વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 13-2

॥ વાયુરુવાચ ॥
અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ઐશ્વર્યગુણ વિસ્તરમ્।
યેન યોગવિશેષેણ સર્વલોકાનતિક્રમેત્

તત્રાષ્ટગુણમૈશ્વર્યં યોગિનાં સમુદાહૃતમ્।
તત્સર્વં ક્રમયોગેન ઉચ્યમાનં નિબોધત

અણિમા લઘિમા ચૈવ મહિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ।
પ્રાકામ્યજ્ચૈવ સર્વત્ર ઈશિત્વઞ્ચૈવ સર્વતઃ

વશિત્વમથ સર્વત્ર યત્ર કામાવસાયિતા।
તચ્ચાપિ વિવિધં જ્ઞેયમૈશ્વર્યં સર્વકામિકમ્

સાવદ્યં નિરવદ્યં ચ સૂક્ષ્મઞ્ચૈવ પ્રવર્ત્તતે।
સાવદ્યં નામ તત્તત્ત્વં પઞ્ચભૂતાત્મકં સ્મૃતમ્

નિરવદ્યં તથા નામ પઞ્ચભૂતાત્મકં સ્મૃતમ્।
ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ અહહ્કારશ્ચ વૈ સ્મૃતમ્

તત્ર સૂક્ષ્મપ્રવૃત્તન્તુ પઞ્ચભૂતાત્મકં પુનઃ।
ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ બુદ્ધ્યહઙ્કાર સંજ્ઞિતમ્

તથા સર્વમયઞ્ચૈવ આત્મસ્થા ખ્યાતિરેવ ચ।
સંયોગ એવં ત્રિપિધઃ સૂક્ષ્મેષ્વેવ પ્રવર્ત્તતે

પુનરષ્ટગુણસ્યાપિ તેષ્વેવાથ પ્રવર્ત્તતે।
તસ્ય રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ યથાહ ભગવાન્ પ્રભુઃ

ત્રૈલોક્યે સર્વબૂતેષુ જીવસ્યાનિયતઃ સ્મૃતઃ।
અણિમા ચ યથાવ્યક્તં સર્વં યત્ર પ્રતિષ્ઠિતમ્

ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં દુષ્પ્રાપ્યં સમુદાહૃતમ્।
તચ્ચાપિ ભવતિ પ્રાપ્યં પ્રથમં યોગિનાં બલાત્

લમ્બનં પ્લવનં યોગે રૂપમસ્ય સદા ભવેત્ ।
શીઘ્રગં સર્વભૂતેષુ દ્વિતીયં તત્પદં સ્મૃતમ્

ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં પ્રાપ્તિઃ પ્રાકામ્યમેવ ચ।
મહિમા ચાપિ યો યસ્મિંસ્તૃતીયો યોગ ઉચ્યતે

ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતેષુ ત્રૈલોક્યમગમં સ્મૃતમ્।
પ્રકામાન્ વિષયાન્ ભુઙ્ક્તે ન ચ પ્રતિહતઃ વ્કચિત્ ।
ત્રૈલોક્યે સર્વભૂતાનાં સુખદુઃખં પ્રકર્ત્તતે

ઈશો ભવતિ સર્વત્ર પ્રવિભાગેન યોગવિત્।
વશ્યાનિ ચૈવ ભૂતાનિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે।
ભવન્તિ સર્વકાર્યેષુ ઇચ્છતો ન ભવન્તિ ચ

યત્ર કામાવસાયિત્વં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે।
ઇચ્છયા ચેન્દ્રિયાણિ સ્યુઃ ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ

શબ્દઃ સ્પર્શો રસો ગન્ધો રૂપં ચૈવ મન સ્તથા।
પ્રવર્ત્તન્તેઽસ્ય ચેચ્છાતો ન ભવન્તિ તથેચ્છયા

ન જાયતે ન મ્રિયતે ભિદ્યતે ન ચ છિદ્યતે।
ન દહ્યતે ન મુહ્યતે હીયતે ન ચ લિપ્યતે

ન ક્ષીયતે ન ક્ષરતિ ન ખિદ્યતિ કદાચન।
ક્રિયતે ચૈવ સર્વત્ર તથા વિક્રિયતે ન ચ

અગન્ધરસરૂપસ્તુ સ્પર્શશબ્દવિવર્જ્જિતઃ।
અવર્ણો હ્યવરશ્ચૈવ તથા વર્ણસ્ય કર્હિચિત્

ભુઙ્ક્તેઽથ વિષયાંશ્ચૈવ વિષયૈર્ન્ન ચ યુજ્યતે।
જ્ઞાત્વા તુ પરમં સૂક્ષ્મં સૂક્ષ્મત્વાચ્ચાપવર્ગકઃ

વ્યાપકસ્ત્વપવર્ગાચ્ચ વ્યાપિત્વાત્પુરુષઃ સ્મૃતઃ।
પુરુષઃ સૂક્ષ્મભાવાત્તુ ઐશ્વર્યે પરતઃ સ્થિતઃ

ગુણાન્તરન્તુ ઐશ્વર્યે સર્વતઃ સૂક્ષ્મ ઉચ્યતે।
ઐશ્વર્ય્યમપ્રતીઘાતિ પ્રાપ્ય યોગમનુત્તમમ્।
અપવર્ગં તતો ગચ્છેત્ સુસૂક્ષ્મં પરમં પદમ્

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રાક્તે યોગૈશ્વર્યાણિ નામ ત્રયોદશોધ્યાયઃ