વાયુપુરાણમ્ · અધ્યાય 11
॥સૂત ઉવાચ॥
સપ્ત મેધાવતાં શ્રેષ્ઠાઃ સ્વર્ગે પિતૃગણાઃ સ્મૃતાઃ।
ચત્વારો મૂર્તિમન્તશ્ચ ત્રયસ્તેષામમૂર્ત્તયઃ।
તેષાં લોકવિસર્ગન્તુ કીર્ત્તયિષ્યે નિબોધત
યા વૈ દુહિતરસ્તેષાં દોહિત્રાશ્ચૈવ યે સ્મૃતાઃ।
ધર્મમૂર્ત્તિધરાસ્તેષાં યે ત્રયઃ પરમા ગણાઃ
નામાનિ લોકસર્ગઞ્ચ તેષાં વક્ષ્યે સમાસતઃ।
લોકા વિરજસો નામ્ના યત્ર તિષ્ઠન્તિ ભાસ્વરાઃ
અમૂર્ત્તયઃ પિતૃગણાઃ પુત્રાસ્તે વૈ પ્રજાપતેઃ।
વિરજસ્ય દ્વિજાઃ શ્રેષ્ઠા વૈરાજા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।
એષ વૈ પ્રથમઃ કલ્પો વૈરાજાનાં પ્રકીર્ત્તિતઃ
તેષાન્તુ માનસી કન્યા મેના નામ મહાગિરેઃ।
પત્ની હિમવતઃ શુભ્ર યસ્યાં મૈનાક ઉચ્યતે
જાતઃ સર્વૈષધિધરઃ સર્વરત્નાકરાત્મવાન્।
પર્વતઃ પ્રવરઃ પુણ્યઃ ક્રૌઞ્ચસ્તસ્યાત્મજોઽભવત્
તિસ્રઃ કન્યાસ્તુ મેનાયાં જનયામાસ શૈલરાટ્।
અપર્ણામેકપર્ણાઞ્ચ તૃતીયામેકપાટલામ્
આશ્રિતે દ્વે હ્યપર્ણા તુ અનિકેતા તપોઽચરત્।
ન્યગ્રોધમેકપર્ણી તુ પાટલામેકપાટલા।
શતં વર્ષસહસ્રાણિ દુશ્ચરં દેવદાનવૈઃ ષ
આહારમેકપર્ણેન એકપર્ણી સમાચરત્।
પાટલેનૈવ ચૈકેન વિદધ્યાદેકપાટલા
પૂર્ણે પૂર્ણે સહસ્રે દ્વે આહારં વૈ પ્રજક્રતુઃ ।
એકા તત્ર નિરાહારા તાં માતા પ્રત્યભાષત
નિષેધયન્તી હ્યુમેતિ માતા સ્રેહેન દુઃખિતા।
સા તથોક્તતયા દેવી માત્રા દુશ્ચરચારિણી
ઉમેતિ સા મહાભાગા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા ।
તથેતિ નામ્ના તેનાસૌ નિરુક્તા કર્મણા શુભા
એતત્તુ ત્રિકુમારીકં જગત્સ્યાસ્યતિ શાશ્વતમ્।
એતાસાં તપસા દૃપ્તં યાવદ્ભૂમિદ્ધરિષ્યતિ
તપઃશરીરાસ્તાઃ સર્વાસ્તિસ્રો યોગબલાન્વિતાઃ।
દેવ્યસ્તાઃ સુમહાભાગાઃ સર્વ્વાશ્ચ સ્થિરયૌવનાઃ
સર્વાશ્ચ બ્રહ્મવાદિન્યઃ સર્વા શ્ચૈવોર્દ્ધ્વરેતસઃ।
ઉમા તાસાં વરિષ્ઠા ચ શ્રેષ્ઠા ચ વરવર્ણિની
મહાયોગબલોપેતા મહાદેવમુપસ્થિતા।
દન્તકાણ્વોશના તસ્યાઃ પુત્રો વૈ ભૃગુનન્દનઃ
અસિતસ્યૈકપર્ણી તુ પત્ની સાધ્વી દૃઢવ્રતા।
દત્તા હિમવતા તસ્મૈ યોગાચાર્યાય ધીમતે।
દેવલં સુષુવે સા તુ બ્રહ્મિષ્ઠં માનસં સુતમ્
યા ચૈતાસાં કુમારીણાં તૃતીયા ત્વેકપાટલા।
પુત્રં શતશિલાકસ્ય જૈગીષવ્યમુપસ્થિતા
તસ્યાપિ શઙ્ખલિખિતૌ સ્મૃતૌ પુત્રાવયોનિજૌ।
ઇત્યેતા વૈ મહાભાગાઃ કન્યા હિમવતઃ શુભાઃ
રુદ્રાણી સા તુ પ્રવરા સ્વગુણૈરતિરિચ્યતે।
અન્યોન્યપ્રીતિરનયોરુમાશઙ્કરયોર્યથા
શ્લેષં સંસક્તયોર્જ્ઞાત્વા શઙ્કિતઃ કિલ વૃત્રહા।
તાભ્યાં મૈથુનસક્તાભ્યામપત્યોદ્ભવભીરુણા।
તયોઃ સકાશમિન્દ્રેણ પ્રેષિતો હવ્યવાહનઃ
અનયો રતિવિઘ્નઞ્ચ ત્વમાચર હુતાશન।
સર્વત્ર ગત એવ ત્વં ન દોષો વિદ્યતે તદા
ઇત્યેવમુક્તે તુ તથા વહ્નિના ચ તથા કૃતમ્।
ઉમાદેહં સમુત્સૃજ્ય શુક્રં ભૂમૌ વિસર્જિતમ્
તતો રુષિતયા દેવ્યા શપ્તોઽગ્નિઃ શાંશપાયન।
ઇદં ચોક્તવતી વહ્નિં રોષગદ્ઘદયા ગિરા
યસ્માન્મય્યવિતૃપ્તાયાં રતિવિઘ્નં હુતાશન।
કૃતવાનસ્યકર્ત્તવ્યં તસ્માત્ત્વમસિ દુર્મતે
યદેવં વિભૃતં ગર્ભં રૌદ્રં શુક્રં મહાપ્રભમ્।
ગર્ભં ત્વં ધારયસ્વૈવમેષા તે દણ્ડધારણા
સ શાપરોષાદ્રુદ્રાણ્યા અન્તર્ગર્ભો હુતાશનઃ।
બહૂન્વર્ષગણાન્ ગર્ભં ધારયામાસ વૈ દ્વિજાઃ
સ ગઙ્ગામુપગમ્યાહ શ્રૂયતાં સરિદુત્તમે।
સુમહાન્ પરિખેદો મે ગર્ભધારણકારણાત્
મદ્ધિતાર્થમિમં ગર્ભમતો ધારય નિમ્નગે।
મત્પ્રસાદાચ્ચ ખેદો વૈ મન્દસ્તવ ભવિષ્યતિ
તથેત્યુક્ત્વા તદા સા તુ સમ્પ્રહૃષ્ટ મહાનદી।
તં ગર્ભં ધારયામાસ દહ્યમાનેન ચેતસા
સાપિ કૃચ્છ્રેણ મહતા ખિદ્યમાના મહાનદી।
કાલં પ્રકૃષ્ટં સુમહદ્ઘર્ભધારણતત્પરા
તયા પરિગતં ગર્ભં કુક્ષૌ હિમવતઃ શુભે।
શુભં શરવણં નામ ચિત્રં પુષ્પિતપાદપમ્।
તત્ર તં વ્યસૃજદ્ગર્ભં દીપ્યમાનામિવાનલમ્
રુદ્રાગ્નિગઙ્ગાતનયસ્તત્ર જાતોઽરુણપ્રભઃ ।
આદિત્યશતસઙ્કાશો મહાતેજાઃ પ્રતાપવાન્
તસ્મિઞ્જાતે મહાભાગે કુમારે જાહ્નવીસુતે।
વિમાનયાનૈરાકાશં પતત્રિભિરિવાવૃતમ્
દેવદુન્દુભયો નેદુરાકાશે મધુરસ્વરાઃ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષઞ્ચ ખચરાઃ સિદ્ધચારણાઃ
જગુર્ગન્ધર્વ્વમુખ્યાશ્ચ સર્વ્વશસ્તત્ર તત્ર હ।
યક્ષા વિદ્યાધરાઃ સિદ્ધાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ સર્વશઃ
મહાનાગ સહસ્રાણિ પ્રવરાશ્ચ પતત્રિણઃ ।
ઉપતસ્થુર્મહાભાગમાગ્નેયં શઙ્કરાત્મજમ્।
પ્રભાવેણ તદા તેન દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ
સહ સપ્તર્ષિભાર્યાભિરાદાવે વાગ્નિસમ્ભવઃ।
અભિષેકપ્રયાતાભિર્દૃષ્ટો વર્જ્ય ત્વરુન્ધતીમ્
તાભિઃ સ બાલાર્કનિભો રૌદ્રઃ પરિવૃતઃ પ્રભુઃ ।
સ્નિહ્યમાનાભિરત્યર્થં સ્વકાભિરિવ માતૃભિઃ
યુગપત્સર્વદેવીર્હિ દિદૃક્ષુર્જાહ્નવીસુતઃ।
ષપ્મુખો વ્યસૃજચ્છ્રીમાંસ્તાસાં પ્રીત્યા મહાદ્યુતિઃ
શ્રીમાન્ કમલપત્રાક્ષસ્તરુણાદિત્ય સન્નિભઃ।
યેન જાતેન લોકાનામાક્ષેપસ્તેજસા કૃતઃ
તેન જાતેન મહતા દેવાનામસહિષ્ણવઃ।
સ્કન્દિતા દાનવગણાસ્તસ્માત્સ્કન્દઃ પ્રતાપવાન્
કૃત્તિકાભિસ્તુ યસ્માત્ સંવર્દ્ધિતઃ સ પુરાતનઃ।
કાર્ત્તિકેય ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્માદસુરસૂદનઃ
જૃમ્ભતસ્તસ્ય દૈત્યારેર્જ્વાલામાલાકુલાત્તદા।
મુખાદ્વિનિર્ગતા તસ્ય સ્વશક્તિરપરાજિતા
ક્રીડાર્થઞ્ચૈવ સ્કન્દસ્ય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના।
ગરુડાદિતિ સૃષ્ટૌ હિ પક્ષિણૌ હિ પ્રભદ્રકૌ
મયૂરઃ કુક્કુટશ્ચૈવ પતાકા ચૈવ વાયુના।
યસ્ય દત્તા સરસ્વત્યા મહાવીણા મહાસ્વના।
અજઃ સ્વયમ્ભુવા દત્તો મેષો દત્તશ્ચ શમ્ભુના
માયા વિહરણે વિપ્રા ગિરૌ ક્રૌઞ્ચે નિપાતિતે।
તારકે ચાસુરવરે સમુદીર્ણે નિપાતિતે
સેન્દ્રોપેન્દ્રૈર્મહાભાગૈર્દેવરૈગ્નિસુતઃ પ્રભુઃ ।
સેનાપત્યેન દૈત્યારિરભિષિક્તઃ પ્રતાપવાન્
દેવસેનાપતિસ્ત્વેવં પઠ્યતે નરનાયકઃ।
દેવારિસ્કન્દનઃ સ્કન્દઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ
પ્રમથૈર્વિવિધૈર્દવૈસ્તથા ભૂત ગણૈરપિ ।
માતૃભિર્વિવિધાભિશ્ચ વિનાયકગણૈસ્તથા
સા ત્વપશ્યદ્વિમાનાનિ પતન્તી સા દિવશ્ચ્યુતા ।
ત્રસરેણુપ્રમાણાનિ તેષ્વપશ્યચ્ચ્યુતાન્ પિતૄન્
સુસૂક્ષ્માનપરિત્યક્તાનગ્નીનગ્નિષ્વિવાહિતાન્।
ત્રાયધ્વમિત્યુવાચાથ પતન્તી તાનવાક્શિરાઃ
તૈરુક્તા સા તુ માભૈષીરિત્યુક્તાધિષ્ઠિતાભવત્।
તતઃ પ્રાસાદયત્સા વૈ પિતૄંસ્તાન્ દીનયા ગિરા
ઊચુસ્તે પિતરઃ કન્યાં ભ્રષ્ટૈશ્વર્યાં વ્યતિક્રમાત્।
ભ્રષ્ટૈશ્વર્યા સ્વદોષેણ તપસિ ત્વં શુચિસ્મિતે
યૈઃ ક્રિયન્તે ચ કર્મ્માણિ શરીરૈરિહ દૈવતૈઃ ।
તૈરેવ તત્કર્મફલં પ્રાપ્નુવન્તીહ દેવતાઃ
સદ્યઃ ફલન્તિ કર્માણિ દેવત્વે પ્રેત્ય માનુષે।
તસ્માદમાવસ્વપત્યત્વં પ્રેત્ય પ્રાપ્સ્યસે ફલમ્
ઇત્યુક્ત્યા વૈ પિતરઃ પુનસ્તે તુ પ્રસાદિતાઃ।
ધ્યાત્વા પ્રસાદં સઞ્ચક્રુસ્તસ્યાસ્તે ત્વનુકમ્પયા
અવશ્યમ્ભાવિનં દૃષ્ટ્વા હ્યર્થમૂચુસ્તતઃ સુરાઃ ।
સોમપાઃ પિતરઃ કન્યાં રાજ્ઞશ્ચૈવ હ્યમાવસોઃ
ઉત્પન્નસ્ય પૃથિવ્યાં તુ માનુષત્વે મહાત્મનઃ।
કન્યા ભૂત્વા ત્વિમાઁલ્લોકાન્પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ સ્વાનિતિ
અષ્ટાવિંશે ભવિત્રી ત્વં દ્વાપરે મત્સ્યયોનિજા।
અસ્યૈવ રાજ્ઞો દુહિતા અદ્રિકાયાં હ્યમાવસોઃ
પરાશરસ્ય દાયાદં ઋષેસ્ત્વં જનયિષ્યસિ।
સ વેદમેકં વિપ્રર્ષિશ્ચતુર્ધા વૈ કરિષ્યતિ
મહાભિષસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ શન્તનોઃ કીર્ત્તિવર્દ્ધનૌ।
વિચિત્રવીર્ય્યં ધર્મજ્ઞં ત્વમેવોત્પાદયિષ્યસિ
ચિત્રાઙ્ગદં ચરાજાનં તેજોબલગુણાન્વિતમ્।
એતાનુત્પાદ્ય પુત્રં સ્વં પુનર્લોકાનવાપ્સ્યસિ
વ્યતિક્રમાત્પિતૄણાં ત્વં પ્રાપ્સ્યસે જન્મ કુત્સિતમ્।
તસ્યૈવ રાજ્ઞસ્ત્વં કન્યા અદ્રિકાયાં ભવિષ્યસિ
કન્યા ભૂત્વા તતશ્ચ ત્વમિમાન્ લોકાનવાપ્સ્યસિ।
એવમુક્તા તુ દાશેયી જાતા સત્યવતી તુ સા
અદ્રિકાયાં સુતા મત્સ્યાં સુતા જાતા હ્યમાવસોઃ।
અદ્રિ કામત્સ્યસમ્ભૂતા ગઙ્ગાયામનુસઙ્ગમે
તસ્ય રાજ્ઞો હિ સા કન્યા રાજ્ઞો વીર્ય્યે સદૈવ હિ।
વિરજા નામ તે લોકા દિવિ રોચન્તિ તે ગણાઃ
અગ્નિષ્વાત્તાઃ સ્મૃતાસ્તત્ર પિતરો ભાસ્વરપ્રભાઃ ।
તાન્દાનવગણા યક્ષા રક્ષોગન્ધર્વ્વકિન્નરાઃ।
ભૂતસર્પપિશાચાશ્ચ ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ
એતે પુત્રાઃ સમાખ્યાતાઃ પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ।
ત્રય એતે ગણાઃ પ્રોક્તા ધર્મમૂર્તિધરાઃ શુભાઃ
એતેષાં માનસી કન્યા પીવરી નામ વિશ્રુતા।
યોગિની યોગપત્ની ચ યોગમાતા તથૈવ ચ
ભવિતા દ્વાપરં પ્રાપ્ય અષ્ટાવિંશન્તુ દૈવતમ્।
પરાશરકુલોદ્ભૂતઃ શુકો નામ મહાતપાઃ
શ્રીમાન્યોગી મહાયોગી યોગસ્તસ્માદ્દ્વિજોત્તમઃ।
વ્યાસાદરણ્યાં સમ્ભૂતો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ
સ તસ્યાં પિતૃકન્યાયાં યોગાચાર્યાન્પરિશ્રુતાન્ ।
કૃષ્ણં ગૌરં પ્રભું શમ્ભું તથા ભૂરિશ્રુતં વવૌ
કન્યાં કીર્ત્તિમતીઞ્ચૈવ યોગિનીં યોગમાતરમ્ ।
બ્રહ્મદત્તસ્ય જનની મહિષી ત્વણુહસ્ય તુ
એતાનુત્પાદ્ય ધર્માત્મા પુત્રાન્યોગમવાપ્ય ચ।
મહાયોગતપાશ્ચૈવ અપરાવર્ત્તિનીં ગતિમ્
આદિત્યકિરણોપેતં ત્વપુનર્ભાવમાસ્થિતઃ।
સર્વવ્યાપિ વિનિર્મુક્તો ભવિષ્યતિ મહામુનિઃ
અમૂર્ત્તિમન્તઃ પિતરો ધર્મમૂર્ત્તિધરાસ્તુ યે।
ત્રય એતે ગણાસ્તેષાં ચત્વારોઽન્યે નિબોધત
યાન્વક્ષ્યામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા મૂર્ત્તિમન્તો મહાપ્રભાઃ।
ઉત્પન્નાસ્તે સ્વધાયાસ્તુ કન્યા હ્યગ્નેઃ કવેઃ સુતાઃ
પિતરો દેવલોકેષુ જ્યોતિર્ભાસિષુ ભાસ્વરાઃ।
સર્વકામસમૃદ્ધેષુ દ્વિજા સ્તાન્ભાવયન્ત્યુત
એતેષાં માનસી કન્યા ગૌર્નામ દિવિ વિશ્રુતા।
દત્તસેના કુમારેણ શુક્રસ્ય મહિષી પ્રિયા
એકત્રિંશચ્ચ વિખ્યાતા ભૃગૂણાં કીર્ત્તિવર્દ્ધનાઃ।
મરીચિગર્ભાસ્તે લોકાઃ સમાવૃત્ય દિવિ સ્થિતાઃ
એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ સાધ્યૈઃ સહ વિવર્દ્ધિતાઃ।
ઉપહૂતાઃ સ્મૃતાસ્તે તુ પિતરો ભાસ્વરા દિવિ।
તાન્ક્ષત્રિયગણાન્દૃષ્ટ્વા ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ
એતેષાં માનસી કન્યા યશોદા નામ વિશ્રુતા।
પત્ની સા વિશ્વમહતઃ સ્નુષા વૈ વિશ્વશર્મ્મિણઃ
રાજર્ષેર્જનની દેવી ખટ્વાઙ્ગસ્ય મહાત્મનઃ।
યસ્ય યજ્ઞે પુરા ગીતા ગાથા ગીતૈર્મહર્ષિભિઃ
અગ્નેર્જન્મ તથા દૃષ્ટ્વા શાણ્ડિલ્યસ્ય મહાત્મનઃ।
યજમાનં દિલીપં યે પશ્યન્તિ સુસમાહિતાઃ।
સત્યવ્રતં મહાત્માનં તે સ્વર્ગજયિનોઽમરાઃ
આજ્યપા નામ પિતરઃ કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
સમુત્પન્નસ્ય પુલહાદુત્પન્નાસ્તસ્ય વૈ પુનઃ
લોકેષ્વેતેષુ વર્ત્તન્તે કામગેષુ વિહઙ્ગમાઃ ।
એતાન્વૈશ્યગણાઃ શ્રાદ્ધે ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ
એતેષાં માનસી સન્યા વિરજા નામ વિશ્રુતા ।
યયાતેર્જનની સાધ્વી પત્ની સા નહુષસ્ય તુ
સુકાલા નામ પિતરો વસિષ્ઠસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
હિરણ્યગર્ભસ્ય સુતાઃ શૂદ્રાસ્તાન્બાવયન્ત્યુત
માનસા નામ તે લોકા વહન્તે યત્ર તે દિવિ।
એતેષાં માનસી કન્યા નર્મદા સરિતાં વરા
સા ભાવયતિ ભૂતાનિ દક્ષિણાપથગામિની ।
જનની ત્રસદ્દસ્યોર્હિ પુરુકુત્સપરિગ્રહઃ
એતેષામભ્યુપગમાન્માતુર્મન્વન્તરેશ્વરઃ ।
મન્વન્ત રાદૌ શ્રાદ્ધાનિ પ્રવર્ત્તયતિ સર્વશઃ
પિદૄણામાનુપૂર્વ્યેણ સર્વેષાં દ્વિજસત્તમાઃ ।
તસ્માદિહ સ્વધર્મેણ શ્રાદ્ધં દેયન્તુ શ્રદ્ધયા
સર્વેષાં રાજતૈઃ પાત્રૈરપિ વા રજતાન્વિતૈઃ।
દત્તં સ્વધાં પુરોધાય તથા પ્રીણાતિ વૈ પિતૄન્
સોમસ્યાપ્યાયનં કૃત્વા હ્યગ્નેર્વૈવસ્વતસ્ય ચ।
ઉદ ગાયનઞ્ચાગ્નૌ ચ અશ્વમેધં તદામુયાત્
પિતૄન્ પ્રીણાતિ વૈ ભક્ત્યા પિતરઃ પ્રીણયન્તિ તમ્।
પિતરઃ પુષ્ટિકામસ્ય પ્રજાકામસ્ય વા પુનઃ।
પુષ્ટિં પ્રજાં ચ સ્વર્ગં પ્રયચ્છન્તિ ન સંશયઃ
દેવકાર્ય્યાદપિ સદા પિતૃકાર્ય્યં વિશિષ્યતે।
દેવતાભ્યઃ પિતૄણાં હિ પૂર્વ્વમાપ્યાયનં સ્મૃતમ્
ન હિ યોગગતિઃ સૂક્ષ્મા પિતૄણામપિ તૃપ્તયઃ।
તપસા હિ પ્રસિદ્ધેન દૃશ્યન્તે માંસચક્ષુષા
ઇત્યેતે પિતરશ્ચૈવ લોકા દુહિતરશ્ચ વૈ।
દૌહિત્રા યજમાનાશ્ચ પ્રોક્તા યે ભાવયન્તિ તાન્
ચત્વારો મૂર્ત્તિમન્તશ્ચ ત્રયસ્તેષામમૂર્ત્તયઃ।
તેભ્યઃ શ્રાદ્ધાનિ સત્કૃત્ય દેવાઃ કુર્વ્વન્તિ યત્નતઃ
ભક્તાઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે સેન્દ્રાસ્તદ્ઘતમાનસાઃ।
વિશ્વે ચ સિકતાશ્ચૈવ પૃશ્નિજાઃ શ્રૃઙ્ગિણસ્તથા
કૃષ્ણાઃ શ્વેતાસ્ત્વજાશ્ચૈવ વિધિવત્પૂજયન્ત્યુત।
પ્રજાસ્તા વાતરશના દિવાકીર્ત્ત્યાસ્તથૈવ ચ
લેખાશ્ચ મરુતશ્ચૈવ બ્રહ્માદ્યાશ્ચ દિવૌકસઃ।
અત્રિભૃગ્વઙ્ગિરાદ્યાશ્ચ ઋષયઃ સર્વ્વ એવ ચ
યક્ષા નાગાઃ સુપર્ણાશ્ચ કિન્નરા રાક્ષસૈઃ સહ।
પિતૄંસ્ત્વપૂજયન્સર્વે નિત્યમેવ ફલાર્થિનઃ
એવમેતે મહાત્માનઃ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય પૂજિતાઃ।
સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છન્તિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
હિત્વા ત્રૈલોક્યસંસારં જરામૃત્યુભયં તથા।
મોક્ષં યોગમયૈશ્વર્ય્યં પ્રયચ્છન્તિ પિતામહાઃ
મોક્ષોપાયમથૈશ્વર્ય્યં સૂક્ષ્મદેહાશ્ચ દેવતાઃ।
કૃત્સ્નં વૈરાગ્યમાનન્ત્યં પ્રયચ્છન્તિ પિતામહાઃ
ઐશ્વર્ય્યં વિહિતં યોગમૈશ્વર્ય્યં વિત્તમુત્તમમ્।
યોગૈશ્વર્ય્યદૃતે મોક્ષઃ કથઞ્ચિન્નોપપદ્યતે
અપક્ષસ્યૈવ ગમનં ગગને પક્ષિણો યથા ।
વરિષ્ઠઃ સર્વધર્મ્માણાં મોક્ષો ધર્મ્મઃ સનાતનઃ
વિમાનાનાં સહસ્રાણિ યુક્તાન્યપ્સરસાંગણૈઃ।
સર્વકામપ્રસિદ્ધાનિ પ્રયચ્છન્તિ પિતામહાઃ
પ્રજ્ઞા પુષ્ટિઃ સ્મૃતિર્મેધા રાજ્યમારોગ્યમેવ ચ।
પિતૄણાં હિ પ્રસાદેન પ્રાપ્યતે સુમહાત્મના
મુક્તાવૈઢૂર્ય્યવાસાંસિ વાજિનાગાયુતાનિ ચ।
કોટિશશ્ચાપિ રત્નાનિ પ્રયચ્છન્તિ પિતામહાઃ
હંસબર્હિણયુક્તાનિ મુક્તાવૈઢૂર્ય્યવન્તિ ચ।
કિઙ્કિણીજાલનદ્ધાનિ સદા પુષ્પફલાનિ ચ।
પ્રીત્યા નિત્યં પ્રયચ્છન્તિ મનુષ્યાણાં પિતામહાઃ
ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે શ્રાદ્ધકલ્પો નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: vāyupurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0