વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 97

॥ અથ રુદ્રમાહાત્મ્યમ્ ॥
વરાહ ઉવાચ ॥
અથ રુદ્રવ્રતોત્પત્તિં શૃણુ દેવિ વરાનને ॥
યેન જ્ઞાતેન પાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

બ્રહ્મણા તુ યદા સૃષ્ટઃ પૂર્વં રુદ્રો વરાનને ॥
તૃતીયે જન્મનિ વિભુઃ પિઙ્ગાક્ષો નીલલોહિતઃ

તદા કૌતૂહલાદ્બ્રહ્મા સ્કન્ધે તં જગૃહે પ્રભુઃ ॥
સ્કન્ધારૂઢસ્તદા રુદ્રો બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ

જન્મતશ્ચ શિરો યદ્ધિ પંચમં તજ્જગાદ હ ॥
મન્ત્રમાથર્વણં રુદ્રો યેન સદ્યઃ પ્રમુચ્યતે

કપાલિન્ રુદ્ર બભ્રોઽથ ભવ કૈરાત સુવ્રત ॥
પાહિ વિશ્વં વિશાલાક્ષ કુમાર વરવિક્રમ

એવમુક્તસ્તદા રુદ્રો ભવિષ્યૈર્નામભિર્ભવઃ ॥
કપાલશબ્દાત્કુપિતસ્તચ્છિરો વિચકર્ત્ત હ

વામાઙ્ગુષ્ઠનખેનાદ્યં પ્રાજાપત્યં વિચક્ષણઃ ॥
તન્નિકૃત્તં શિરો ધાત્રિ હસ્તલગ્નં બભૂવ હ

તસ્મિન્નિકૃત્તે શિરસિ પ્રાજાપત્યં ત્રિલોચનઃ॥
બ્રહ્માણં પ્રયતો ભૂત્વા રુદ્રો વચનમબ્રવીત્

રુદ્ર ઉવાચ ॥
કથં કપાલં મે દેવ કરાત્પતતિ સુવ્રત ॥
નશ્યતે ચ કથં પાપં મમૈતદ્વદ સુવ્રત

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇદમેવ વ્રતં દેવ ચર કાપાલિકં વિભો ॥
સમયાચારસંયુક્તં કૃત્વા સ્વેનૈવ તેજસા

એવમુક્તસ્તદા રુદ્રો બ્રહ્મણાઽવ્યક્તમૂર્ત્તિના ॥
આજગામ ગિરિં ગન્તું માહેન્દ્રં પાપનાશનમ્

તત્ર સ્થિત્વા મહાદેવસ્તચ્છિરો બિભિદે ત્રિધા ॥
તસ્મિન્ ભિન્ને પૃથક્કેશાન્ગૃહીત્વા ભગવાન્ભવઃ

યજ્ઞોપવીતં કેશં તુ મહાસ્થ્નાક્ષમણીંસ્તથા ॥
કપાલશકલં ચૈકમસૃક્પૂર્ણં કરે સ્થિતમ્

અપરં ખણ્ડશઃ કૃત્વા જટાજૂટે ન્યવેશયત્ ॥
એવં કૃત્વા મહાદેવો બભ્રામેમાં વસુન્ધરામ્

સપ્તદ્વીપવતીં પુણ્યાં મજ્જંસ્તીર્થેષુ નિત્યશઃ ॥
સમુદ્રે પ્રથમં સ્નાત્વા તતો ગઙ્ગાં વ્યગાહત

સરસ્વતીં તતો ગત્વા યમુનાસઙ્ગમં તતઃ॥
શતદ્રું ચ તતો ગત્વા દેવિકાં ચ મહાનદીમ્

વિતસ્તાં ચન્દ્રભાગાં ચ ગોમતીં સિન્ધુમેવ ચ ॥
તુઙ્ગભદ્રાં તથા ગોદામુત્તરે ગણ્ડકીં તથા

નેપાલં ચ તતો ગત્વા તતો રુદ્રમહાલયમ્ ॥
તતો દારુવનં ગત્વા કેદારગમનં પુનઃ

મહેશ્વરં તતો ગત્વા ગયાં પુણ્યામથાગમત્ ॥
તત્ર ફલ્ગુકૃતસ્નાનઃ પિતૄન્સન્તર્પ્ય યત્નતઃ

એવં વેગેન સકલં બ્રહ્માણ્ડં ભૂતધારિણિ ॥
બભ્રામ સર્વદેવેશઃ ષષ્ઠેઽબ્દે તસ્ય ચાપતત્

પરિધાનં તુ કૌપીનં નગ્નઃ કાપાલિકોઽભવત્ ॥
ભ્રમતઃ પરિધાનં તુ કૌપીનં રશના ગતમ્

તસ્મિંસ્તુ પતિતે દેવિ નગ્નઃ કાપાલિકોઽભવત્

પુનરબ્દદ્વયં ભ્રાન્તસ્તીર્થે તીર્થે હરઃ સ્વયમ્ ॥
કપાલં ત્યક્તુકામઃ સન્તદ્ધસ્તાત્તત્તુ નાપતત્ ।૨૩॥
પુનરબ્દદ્વયં ભ્રાન્તો બ્રહ્માણ્ડં તીર્થકારણાત્ ॥
તીર્થેતીર્થે હરઃ સ્નાત્વા કપાલં ત્યક્તુમિચ્છતિ

ત્યજતોઽપિ ન તદ્ધસ્તાચ્ચ્યવતે ભૂતધારિણિ ॥
તતોઽબ્દમેકં બભ્રામ હિમવત્પર્વતે શુભે

તતોઽન્યદ્વર્ષમેકં તુ વર્ત્તતે હિમવદ્ગિરૌ ॥
ભ્રમતો વિભ્રમો જાતસ્ત્રિણેત્રસ્ય મહાત્મનઃ

પુનરબ્દદ્વયં ચાન્યત્પરમેષ્ઠી વૃષાકપિઃ ॥
બભ્રામ રુદ્રસ્તીર્થાનિ પુરાણાનિ સમન્તતઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય દ્વાદશેઽબ્દે ધરાધરે ॥
વારાણસીં ગતો દેવસ્તત્ર સ્નાનમથારભત્

ગઙ્ગાયાં દેવદેવેશો યાવન્મજ્જતિ ભામિનિ ॥
ભવેત્કપાલં પતિતં હસ્તાગ્રાદ્બ્રહ્મણઃ પુરા

કપાલમોચનં નામ તતસ્તીર્થમનુત્તમમ્ ॥
પૃથિવ્યાં ખ્યાતિમગમદ્વારાણસ્યાં ધરાધરે

ગત્વા હરિહરક્ષેત્રં સ્નાત્વા દેવાઙ્ગદે તથા ॥
સોમેશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય ગતોઽસૌ ચક્રતીર્થકમ્

તત્ર સ્નાત્વા તથા નત્વા ત્રિજલેશ્વરસંજ્ઞિતમ્ ॥
અયોધ્યાયાં તથા ગત્વા વારાણસ્યાં તતોઽગમત્

દ્વાદશાબ્દૈર્ગતવતઃ સીમાચારિગણૈસ્તથા ॥
બલાત્કારેણ તદ્ધસ્તાત્કપાલં પાતિતં ભુવિ

કપાલમોચનં તીર્થં તતો જાતમઘાપહમ્ ॥
ગઙ્ગામ્ભસિ તતઃ સ્નાપ્ય વિશ્વેશં પૂજ્ય ભક્તિતઃ

રુદ્રો વિશુદ્ધિમાપન્નો મુક્તઃ સ બ્રહ્મહત્યયા ॥
કપાલમોચનં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

યત્રાપ્લુતો નરો ભક્ત્યા બ્રહ્મહા તુ વિશુધ્યતિ ॥
કપાલં પતિતં દૃષ્ટ્વા રુદ્રહસ્તાચ્ચતુર્મુખઃ

આગતો દેવસહિતો વાક્યં ચેદમુવાચ હ ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
ભવ રુદ્ર વિશાલાક્ષ લોકમાર્ગવ્યવસ્થિત

(ભવ રુદ્ર વિરૂપાક્ષ લોકમાર્ગે વ્યાસ્થિતઃ ॥
વ્રતાનિ કુરુ તે દેવ ત્વચ્ચીર્ણાનિ મહાપ્રભો ॥)
કપાલં ગૃહ્ય યદ્ભ્રાન્તં કપાલવ્યગ્રપાણિના ॥
તદ્વ્રતં નગ્નકાપાલં ભવિષ્યતિ નૃણાં ભુવિ

યચ્ચ તે બભ્રુતા જાતા હિમવત્યચલોત્તમે ॥
ભ્રમતસ્તદ્વ્રતં દેવ બાભ્રવ્યં તદ્ભવિષ્યતિ

યચ્ચેદાનીં વિશુદ્ધસ્ય તીર્થેઽસ્મિન્દેહશુદ્ધતા ॥
તચ્છુદ્ધશૈવં ભવતુ વ્રતં તે પાપનાશનમ્

યે પુરસ્કૃત્ય દેવાસ્ત્વાં પૂજ્યં યદ્વિધિનાન્વિતાઃ ॥
શાસ્ત્રાણિ તાનિ સર્વેષાં કથયિષ્યામિ નાન્યથા

વ્રતાનિ કુરુતે દેવ ત્વત્કૃતાનિ હિ પુત્રક ॥
સ ત્વત્પ્રસાદ્દેવેશ બ્રહ્મહાપિ વિશુધ્યતિ

યદ્વ્રતં નગ્નકાપાલં યદ્બાભ્રવ્યં ત્વયા કૃતમ્ ॥
યત્કૃતં શુદ્ધશૈવં ચ તત્તન્નામ્ના ભવિષ્યતિ

માં પુરસ્કૃત્ય દેવસ્ત્વં પૂજ્યસે યૈર્વિધાનતઃ ॥
તેષાં શાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ શાસ્ત્રં પાશુપતં તથા

કથયસ્વ મહાદેવ સવિધાનં સમાસતઃ ॥
એવમુક્તસ્તતો રુદ્રો બ્રહ્મણાઽવ્યક્તમૂર્ત્તિના

દેવૈર્જયેતિ સંતુષ્ટઃ કૈલાસનિલયં યયૌ ॥
બ્રહ્મા ચાપિ સુરૈઃ સાર્દ્ધં ગતઃ સ્વર્લોકમુત્તમં

દેવા અપિ યયુઃ ખં ચ સ્વસ્થાનં તે યથાગતમ્ ॥
એતદ્રુદ્રસ્ય માહાત્મ્યં મયા તે પરિકીર્ત્તિતમ્

ચરિતં યચ્ચ દેવસ્ય વિત્તં સમભવદ્ભુવિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે રુદ્રમાહાત્મ્યં નામ સપ્તનવતિતમોઽધ્યાયઃ