વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 94

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
અથ વિદ્યુત્પ્રભો દૈત્યસ્તથા દૂતો વિસર્જિતઃ ।
દેવ્યાઃ સકાશં ગત્વાઽસૌ તામુવાચ સુમધ્યમામ્

પ્રણમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા કુમારીશતસંકુલામ્ ।
આસ્થાને વિનયાપન્નસ્તતો વચનમબ્રવીત્

વિદ્યુત્પ્રભ ઉવાચ ।
દેવિ પૂર્વમૃષિસ્ત્વાસીદાદિસર્ગે કસંભવઃ ।
સખા સારસ્વતો જાતઃ સુપાર્શ્વો નામ વૈ વિભુઃ

તસ્યાભવન્મહાતેજાઃ સિન્ધુદ્વીપઃ પ્રતાપવાન્ ।
સ હિ તીવ્રં તપસ્તેપે માહિષ્મત્યાં પુરોત્તમે

કુર્વતસ્તુ તપો ઘોરં નિરાહારસ્ય શોભને ।
આદ્યા તુ વિપ્રચિત્તેસ્તુ સુતા સુરસુતોપમા ।
માહિષ્મતીતિ વિખ્યાતા રૂપેણાસદૃશી ભુવિ

સા સખીભિઃ પરિવૃતા વિહરન્તી યદૃચ્છયા ।
આગતા મન્દરદ્રોણીં તત્રાપશ્યત્ તપોવનમ્ ।
મુનેરમ્બરસંજ્ઞસ્ય વિવિધદ્રુમમાલિનમ્

લતાગૃહૈસ્તુ વિવિધૈર્વકુલૈર્લકુચૈસ્તથા ।
ચન્દનૈઃ સ્પન્દનૈઃ શાલૈઃ સરલૈરુપશોભિતમ્ ।
વિચિત્રવનખણ્ડૈશ્ચ ભૂષિતં તુ મહાત્મનઃ

દૃષ્ટ્વાશ્રમપદં રમ્યં સાસુરી કન્યકા શુભમ્ ।
માહિષ્મતી વરારોહા ચિન્તયામાસ ભામિની

ભીષયિત્વાહમેનં તુ તાપસં ત્વાશ્રમે સ્વયમ્ ।
તિષ્ઠામિ ક્રીડતી સાર્ધં સખીભિઃ પરમાર્ચિતા

એવં સંચિન્ત્ય સા દેવી મહિષી સંબભૂવ હ ।
સખીભિઃ સહ વિશ્વેશિ તીક્ષ્ણશ્રૃઙ્ગાગ્રધારિણી

તમૃષિં ભીષિતું તાભિઃ સહ ગત્વા વરાનના ।
અસૌ બિભીષિતસ્તાભિસ્તાં જ્ઞાત્વા જ્ઞાનચક્ષુષા ।
આસુરીં ક્રોધસંપન્નઃ શશાપ શુભલોચનામ્

યસ્માદ્ ભીષયસે માં ત્વં મહિષીરૂપધારિણી ।
અતો ભવ મહિષ્યેવ પાપકર્મે શતં સમાઃ

એવમુક્તા તતઃ સા તુ સખીભિઃ સહ વેપતી ।
પાદયોર્ન્યપતત્ તસ્ય શાપાન્તં કુરુ જલ્પતી

તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા સ મુનિઃ કરુણાન્વિતઃ ।
શાપાન્તમકરોત્ તસ્યા વાક્યં ચેદમુવાચ હ

અનેનૈવ સ્વરૂપેણ પુત્રમેકં પ્રસૂય વૈ ।
શાપાન્તો ભવિતા ભદ્રે મદ્વાક્યં ન મૃષા ભવેત્

એવમુક્તા ગતા સા તુ નર્મદાતીરમુત્તમમ્ ।
યત્ર તેપે તપો ઘોરં સિન્ધુદ્વીપો મહાતપાઃ

તત્ર ચેન્દુમતી નામ દૈત્યકન્યાઽતિરૂપિણી ।
સા દૃષ્ટા તેન મુનિના વિવસ્ત્રા મજ્જતી જલે

ચસ્કન્દ સ મુનિઃ શુક્રં શિલાદ્રોણ્યાં મહાતપાઃ ।
તચ્ચ માહિષ્મતી દૃષ્ટ્વા દિવ્યગન્ધિ સુગન્ધિ ચ ।
તતઃ સખીરુવાચેદં પિબામીદં જલં શુભમ્

એવમુક્ત્વા તુ સા પીત્વા તચ્છુક્રં મુનિસંભવમ્ ।
પ્રાપ્તા ગર્ભં મુનેર્બીજાત્ સુષાવ ચ તદા સતો

તસ્યાઃ પુત્રોઽભવદ્ ધીમાન્ મહાબલપરાક્રમઃ ।
મહિષેતિ સ્મૃતો નામ્ના બ્રહ્મવંશવિવર્ધનઃ ।
સ ત્વાં વરયતે દેવિ દેવસૈન્યવિમર્દનઃ

સ સુરાનપિ જિત્વાઽઽજૌ ત્રૈલોક્યં ચ તવાનઘે ।
દાસ્યતે દેવિ સુપ્રોતસ્તવ સર્વં મહાસુરઃ ।
તસ્યાત્મોપપ્રદાનેન કુરુ દેવિ મહત્ કૃતમ્

એવમુક્તા તદા દેવી તેન દૂતેન શોભના ।
જહાસ પરમા દેવી વાક્યં નોવાચ કિઞ્ચન

તસ્યા હસન્ત્યા દૂતોઽસૌ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
દદર્શ કુક્ષૌ સંભ્રાન્તસ્તત્ક્ષણાત્ સમપદ્યત

તતો દેવ્યાઃ પ્રતીહારી જયા નામાતિતેજના ।
દેવ્યા હૃદિ સ્થિતં વાક્યમુવાચ તનુમધ્યમા

જયા ઉવાચ ।
કન્યાર્થી વદતે યદ્ધિ તત્ત્વયા સમુદીરિતમ્ ।
યદિ નામ વ્રતં ચાસ્યાઃ કૌમારં સાર્વકાલિકમ્ ।
અપિ ચાન્યાઃ કુમાર્યોઽત્ર સન્તિ દેવ્યાઃ પદાનુગાઃ

તાસામેકાઽપિ નો લભ્યા કિમુ દેવી સ્વયં શુભા ।
યાહિ દૂત ત્વરન્ મા તે કિઞ્ચિદન્યદ્ ભવિષ્યતિ

એવમુક્તો ગતો દૂતસ્તાવદ્ વ્યોમ્નિ મહામુનિઃ ।
આયાતો નારદસ્તૂર્ણં નૃત્યન્નુચ્ચૈર્મહાતપાઃ

દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યેતિ વદતસ્તાં દેવીં શુભલોચનામ્ ।
ઉપવિષ્ટો જગાદાથ આસને પરમેઽર્ચિતઃ

પ્રણમ્ય દેવીં સર્વેશીમુવાચ ચ મહાતપાઃ ।
દેવિ દેવૈરહં પ્રીતૈઃ પ્રેષિતોઽસ્મિ તવાન્તિકમ્

વિજિતા દેવિ દૈત્યેન મહિષાખ્યેન નિર્જરાઃ ।
ત્વાં ગૃહીતું પ્રયત્નં સ કૃતવાન્ દેવિ દૈત્યરાટ્

એવમુક્તોઽસ્મિ દેવૈસ્ત્વાં બોધયામિ વરાનને ।
સ્થિરીભૂતા મહાદેવિ તં દૈત્યં પ્રતિઘાતય

ઉક્ત્વૈવાન્તર્હિતઃ સદ્યો નારદઃ સ્વેચ્છયા યયૌ ।
દેવી ચ કન્યાસ્તાઃ સર્વાઃ સન્નહ્યન્તામુવાચ હ

તતઃ કન્યા મહાભાગાઃ સર્વાસ્તા દેવિશાસનાત્ ।
બભૂવુર્ઘોરરૂપિણ્યઃ ખઙ્ગચર્મધનુર્ધરાઃ ।
સંગ્રામહેતોઃ સંતસ્થુર્દૈત્યવિધ્વંસનાય તાઃ

તાવદ્ દૈત્યબલં સર્વં મુક્ત્વા દેવચમૂં દ્રુતમ્ ।
આયયૌ યત્ર તદ્ દેવ્યાઃ સંનદ્ધં સ્ત્રીબલં મહત્

તતસ્તા યુયુધુઃ કન્યા દાનવૈઃ સહ દર્પિતાઃ ।
ક્ષણેન તદ્ બલં તાભિશ્ચતુરઙ્ગં નિપાતિતમ્

શિરાંસિ તત્ર કેષાંચિચ્છિન્નાનિ પતિતાનિ ચ ।
અપરેષાં વિદાર્યોરઃ ક્રવ્યાદાઃ પાન્તિ શોણિતમ્

અન્યે કબન્ધભૂતાસ્તુ નનૃતુર્દૈત્યનાયકાઃ ।
એવં ક્ષણેન તે સર્વે વિધ્વસ્તાઃ પાપચેતસઃ ।
અપરે વિદ્રુતાઃ સર્વે યત્રાસૌ મહિષાસુરઃ

તતો હાહાકૃતં સર્વં યથા દૈત્યબલં મહત્ ।
એવં તદાકુલં દૃષ્ટ્વા મહિષો વાક્યમબ્રવીત્ ।
સેનાપતે કિમેતદ્ધિ બલં ભગ્નં મમાગ્રતઃ

તતો યજ્ઞહનુર્નામા દૈત્યો હસ્તિસ્વરૂપવાન્ ।
ઉવાચ ભગ્નમેતદ્ધિ કુમારીભિઃ સમન્તતઃ

તતો દુદ્રાવ મહિષસ્તાઃ કન્યાઃ શુભલોચનાઃ ।
ગદામાદાય તરસા કન્યા દુદ્રાવ વેગવાન્

યત્ર તિષ્ઠતિ સા દેવી દેવગન્ધર્વપૂજિતા ।
તત્રૈવ સોઽસુરઃ પ્રાયાદ્ યત્ર દેવી વ્યવસ્થિતા ।
સા ચ દૃષ્ટ્વા તમાયાન્તં વિંશદ્ધસ્તા બભૂવ હ

ધનુઃ ખઙ્ગં તથા શક્તિં શરાન્ શૂલં ગદાં તથા ।
પરશું ડમરું ચૈવ તથા ઘણ્ટાં વિશાલિનીમ્ ।
શતઘ્નીં મુદ્ગરં ઘોરં ભુશુણ્ડીં કુન્તમેવ ચ

મુસલં ચ તથા ચક્રં ભિન્દિપાલં તથૈવ ચ ।
દણ્ડં પાશં ધ્વજં ચૈવ પદ્મં ચેતિ ચ વિંશતિઃ

ભૂત્વા વિંશભુજા દેવી સિંહમાસ્થાય દંશિતા ।
સસ્માર રુદ્રં દેવેશં રૌદ્રં સંહારકારણમ્

તતો વૃષધ્વજઃ સાક્ષાદ્ રુદ્રસ્તત્રૈવ આયયૌ ।
તયા પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તઃ સર્વાન્ દૈત્યાન્ જયામ્યહમ્

ત્વયિ સન્નિધિમાત્રે તુ દેવદેવ સનાતન ।
એવમુક્ત્વાઽસુરાન્ સર્વાન્ જિગાય પરમેશ્વરી

મુક્તવા તમેકં મહિષં શેષં હત્વા તમભ્યયાત્ ।
યાવદ્ દેવી તતઃ સાઽપિ તાં દૃષ્ટ્વા સોઽપિ દુદ્રુવે

ક્વચિદ્ યુધ્યતિ દૈત્યેન્દ્રઃ ક્વચિચ્ચૈવ પલાયતિ ।
ક્વચિત્ પુનર્મૃધં ચક્રે ક્વચિત્ પુનરુપારમત્

એવં વર્ષહસ્ત્રાણિ દશ તસ્ય તયા સહ ।
દિવ્યાનિ વિગતાનિ સ્યુર્યુધ્યતસ્તસ્ય શોભને ।
બભ્રામ સકલં ત્વાજૌ બ્રહ્માણ્ડં ભીતમાનસમ્

તતઃ કાલેન મહતા શતશ્રૃઙ્ગે મહાગિરૌ ।
પદ્ભ્યામાક્રમ્ય શૂલેન નિહતો દૈત્યસત્તમઃ

શિરશ્ચિચ્છેદ ખઙ્ગેન તત્ર ચાન્તઃસ્થિતઃ પુમાન્ ।
નિર્ગત્ય વિગતઃ સ્વર્ગં દેવ્યાઃ શસ્ત્રનિપાતનાત્

તતો દેવગણાઃ સર્વે મહિષં વીક્ષ્ય નિર્જિતમ્ ।
સબ્રહ્મકા સ્તુતિં ચક્રુર્દેવ્યાસ્તુષ્ટેન ચેતસા

દેવા ઊચુઃ ।
નમો દેવિ મહાભાગે ગમ્ભીરે ભીમદર્શને ।
જયસ્થે સ્થિતિસિદ્ધાન્તે ત્રિનેત્રે વિશ્વતોમુખિ

વિદ્યાવિદ્યે જયે યાજ્યે મહિષાસુરમર્દિનિ ।
સર્વગે સર્વદેવેશિ વિશ્વરૂપિણિ વૈષ્ણવિ

વીતશોકે ધ્રુવે દેવિ પદ્મપત્રશુભેક્ષણે ।
શુદ્ધસત્ત્વવ્રતસ્થે ચ ચણ્ડરૂપે વિભાવરિ

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદે દેવિ વિદ્યેઽવિદ્યેઽમૃતે શિવે ।
શાંકરી વૈષ્ણવી બ્રાહ્મી સર્વદેવનમસ્કૃતે

ઘણ્ટાહસ્તે ત્રિશૂલાસ્ત્રે મહામહિષમર્દિનિ ।
ઉગ્રરૂપે વિરૂપાક્ષિ મહામાયેઽમૃતસ્ત્રવે

સર્વસત્ત્વહિતે દેવિ સર્વસત્ત્વમયે ધ્રુવે ।
વિદ્યાપુરાણશિલ્પાનાં જનની ભૂતધારિણી

સર્વદેવરહસ્યાનાં સર્વસત્ત્વવતાં શુભે ।
ત્વમેવ શરણં દેવિ વિદ્યેઽવિદ્યે શ્રિયેઽમ્બિકે ।
વિરૂપાક્ષિ તથા ક્ષાન્તિ ક્ષોભિતાન્તર્જલેઽવિલે

નમોઽસ્તુ તે મહાદેવિ નમોઽસ્તુ પરમેશ્વરિ ।
નમસ્તે સર્વદેવાનાં ભાવનિત્યેઽક્ષયેઽવ્યયે

શરણં ત્વાં પ્રપદ્યન્તે યે દેવિ પરમેશ્વરિ ।
ન તેષાં જાયતે કિઞ્ચિદશુભં રણસઙ્કટે

યશ્ચ વ્યાઘ્રભયે ઘોરે ચૌરરાજભયે તથા ।
સ્તબવમેનં સદા દેવિ પઠિષ્યતિ યતાત્મવાન્

નિગડસ્થોઽપિ યો દેવિ ત્વાં સ્મરિષ્યતિ માનવઃ ।
સોઽપિ બન્ધૈર્વિમુક્તસ્તે સુસુખં વસતે સુખી

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
એવં સ્તુતા તદા દેવી દેવૈઃ પ્રણતિપૂર્વકમ્ ।
ઉવાચ દેવાન્ સુશ્રોણી વૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્

દેવા ઊચુઃ ।
દેવિ સ્તોત્રમિદં યે હિ પઠિષ્યન્તિ તવાનઘે ।
સર્વકામસમાપન્નાન્ કુરુ દેવિ સ નો વરઃ

એવમસ્ત્વિતિ તાન્ દેવાનુક્ત્વા દેવી પરાઽપરા ।
વિસસર્જ તતો દેવાન્ સ્વયં તત્રૈવ સંસ્થિતા

એતદ્ દ્વિતીયં યો જન્મ વેદ દેવ્યા ધરાધરે ।
સ વીતશોકો વિરજાઃ પદં ગચ્છત્યનામયમ્

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ચતુર્નવતિતમોઽધ્યાયઃ