વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 89

ધરણ્યુવાચ ।
પરમાત્મા શિવઃ પુણ્ય ઇતિ કેચિદ્ ભવં વિદુઃ ।
અપરે હરિમીશાનમિતિ કેચિચ્ચતુર્મુખમ્

એતેષાં કતમો દેવઃ પરઃ કો વાઽથવાઽપરઃ ।
એતદ્દેવ મમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં વિભો

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
પરો નારાયણો દેવસ્તસ્માજ્જાતશ્ચતુર્મુખઃ ।
તસ્માદ્ રુદ્રોઽભવદ્ દેવિ સ ચ સર્વજ્ઞતાં ગતઃ

તસ્યાશ્ચર્યાણ્યનેકાનિ વિવિધાનિ વરાનને ।
શ્રૃણુ સર્વાણિ ચાર્વઙ્ગિ કથ્યમાનં મયાઽનઘે

કૈલાસશિખરે રમ્યે નાનાધાતુવિચિત્રિતે ।
વસત્યનુદિનં દેવઃ શૂલપાણિસ્ત્રિલોચનઃ

સૈકસ્મિન્ દિવસે દેવઃ સર્વભૂતનમસ્કૃતઃ ।
ગણૈઃ પરિવૃતો ગૌર્યા મહાનાસીત્ પિનાકધૃક્

તત્ર સિંહમુખાઃ કેચિદ્ ગણા નર્દન્તિ સિંહવત્ ।
અપરે હસ્તિવક્ત્રાશ્ચ હયવક્ત્રાસ્તથાપરે

અપરે શિંશુમારાસ્યા અપરે સૂકરાનનાઃ ।
અપરેઽશ્વામુખા રૌદ્રા ખરાસ્યાજાનનાસ્તથા ।
છાગમત્સ્યાનનાઃ ક્રૂરા હ્યનન્તાઃ શસ્ત્રપાણયઃ

કેચિદ્ ગાયન્તિ નૃત્યન્તિ ધાવન્તિ સ્ફોટયન્તિ ચ ।
હસન્તિ કિલકિલાયન્તિ ગર્જન્તિ ચ મહાબલાઃ

કેચિલ્લોષ્ટાંસ્તુ સંગૃહ્ય યુયુધુર્ગણનાયકાઃ ।
અપરે મલ્લયુદ્ધેન યુયુધુર્બલદર્પિતાઃ ।
એવં ગણસહસ્ત્રેણ વૃતો દેવો મહેશ્વરઃ

યાવદાસ્તે સ્વયં દેવ્યા ક્રીડન્ દેવવરઃ સ્વયમ્ ।
તાવદ્ બ્રહ્મા સ્વયં દેવૈરુપાયાત્ સહ સત્વરઃ

તમાગતમથો દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
ઉવાચ પરમો દેવો રુદ્રો બ્રહ્માણમવ્યમ્

કિમાગમનકૃત્યં તે બ્રહ્મન્ બ્રૂહિ મમાચિરમ્ ।
કિં ચ દેવાસ્ત્વરાયુક્તા આગતા મમ સન્નિધૌ

બ્રહ્મોવાચ ।
અસ્ત્યન્ધકો મહાદૈત્યસ્તેન સર્વે દિવૌકસઃ ।
અર્દિતા મત્સમીપં તુ બુદ્ધ્વા માં શરણૈષિણઃ

તતશ્ચૈતે મયા સર્વે પ્રોક્તા દેવા ભવં પ્રતિ ।
ગચ્છામ ઇતિ દેવેશ તતસ્ત્વેતે સમાગતાઃ

એવમુક્ત્વા સ્વયં બ્રહ્મા વીક્ષાં ચક્રે પિનાકિનમ્ ।
નારાયણં ચ મનસા સસ્માર પરમેશ્વરમ્ ।
તતો નારાયણો દેવો દ્વાભ્યાં મધ્યે વ્યવસ્થિતઃ

તતસ્ત્વેકીગતાસ્તે તુ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
પરસ્પરં સૂક્ષ્મદૃષ્ટ્યા વીક્ષાં ચક્રુર્મુદાયુતાઃ

તતસ્તેષાં ત્રિધા દૃષ્ટિર્ભૂત્વૈકા સમજાયત ।
તસ્યાં દૃષ્ટ્યાં સમુત્પન્ના કુમારી દિવ્યરૂપિણી

નીલોત્પલદલશ્યામા નીલકુઞ્ચિતમૂર્દ્ધજા ।
સુનાસા સુલલાટાન્તા સુવક્ત્રા સુપ્રતિષ્ઠિતા

ત્વષ્ટ્રા યદગ્નિજિહ્વં તુ લક્ષણં પરિભાષિતમ્ ।
તત્સર્વમેકતઃ સંસ્થં કન્યાયાં સંપ્રદૃશ્યતે

અથ તાં દૃશ્ય કન્યાં તુ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
ઊચુઃ કાઽસિ શુભે બ્રૂહિ કિં વા કાર્યં વિપશ્ચિતમ્

ત્રિવર્ણા ચ કુમારી સા કૃષ્ણશુક્લા ચ પીતિકા ।
ઉવાચ ભવતાં દૃષ્ટેર્યોગાજ્જાતાઽસ્મિ સત્તમાઃ ।
કિં માં ન વેત્થ સુશ્રોણીં સ્વશક્તિં પરમેશ્વરીમ્

તતો બ્રહ્માદયસ્તે ચ તસ્યાસ્તુષ્ટા વરં દદુઃ ।
નામ્નાઽસિ ત્રિકલા દેવી પાહિ વિશ્વં ચ સર્વદા

અપરાણ્યપિ નામાનિ ભવિષ્યન્તિ તવાનઘે ।
ગુણોત્થાનિ મહાભાગે સર્વસિદ્ધિકરાણિ ચ

અન્યચ્ચ કારણં દેવિ ત્રિવર્ણાઽસિ વરાનને ।
મૂર્તિત્રયં ત્રિભિર્વર્ણૈઃ કુરુ દેવિ સ્વકં દ્રુતમ્

એવમુક્તા તદા દેવૈરકરોત્ ત્રિવિધાં તનુમ્ ।
સિતાં રક્તાં તથા કૃષ્ણાં ત્રિમૂર્તિત્વં જગામ હ

યા સા બ્રાહ્મી શુભા મૂર્ત્તિસ્તયા સૃજતિ વૈ પ્રજાઃ ।
સૌમ્યરૂપેણ સુશ્રોણી બ્રહ્મસૃષ્ટ્યા વિધાનતઃ

યા સા રક્તેન વર્ણેન સુરૂપા તનુમધ્યમા ।
શઙ્ખચક્રધરા દેવી વૈષ્ણવી સા કલા સ્મૃતા ।
સા પાતિ સકલં વિશ્વં વિષ્ણુમાયેતિ કીર્ત્ત્યતે

યા સા કૃષ્ણેન વર્ણેન રૌદ્રી મૂર્ત્તિસ્ત્રિશૂલિની ।
દંષ્ટ્રાકરાલિની દેવી સા સંહરતિ વૈ જગત્

યા સૃષ્ટિર્બ્રહ્મણો દેવી શ્વેતવર્ણા વિભાવરી ।
સા કુમારી મહાભાગા વિપુલાબ્જદલેક્ષણા ।
સદ્યો બ્રહ્માણમામન્ત્ર્ય તત્રૈવાન્તરધીયત

સાઽન્તર્હિતા યયૌ દેવી વરદા શ્વેતપર્વતમ્ ।
તપસ્તપ્તું મહત્ તીવ્રં સર્વગત્વમભીપ્સતી

યા વૈષ્ણવી કુમારી તુ સાપ્યનુજ્ઞાય કેશવમ્ ।
મન્દરાદ્રિં યયૌ તપ્તું તપઃ પરમદુશ્ચરમ્

યા સા કૃષ્ણા વિશાલાક્ષી રૌદ્રી દંષ્ટ્રાકરાલિની ।
સા નીલપર્વતવરં તપશ્ચર્તું યયૌ શુભા

અથ કાલેન મહતા પ્રજાઃ સ્ત્રષ્ટું પ્રજાપતિઃ ।
આરબ્ધવાન્ તદા તસ્ય વવૃધે સૃજતો બલમ્

યદા ન વવૃધે તસ્ય બ્રહ્મણો માનસી પ્રજા ।
તદા દધ્યૌ કિમેતન્મે ન તથા વર્દ્ધતે પ્રજા

તતો બ્રહ્મા હૃદા દધ્યૌ યોગાભ્યાસેન સુવ્રતે ।
ચિન્તયન્ બુબુધે દેવસ્તાં કન્યાં શ્વેતપર્વતે ।
તપશ્ચરન્તીં સુમહત્ તપસા દગ્ધકિલ્બિષામ્

તતો બ્રહ્મા યયૌ તત્ર યત્ર સા કમલેક્ષણા ।
તપશ્ચરતિ તાં દૃષ્ટ્વા વાક્યમેતદુવાચ હ

બ્રહ્મોવાચ ।
કિં તપઃ ક્રિયતે ભદ્રે કાર્યમાવેક્ષ્ય શોભતે ।
તુષ્ટોઽસ્મિ તે વિશાલાક્ષિ વરં કિં તે દદામ્યહમ્

સૃષ્ટિરુવાચ ।
ભગવન્નેકદેશસ્થા નોત્સહે સ્થાતુમઞ્જસા ।
અતોઽર્થં ત્વાં વરં યાચે સર્વગત્વમભીપ્સતી

એવમુક્તસ્તદા દેવ્યા સૃષ્ટ્યા બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ ।
ઉવાચ તાં તદા દેવીં સર્વગા ત્વં ભવિષ્યસિ

એવમુક્તા તદા તેન સૃષ્ટિઃ સા કમલેક્ષણા ।
તસ્ય હ્યઙ્કે લયં પ્રાપ્તા સા દેવી પદ્મલોચના ।
તસ્માદારભ્ય કાલાત્ તુ બ્રાહ્મી સૃષ્ટિર્વ્યવર્દ્ધત

બ્રહ્મણો માનસાઃ સપ્ત તેષામન્યે તપોધનાઃ ।
તેષામન્યે તતસ્ત્વન્યે ચતુર્દ્ધા ભૂતસંગ્રહઃ ।
સસ્થાણુજઙ્ગમાનાં ચ સૃષ્ટિઃ સર્વત્ર સંસ્થિતા

યત્કિંચિદ્ વાઙ્મયં લોકે જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તત્સર્વં સ્થાપિતં સૃષ્ટ્યા ભૂતં ભવ્યં ચ સર્વદા

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ