વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 85

રુદ્ર ઉવાચ ।
ઇયં ભૂપદ્મવ્યવસ્થા કથિતા। ઇદાનીં ભારતં નવભેદં શ્રૃણુત। તદ્યથા। ઇન્દ્રઃ કસેરુઃ તામ્રવર્ણો ગભસ્તિઃ નાગદ્વીપઃ સૌમ્યઃ ગન્ધર્વઃ વારુણઃ ભાતરં ચેતિ। સાગરસંવૃતમેકૈકં યોજનસહસ્ત્રપ્રમાણમ્। તત્ર ચ સપ્ત કુલપર્વતા ભવન્તિ। તદ્યથા। મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શુક્તિમાન્નૃક્ષપર્વતઃ। વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ ઇત્યેતે કુલપર્વતાઃ। અન્યે ચ મન્દરશારદર્દુરકોલાહલસુરમૈનાકવૈદ્યુતવારન્ધમપાણ્ડુરતુઙ્ગપ્રસ્થકૃષ્ણગિરિજયન્તરૈવતઋષ્યમૂકગોમન્તચિત્રકૂટશ્રીચકોરકૂટશૈલકૃતસ્થલ ઇત્યેતે ક્ષુદ્રપર્વતાઃ। શેષાઃ ક્ષુદ્રતરાઃ। તેષામાર્યા મ્લેચ્છા જનપદા વસન્તિ। પિબન્તિ ચૈતાસુ નદીષુ પાનીયમ્। તદ્યથા ગઙ્ગા સિન્ધુ સરસ્વતી શતદ્રુ વિતસ્તા વિપાશા ચન્દ્રભાગા સરયૂ યમુના ઇરાવતી દેવિકા કુહૂ ગોમતી ધૂતપાપા બાહુદા દૃષદ્વતી કૌશિકી નિસ્વરા ગણ્ડકી ચક્ષુષ્મતી લોહિતા ઇત્યેતા હિમવત્પાદનિર્ગતાઃ॥
વેદસ્મૃતિર્વેદવતી સિન્ધુપર્ણા સચન્દના સદાચારા રોહિપારા ચર્મણ્વતી વિદિશા વેદત્રયી ઇત્યેતા પારિયાત્રોદ્ભવાઃ

શોણા જ્યોતીરથા નર્મદા સુરસા મન્દાકિની દશાર્ણા ચિત્રકૂટા તમસા પિપ્પલા કરતોયા પિશાચિકા ચિત્રોત્પલા વિશાલા વઞ્જુલા બાલુકા વાહિની શુક્તિમતી વિરજા પઙ્કિની રિરી કુહૂ ઇત્યેતા ઋક્ષપ્રસૂતાઃ। મણિજાલા શુભા તાપી પયોષ્ણીં શીઘ્રોદા વેષ્ણા પાશા વૈતરણી વેદી પાલી કુમુદ્વતી તોયા દુર્ગા અન્ત્યા ગિરા એતા વિન્ધ્યપાદોદ્ભવાઃ। ગોદાવરી ભીમરથી કૃષ્ણા વેણા વઞ્જુલા તુઙ્ગભદ્રા સુપ્રયોગા વાહ્યા કાવેરી ઇત્યેતાઃ સહ્યપાદોદ્ભવાઃ।૫॥
શતમાલા તામ્રપર્ણી પુષ્પાવતી ઉત્પલાવતી ઇત્યેતા મલયજાઃ।
ત્રિયામા ઋષિકુલ્યા ઇક્ષુલા ત્રિવિદા લાઙ્ગૂલિની વંશવરા મહેન્દ્રતનયાઃ। ઋષિકા લૂસતી મન્દગામિની પલાશિની ઇત્યેતાઃ શુક્તિમત્પ્રભવાઃ। એતાઃ પ્રાધાન્યેન કુલપર્વતનદ્યઃ। શેષાઃ ક્ષુદ્રનદ્યઃ। એષ જમ્બૂદ્વીપો યોજનલક્ષપ્રમાણતઃ।

અતઃ પરં શાકદ્વીપં નિબોધત। જમ્બૂદ્વીપસ્ય વિસ્તારાદ્ દ્વિગુણપરિણાહાલ્લવણોદકશ્ચ જમ્બૂદ્વીપસમસ્તેન દ્વિગુણાવૃતઃ। તત્ર ચ પુણ્યા જનપદાશ્ચિરાન્મ્રિયન્તે દુર્ભિક્ષજરાવ્યાધિરહિતશ્ચ દેશોઽયમ્। સપ્તૈવ કુલપર્વતાસ્તાવત્ તિષ્ઠન્તિ તસ્ય ચોભયતો લવણક્ષીરોદધી વ્યવસ્થિતૌ। તત્ર ચ પ્રાગાયતઃ શૈલેન્દ્ર ઉદયો નામ પર્વતઃ। તસ્યાપરેણ જલધારો નામ ગિરિઃ। સૈવ ચન્દ્રેતિ કીર્ત્તિતઃ। તસ્ય ચ જલમિન્દ્રો ગૃહીત્વા વર્ષતિ। તસ્ય પારે રૈવતકો નામ ગિરિઃ। સૈવ નારદો વર્ણ્યતે તસ્મિંશ્ચ નારદપર્વતાદુત્પન્નો તસ્ય ચાપરેણ શ્યામો નામ ગિરિઃ। તસ્મિંશ્ચ પ્રજાઃ શ્યામત્વમાપન્નાઃ સૈવ દુન્દુભિર્વર્ણ્યતે। તસ્મિન્ સિદ્ધા ઇતિ કીર્તિતાઃ પ્રજાનેકવિધાઃ ક્રીડન્તસ્તસ્યાપરે રજતો નામ ગિરિઃ સૈવ શાકોચ્યતે। તસ્યાપરેણામ્બિકેયઃ સ ચ વિભ્રાજસો ભણ્યતે। સ એવ કેસરીત્યુચ્યતે। તતશ્ચ વાયુઃ પ્રવર્ત્તતે। ગિરિનામાન્યેવ વર્ષાણિ તદ્યથા। ઉદયસુકુમારો જલધારક્ષેમકમહાદ્રુમેતિ પ્રધાનાનિ દ્વિતીયપર્વતનામભિરપિ વક્તવ્યાનિ। તસ્ય ચ મધ્યે શાકવૃક્ષસ્તત્ર ચ સપ્તમહાનદ્યો દ્વિનામ્ન્યઃ। તદ્યથા સુકુમારી કુમારી નન્દા વેણિકા ધેનુઃ ઇક્ષુમતી ગભસ્તિ ઇત્યેતા નદ્યઃ।
॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે પઞ્ચાશીતિતમોઽધ્યાયઃ