વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 81

રુદ્ર ઉવાચ ।
અતઃ પરં પર્વતેષુ દેવાનામવકાશા વર્ણ્યન્તે ।
તત્ર યોઽસૌ શાન્તાખ્યઃ પર્વતસ્તસ્યોપરિ મહેન્દ્રસ્ય ક્રીડાસ્થાનમ્ ।
તત્ર દેવરાજસ્ય પારિજાતકવૃક્ષવનમ્ ।
તસ્ય પૂર્વપાર્શ્વે કુઞ્જરો નામ ગિરિઃ ।
તસ્યોપરિ દાનવાનામષ્ટૌ પુરાણિ ચ

તથા વજ્રકે પર્વતવરે રાક્ષસાનામનેકાનિ પુરાણિ ।
તે ચ નામ્ના નીલકાઃ કામરૂપિણઃ ।
મહાનીલેઽપિ શૈલેન્દ્રપુરાણિ ।
પઞ્ચદશસહસ્ત્રાણિ કિન્નરાણાં ખ્યાતાનિ ।
તત્ર દેવદત્તચન્દ્રાદયો રાજાનઃ ।
પઞ્ચદશકિન્નરાણાં ગર્વિતાઃ ।
તાનિ સૌવર્ણાનિ બિલપ્રવેશનાનિ ચ પુરાણિ ।
ચન્દ્રોદયે ચ પર્વતવરે નાગાનામધિવાસઃ ।
તે ચ બિલપ્રવેશાઃ બિલેષુ વૈનતેયવિષયાવર્ત્તિનો વ્યવસ્થિતાનુરાગે ચ દાનવેન્દ્રા વ્યવસ્થિતાઃ ।
વેણુમત્યપિ વિદ્યાધરપુરત્રયં ।
ત્રિંશદ્યોજનશતવિસ્તીર્ણમેકૈકં તાવદાયતમ્ ।
ઉલૂકરોમશમહાવેત્રાદયશ્ચ રાજાનો વિદ્યાધરાણામ્

એકૈકે ચ શૈલરાજનિ સ્વયમેવ ગરુડો વ્યવસ્થિતઃ ।
કુઞ્જરે તુ પર્વતવરે નિત્યં પશુપતિઃ સ્થિતઃ ।
વૃષભાઙ્કો મહાદેવઃ શંકરો યોગિનાં વરઃ અનેકગણભૂતકોટિસહસ્ત્રવારો ભગવાન્ અનાદિપુરુષો વ્યવસ્થિતઃ ।
વસુધારે ચ પુષ્પવતાં વસૂનાં ચ સમાવાસઃ

વસુધારરત્નધારયોર્મૂર્ધ્નિ અષ્ટૌ સપ્ત ચ સંખ્યયા । પુરાણિ વસુસપ્તર્ષીણાં ચેતિ ।
એકશ્રૃઙ્ગે ચ પર્વતોત્તમે પ્રજાપતેઃ સ્થાનં ચતુર્વક્ત્રસ્ય બ્રહ્મણઃ।
ગજપર્વતે ચ મહાભૂતપરિવૃતા સ્વયમેવ ભગવતી તિષ્ઠતિ

વસુધારે ચ પર્વતવરે મુનિસિદ્ધવિદ્યાધરાણામાયતનમ્ ।
ચતુરાશીત્યપરપુર્યો મહાપ્રાકારતોરણાઃ ।
તત્ર ચાનેકપર્વતા નામ ગન્ધર્વા યુદ્ધશાલિનો વસન્તિ ।
તેષાં ચાધિપતિર્દેવો રાજરાજૈકપિઙ્ગલઃ ।
સુરરાક્ષસાઃ પઞ્ચકૂટેદાનવાઃ શતશ્રૃઙ્ગેયક્ષાણાં પુરશતમ્

તામ્રાભે તક્ષકસ્યપુરશતમ્ । વિશખપર્વતે ગુહસ્યાયતનમ્ ।
શ્વેતોદયે ગિરિવરે મહાગન્ધર્વભવનમ્ ।
હરિકૂટે હરિર્દેવઃ । કુમુદે કિન્નરાવાસઃ । અઞ્જને મહોરગાઃ ।
સહસ્ત્રશિખરે ચ દૈત્યાનામુગ્રકર્મિણામાવાસઃ ।
પુરાણાં સહસ્ત્રમેકં હેમમાલિનામ્ મુકુટે પન્નપ્રપક્ષે પર્વતવરે ચત્વાર્યાયતનાનિ તુ।
એવં મેરુપર્વતેષુ દેવાનામધિવાસઃ ।
મર્યાદાપર્વતે દેવકૂટે પુરવિન્યાસઃ કીર્ત્યતે ।
તસ્યોપરિ યોજનશતં ગરુડસ્ય જાતં ક્ષેત્રમ્ ।
તસ્યૈવ પાર્શ્વતસ્ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તીર્ણાશ્ચત્વારિંશદાયતાઃ સપ્તગન્ધર્વનગરાઃ ।
આગ્નેયાશ્ચ નામ્ના ગન્ધર્વાતિબલિનઃ ।
તત્ર ચાન્યત્ ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલં પુરમ્ સૈંહિકેયાનામ્ ।
તત્ર ચ દેવર્ષિચરિતાનિ દેવકૂટે દૃશ્યન્તે ।
પુરં ચ કાલકેયાનાં તત્રૈવ ।
તથા ચાન્તરતટેઽન્યેસુનાન્નામ તસ્યૈવ દક્ષિણે ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તૃતં દ્વિષષ્ટિયોજનાયામં પુરમ્ કામરૂપિણાં દૃપ્તાનાં મધ્યમે ચ તસ્ય હેમકૂટે મહાદેવસ્ય ન્યગ્રોધઃ ।
અથાતઃ કૈલાસવર્ણકો ભવતિ।
કૈલાસસ્ય તટે યોજનશતમાયામવસ્તૃતમ્ ભુવનમાલાભિવ્યાપ્તમ્ ।
તસ્યાશ્ચ મધ્યે સભા ।
તત્ર ચ તત્પુષ્કરં નામ વિમાનં તિષ્ઠતિ ।
ધનદસ્ય ચ તદ્વિમાનમધિવાસશ્ચ । તત્ર પદ્મમહાપદ્મમકરકચ્છપકુમુદશઙ્ખનીલનન્દમહાનિધયઃ પ્રતિવસન્તિ ।
તત્ર ચન્દ્રાદીનાં લોકપાલાનામાવાસઃ ।
તત્ર ચ મન્દાકિની નામ નદી ।
તથા કનકમન્દા મન્દા ચેતિ નામભિઃ સરિતઃ ।
તત્રાન્યા અપિ નદ્યઃ સન્તિ ।
પૂર્વપાર્શ્વે ચ શતયોજનમાયામાસ્ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તૃતા દશગન્ધર્વપુર્યઃ તાસુ ચ સકુબાહુહરિકેશચિત્રસેનાદયો રાજાનઃ ।
તસ્યૈવ ચ પશ્ચિમકૂટે અશીતિયોજનાયામં ચત્વારિંશદ્વિસ્તૃતમેકૈકં યક્ષનગરમ્ ।
તેષુ ચ મહામાલિસુનેત્ર ચક્રાદયો નાયકાઃ ।
તસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે કુઞ્જદરીષુ ગુહાસુ સમુદ્રાઃ સમુદ્રં યાવત્કિન્નરાણાં પુરશતમ્ ।
તેષુ ચ દ્રુમસુગ્રીવાદિભગદત્તપ્રમુખં રાજશતમ્ ।
તત્ર ચ રુદ્રસ્યોમયા સાર્દ્ધં વિવાહસ્સંવૃત્તઃ ।
તપશ્ચ કૃતવતી ગૌરી । કિરાતરૂપિણા ચ રુદ્રેણ સ્થિતમ્ ।
તત્રૈવ તત્ર સ્થિતેન સોમેન શંકરેણ જમ્બૂદ્વીપાવલોકનં કૃતમ્ ।
તત્ર ચાનેકકિન્નરગન્ધર્વોપગીતમુમાવનં નામાપ્સરોભિરનેકપુષ્પલતાવલ્લીભિરુપેતમ્ ।
યત્ર ભગવતા મહેશ્વરેણાર્દ્ધનારીનરવપુઃ પ્રાપ્તમ્ ।
તત્ર ચ કાર્તિકેયસ્ય શરદ્વનમ્ ।
પુષ્પચિત્રક્રૌઞ્ચયોર્મધ્યે કાર્તિકેયાભિષેકઃ કૃતઃ તસ્ય ચ પૂર્વતટે સિદ્ધમુનિગણાવાસઃ કલાપગ્રામો નામ ।
તથા ચ માર્કણ્ડેયવસિષ્ઠપરાશરનલવિશ્વામિત્રોદ્દાલકાદીનાં મહર્ષીણામનેકાનિ સહસ્ત્રાણ્યાશ્રમાણાં હિ ભવતિ ।
તથા ચ પશ્ચિમસ્યાચલેન્દ્રસ્ય નિષધસ્ય ભાગં શ્રૃણુત ।
તસ્ય ચ મધ્યમકૂટે વિષ્ણ્વાયતનં મહાદેવસ્ય ।
તસ્યૈવોત્તરતટે ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તૃતં મહત્પુરં લમ્બાખ્યાતં રાક્ષસાનામ્ ।
તસ્યૈવ દક્ષિણે પાર્શ્વે બિલપ્રવેશનગરમ્ ।
પ્રભેદકસ્ય પશ્ચિમેન દેવદાનવસિદ્ધાદીનાં પુરાણિ ।
તસ્ય ગિરેર્મૂર્ધ્નિ મહતી સોમશિલા તિષ્ઠતિ ।
તસ્યાં ચ પર્વણિ સોમઃ સ્વયમેવાવતરતિ ।
તસ્યૈવોત્તરપાર્શ્વે ત્રિકૂટં નામ ।
તત્ર બ્રહ્મા તિષ્ઠતિ ક્વચિત્ । તથા ચ વહ્ન્યાયતનમ્ ।
મૂર્ત્તિમાન્ વહ્નિરુપાસ્યતે દેવૈઃ

ઉત્તરે ચ શ્રૃઙ્ગાખ્યે પર્વતવરે દેવતાનામાયતનાનિ ।
પૂર્વે નારાયણસ્યાયતનમ્ । મધ્યે બ્રહ્મણઃ ।
શંકરસ્ય પશ્ચિમે ।
તત્ર ચ યક્ષાદીનાં કેચિત્ પુરાણિ તસ્ય ચોત્તરતીરે જાતુછે મહાપર્વતે ત્રિંશદ્યોજનમણ્ડલં નન્દજલં નામ સરસ્ તત્ર નન્દો નામ નાગરાજા વસતિ શતશીર્ષપ્રચણ્ડ ઇતિ

ઇત્યેતેઽષ્ટૌ દેવપર્વતા વિજ્ઞેયાઃ ।
તેનાનુક્રમેણ હેમરજતરત્નવૈદૂર્યમાનઃ શિલાહિઙ્ગુલાદિવર્ણાઃ ।
ઇયં ચ પૃથ્વી લક્ષકોટિશતાનેકસંખ્યાતાનાં પૂર્ણા તેષુ ચ સિદ્ધવિદ્યાધરાણાં નિલયાઃ તે ચ મેરોઃ પાર્શ્વતઃ કેસરવલયાલવાલં સિદ્ધલોકેતિ કીર્ત્ત્યતે ।
ઇયં પૃથ્વી પદ્માકારેણ વ્યવસ્થિતા ।
એષ ચ સર્વપુરાણેષુ ક્રમઃ સામાન્યતઃ પ્રતિપાદ્યતે

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે એકાશીતિતમોઽધ્યાયઃ