વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 8

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
યોઽસૌ વસોઃ શરીરે તુવ્યાધો ભૂત્વા નૃપસ્ય હ ।
સ સ્વવૃત્ત્યાં સ્થિતઃ કાલં ચતુર્વર્ષસહસ્ત્રિકમ્

એકૈકં સ્વકુટુમ્બાર્થે હત્વા વનચરં મૃગમ્ ।
ભૃત્યાતિથિહુતાશાનાં પ્રીણનં કુરુતે સદા

મિથિલાયાં વરારોહે સદા પર્વણિ પર્વણિ ।
પિતૄણાં કુરુતે શ્રાદ્ધં સ્વાચારેણ વિચક્ષણઃ

અગ્નિં પરિચરન્ નિત્યં વદન્ સત્યં સુભાષિતમ્ ।
પ્રાણયાત્રાનુસક્તસ્તુ યોઽસૌ જીવં ન પાતયેત્

એવં તુ વસતસ્તસ્ય ધર્મબુદ્ધિર્મહાતપાઃ ।
પુત્રસ્ત્વર્જુનકો નામ બભૂવ મુનિવદ્વશી

તસ્ય કાલેન મહતા ચારિત્રેણ ચ ધીમતઃ ।
બભૂવાર્જ્જુનકી નામ કન્યા ચ વરવર્ણિની

તસ્યા યૌવનકાલે તુ ચિન્તયામાસ ધર્મવિત્ ।
કસ્યેયં દીયતે કન્યા કો વા યોગ્યશ્ચ વૈ પુમાન્

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય મતઙ્ગસ્ય સુતં પ્રતિ ।
ધર્મવ્યાધસ્ય સુવ્યક્તં પ્રસન્નાખ્યં પ્રતિ બ્રુવન્

એવં સંચિન્ત્ય માતઙ્ગઃ પ્રસન્નં પ્રતિ સોદ્યતઃ ।
ઉવાચ તસ્ય પિતરં પ્રસન્નાયાર્જ્જુનીં ભવાન્ ।
ગૃહાણ તપતાં શ્રેષ્ઠ સ્વયં દત્તાં મહાત્મને

મતઙ્ગ ઉવાચ ।
પ્રસન્નોઽયં મમ સુતઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
ગૃહ્ણામ્યર્જુનકીં કન્યાં ત્વત્સુતાં વ્યાધસત્તમ

એવમુક્તે તદા કન્યાં ધર્મવ્યાધો મહાતપાઃ ।
મતઙ્ગપુત્રાય દદૌ પ્રસન્નાય ચ ધીમતે

ધર્મવ્યાધસ્તદા કન્યાં દત્વા સ્વગૃહમીયિવાન્ ।
સાઽપિ શ્વશુરયોર્ભર્તુઃ શુશ્રીષણપરાઽભવત્

અથ કાલેન મહતા સા કન્યાઽર્જુનકી શુભા ।
ઉક્તા શ્વશ્રુવા સુતા પુત્રિ જીવહન્તુસ્ત્વમીદૃશી ।
ન જાનાસિ તપશ્ચર્તું ભર્ત્તુરારાધનં તથા

સાઽપિ સ્વલ્પાપરાધેન ભર્ત્સિતા તનુમધ્યમા ।
પિતુર્વેશ્મગતા બાલા રોદમાના મુહુર્મુહુઃ

પિત્રા પૃષ્ટા કિમેતત્ તે પુત્રિ રોદનકારણમ્ ।
એવમુક્તા તદા સા તુ કથયામાસ ભામિની

શ્વશ્વ્રાઽહમુક્તા તીવ્રેણ કોપેન મહતા પિતઃ ।
જીવહન્તુઃ સુતેત્યુચ્ચૈરસકૃદ્ વ્યાધજેતિ ચ

એતચ્છ્રુત્વા સ ધર્માત્મા ધર્મવ્યાધો રુષાન્વિતઃ ।
મતઙ્ગસ્ય ગૃહં સોઽથ ગત્વા જનપદૈર્વૃતમ્

તસ્યાગતસ્ય સંબન્ધી મતઙ્ગો જયતાં વરઃ ।
આસનાદ્યર્ધ્યપાદ્યેન પૂજયિત્વેદમબ્રવીત્ ।
કિમાગમનકૃત્યં તે કિં કરોમ્યાગતક્રિયામ્

વ્યાધ ઉવાચ ।
ભોજનં કિંચિદિચ્છામિ ભોક્તું ચૈતન્યવર્જિતમ્ ।
કૌતૂહલેન યેનાહમાગતો ભવતો ગૃહમ્

મતઙ્ગ ઉવાચ ।
ગોધૂમા વ્રીમયશ્ચૈવ સંસ્કૃતા મમ વેશ્મનિ ।
ભુજ્યતાં ધર્મવિચ્છ્રેષ્ઠ યથાકામં તપોધન

વ્યાધ ઉવાચ ।
પશ્યામિ કીદૃશાસ્તે હિ ગોધૂમા વ્રીહયો યવાઃ ।
સ્વરૂપેણ ચ સન્ત્યેતે યેન વો વેદ્મિ સત્તમ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
એવમુક્તે મતઙ્ગેન શૂર્પં ગોધૂમપૂરિતમ્ ।
અપરં તત્ર વ્રીહીણાં ધર્મવ્યાધાય દર્શિતમ્

દૃષ્ટ્વા વ્રીહીન્ સગોધૂમાન્ ધર્મવ્યાધો વરાસનાત્ ।
ઉત્થાય ગન્તુમારેભે મતઙ્ગેન નિવારિતઃ

કિમર્થં ગન્તુમારબ્ધં ત્વયા વદ મહામતે ।
અભુક્તેનૈવ સંસિદ્ધં મદ્ગૃહે ચાન્નમુત્તમમ્ ।
પાચયિત્વા સ્વયં ચૈવ કસ્માત્ ત્વં નાદ્ય ભુઞ્જસે

વ્યાધ ઉવાચ ।
સહસ્ત્રશઃ કોટિશશ્ચ જીવાન્ હંસિ દિને દિને ।
અથેદૃશસ્ય પાપસ્ય કોઽન્નં ભુઞ્જતિ સત્પુમાન્

અચૈતન્યં યદિ ગૃહે વિદ્યતેઽન્નં સુસંસ્કૃતમ્ ।
ઇદાનીમત્ર સંદૃષ્ટા એતે તુ જલજન્તવઃ

(ઉપ્તાઃ સહસ્ત્રતાં યાન્તિ પ્રતિસંવત્સરં મુને ।) ॥ ૮.૨૬ (૧)॥
અહમેકં કુટુમ્બાર્થે હન્મ્યરણ્યે પશું દિને ।
તં ચેત્ પિતૃભ્યઃ સંસ્કૃત્ય દત્ત્વા ભુઞ્જામિ સાનુગઃ

ત્વં તુ જીવાન્ બહૂન્ હત્વા સ્વકુટુમ્બેન સાનુગઃ ।
ભુઞ્જન્નેતેન સતતમભોજ્યં તન્મતં મમ

બ્રહ્મણા તુ પુરા સૃષ્ટા ઓષધ્યઃ સર્વવીરુધઃ ।
યજ્ઞાર્થં તત્તુ ભૂતાનાં ભક્ષ્યમિત્યેવ વૈ શ્રુતિઃ

દિવ્યો ભૌતસ્તથા પૈત્રો માનુષો બ્રાહ્મ એવ ચ ।
એતે પઞ્ચ મહાયજ્ઞા બ્રહ્મણા નિર્મિતાઃ પુરા

બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય ઇતરેષાં ચ તન્મુખમ્ ।
ઇતરેષાં તુ વર્ણાનાં બ્રાહ્મણૈઃ કારિતાઃ શુભાઃ

એવં યદિ વિભાગઃ સ્યાદ્ વરાન્નં તદ્ વિશુધ્યતિ ।
અન્યથા વ્રીહયોઽપ્યેતે એકૈકે મૃગપક્ષિણઃ ।
મન્તવ્યા દાતૃભોક્તૃણાં મહામાંસં તુ તત્ સ્મૃતમ્

મયા તે દુહિતા દત્તા પુત્રાર્થે દેવરૂપિણી ।
સા ચ ત્વદ્ભાર્યયા પ્રોક્તા દુહિતા જન્તુઘાતિનઃ

અતોઽર્થમાગતોઽહં તે ગૃહં પ્રતિ સમીક્ષિતુમ્ ।
આચારં દેવપૂજાં ચ અતિથીનાં ચ તર્પણમ્

એતેષામેકમપ્યત્ર કુર્વન્નપિ ન દૃશ્યતે ।
તદ્ ગૃહં ગન્તુમિચ્છામિ પિતૄણાં શ્રાદ્ધકામ્યયા

સ્વગૃહે નૈવ ભુઞ્જામિ પિતૄણાં કાર્યમિત્યુત ।
અહં વ્યાધો જીવઘાતી ન તુ ત્વં લોકહિંસકઃ

મત્સુતા જીવઘાતસ્ય યદોઢા ત્વત્સુતેન ચ ।
તન્મહત્ત્વં ચ સંજાતં પ્રાયશ્ચિતં તપોધન

એવમુક્ત્વા સ ચોત્થાય શપ્ત્વા નારીં તદા ધરે ।
મા સ્નુષાભિઃ સમં શ્વશ્ર્વા વિશ્વાસો ભવતુ ક્વચિત્

મા ચ સ્નુષા કદાચિત્ સ્યાદ્ યા શ્વશ્રૂં જીવતીમિષેત્ ।
એવમુક્ત્વા ગતો વ્યાધઃ સ્વગૃહં પ્રતિ ભામિનિ

તતો દેવાન્ પિતૄન્ ભક્તયા પૂજયિત્વા વિચક્ષણઃ ।
પુત્રં ચાર્જુનકં સ્થાપ્ય સ્વસન્તાને મહાતપાઃ

ધર્મવ્યાધો જગામાશુ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
પુરુષોત્તમાખ્યં ચ પરં તત્ર ગત્વા સમાહિતઃ ।
તપશ્ચચાર નિયતઃ પઠન્ સ્તોત્રમિદં ધરે

નમામિ વિષ્ણું ત્રિદશારિનાશનં
વિશાલવક્ષસ્થલસંશ્રિતશ્રિયમ્ ।
સુશાસનં નીતિમતાં પરાં ગતિં
ત્રિવિક્રમં મન્દરધારિણં સદા

દામોદરં રઞ્જિતભૂતલં ધિયા
યશોંશુશુભ્રં ભ્રમરાઙ્ગસપ્રભમ્ ।
ધરાધરં નરકરિપું પુરુષ્ટુતં
નમામિ વિષ્ણું શરણં જનાર્દનમ્

(નરં નૃસિંહં હરિમીશ્વરં પ્રભું
ત્રિધામનામાનમનન્તવર્ચસમ્ ।
સુસંસ્કૃતાસ્યં શરણં નરોત્તમં
વ્રજામિ દેવં સતતં તમચ્યુતમ્ ॥ ૮.૪૩ (૧))
ત્રિધા સ્થિતં તિગ્મરથાઙ્ગપાણિનં
નયસ્થિતં તૃપ્તમનુત્તમૈર્ગુણૈઃ ।
નિઃશ્રેયસાખ્યં ક્ષપિતેતરં ગુરું
નમામિ વિષ્ણું પુરુષોત્તમં ત્વહમ્

(હતૌ પુરાણૌ મધુકૈટભાવુભૌ
બિભર્ત્તિ ચ ક્ષ્માં શિરસા સદા હિ સઃ ।
યથા સ્તુતો મે પ્રસભં સનાતનો
દધાતુ વિષ્ણુઃ સુખમૂર્જિતં મમ ॥ ૮.૪૪ (૧))
મહાવરાહો હવિષામ્બુભોજનો
જનાર્દનો મે હિતકૃચ્ચિતીમુખઃ ।
ક્ષિતીધરો મામુદધિક્ષયો મહાન્
સ પાતુ વિષ્ણુઃ શરણાર્થિનં તુ મામ્

માયાતતં યેન જગત્ત્રયં કૃતં
યથાગ્નિનૈકેન તતં ચરાચરમ્ ।
ચરાચરસ્ય સ્વયમેવ સર્વતઃ
સ મેઽસ્તુ વિષ્ણુઃ શરણં જગત્પતિઃ

ભવે ભવે યશ્ચ સસર્જ્જ કં તતો
જગત્ પ્રસૂતં સચરાચરં ત્વિદમ્ ।
તતશ્ચ રુદ્રાત્મવતિ પ્રલીયતે-
ઽન્વતો હરિર્વિષ્ણુહરસ્તથોચ્યતે

ખાત્મેન્દુપૃથ્વીપવનાગ્નિભાસ્કરા
જલં ચ યસ્ય પ્રભવન્તિ મૂર્ત્તયઃ ।
સ સર્વદા મે ભગવાન્ સનાતનો
દદાતુ શં વિષ્ણુરચિન્ત્યરૂપધૃક્

ઇતીરિતે તસ્ય સનાતનઃ સ્વયં
પુરો બભૂવાદ્ભુતરૂપદર્શનઃ ।