વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 51

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
શ્રુત્વા દુર્વાસસો વાક્યં ધરણીવ્રતમુત્તમમ્ ।
યયૌ સત્યતપાઃ સદ્યો હિમવત્પાર્શ્વમુત્તમમ્

પુષ્પભદ્રા નદી યત્ર શિલા ચિત્રશિલા તથા ।
વટો ભદ્રવટો યત્ર તત્ર તસ્યાશ્રમો બભૌ ।
તત્રોપરિ મહત્ તસ્ય ચરિતં સંભવિષ્યતિ

ધરણ્યુવાચ ।
બહુકલ્પસહસ્ત્રાણિ વ્રતસ્યાસ્ય સનાતન ।
મયા કૃતસ્ય તપસસ્તન્મયા વિસ્મૃતં પ્રભો

ઇદાનીં ત્વત્પ્રસાદેન સ્મરણં પ્રાક્તનં મમ ।
જાતં જાતિસ્મરા ચાસ્મિ વિશોકા પરમેશ્વર

યદિ નામ પરં દેવ કૌતુકં હૃદિ વર્તતે ।
અગસ્ત્યઃ પુનરાગત્ય ભદ્રાશ્વસ્ય નિવેશનમ્ ।
યચ્ચકાર સ રાજા ચ તન્મમાચક્ષ્વ ભૂધર

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
પ્રત્યાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા ભદ્રાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ ।
વરાસનગતં દૃષ્ટ્વા કૃત્વા પૂજાં વિશેષતઃ ।
અપૃચ્છન્મોક્ષધર્માખ્યં પ્રશ્નં સકલધારિણિ

ભદ્રાશ્વ ઉવાચ ।
ભગવન્ કર્મણા કેન છિદ્યતે ભવસંસૃતિઃ ।
કિં વા કૃત્વા ન શોચન્તિ મૂર્ત્તામૂર્ત્તોપપત્તિષુ

અગસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રાજન્ કથાં દિવ્યાં દૂરાસન્નવ્યવસ્થિતામ્ ।
દૃશ્યાદૃશ્યવિભાગોત્થાં સમાહિતમના નૃપ

નાહો ન રાત્રિર્ન દિશોઽદિશશ્ચ
ન દ્યૌર્ન દેવા ન દિનં ન સૂર્યઃ ।
તસ્મિન્ કાલે પશુપાલેતિ રાજા
સ પાલયામાસ પશૂનનેકાન્

તાન્ પાલયન્ સ કદાચિદ્ દિદૃક્ષુઃ
પૂર્વં સમુદ્રં ચ જગામ તૂર્ણમ્ ।
અનન્તપારસ્ય મહોદધેસ્તુ
તીરે વનં તત્ર વસન્તિ સર્પાઃ

અષ્ટૌ દ્રુમાઃ કામવહા નદી ચ
તુર્યક્ ચોદ્ર્ધ્વં બભ્રમુસ્તત્ર ચાન્યે ।
પઞ્ચ પ્રધાનાઃ પુરુષાસ્તથૈકાં
સ્ત્રિયં બિભ્રતે તેજસા દીપ્યમાનામ્

સાઽપિ સ્ત્રી સ્વે વક્ષસિ ધારયન્તી
સહસ્ત્રસૂર્યપ્રતિમં વિશાલમ્ ।
તસ્યાધરસ્ત્રિર્વિકારસ્ત્રિવર્ણ-
સ્તં રાજાનં પશ્ય પરિભ્રમન્તમ્

તૂષ્ણીંભૂતા મૃતકલ્પા ઇવાસન્
નૃપોઽપ્યસૌ તદ્વનં સંવિવેશ ।
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે સર્વ એતે વિવિશુ-
ર્ભયાદૈક્યં ગતવન્તઃ ક્ષણેન

તૈઃ સર્પૈઃ સ નૃપો દુર્વિનીતૈઃ
સંવેષ્ટિતો દસ્યુભિશ્ચિન્તયાનઃ ।
કથં ચૈતેન ભવિષ્યન્તિ યેન
કથં ચૈતે સંસૃતાઃ સંભવેયુઃ

એવં રાજ્ઞશ્ચિન્તયતસ્ત્રિવર્ણઃ પુરુષઃ પરઃ ।
શ્વેતં રક્તં તથા કૃષ્ણં ત્રિવર્ણં ધારયન્નરઃ

સ સંજ્ઞાં કૃતવાન્ મહ્યમપરોઽથ ક્વ યાસ્યસિ ।
એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય મહન્નામ વ્યજાયત

તેનાપિ રાજા સંવીતઃ સ બુધ્યસ્વેતિ ચાબ્રવીત્ ।
એવમુક્તે તતઃ સ્ત્રી તુ તં રાજાનં રુરોધ હ

માયાતતં તં મા ભૈષ્ટ તતોઽન્યઃ પુરુષો નૃપમ્ ।
સંવેષ્ટ્ય સ્થિતવાન્ વીરસ્તતઃ સર્વેશ્વરેશ્વરઃ

તતોઽન્યે પઞ્ચ પુરુષા આગત્ય નૃપસત્તમમ્ ।
સંવિષ્ટ્ય સંસ્થિતાઃ સર્વે તતો રાજા વિરોધિતઃ

રુદ્ધે રાજનિ તે સર્વે એકીભૂતાસ્તુ દસ્યવઃ ।
મથિતું શસ્ત્રમાદાય લીનાઽન્યોઽન્યં તતો ભયાત્

તૈર્લીનૈર્નૃપર્તેર્વેશ્મ બભૌ પરમશોભનમ્ ।
અન્યેષામપિ પાપાનાં કોટિઃ સાગ્રાભવન્નૃપ

ગૃહે ભૂસલિલં વહ્નિઃ સુખશીતશ્ચ મારુતઃ ।
સાવકાશાનિ શુભ્રાણિ પઞ્ચૈકોનગુણાનિ ચ

એકૈવ તેષાં સુચિરં સંવેષ્ટ્યાસજ્યસંસ્થિતા ।
એવં સ પશુપાલોઽસૌ કૃતવાનઞ્જસા નૃપ

તસ્ય તલ્લાઘવં દૃષ્ટ્વા રૂપં ચ નૃપતેર્મૃધે ।
ત્રિવર્ણઃ પુરુષો રાજન્નબ્રવીદ્ રાજસત્તમમ્

ત્વત્પુત્રોઽસ્મિ મહારાજ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ।
અસ્માભિર્બન્ધુમિચ્છદ્ભિર્ભવન્તં નિશ્ચયઃ કૃતઃ

યદિ નામ કૃતાઃ સર્વે વયં દેવ પરાજિતાઃ ।
એવમેવ શરીરેષુ લીનાસ્તિષ્ઠામ પાર્થિવ

મર્ય્યેકે તવ પુત્રત્વં ગતે સર્વેષુ સંભવઃ ।
એવમુક્તસ્તતો રાજા તં નરં પુનરબ્રવીત્

પુત્રો ભવતિ મે કર્ત્તા અન્યેષામપિ સત્તમ ।
યુષ્મત્સુખૈર્નરૈર્ભાવૈર્નાહં લિપ્યે કદાચન

એવમુક્ત્વા સ નૃપતિસ્તમાત્મજમથાકરોત્ ।
તૈર્વિમુક્તઃ સ્વયં તેષાં મધ્યે સ વિરરામ હ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે એકપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ