વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 38

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
સ શુભં શોભનં માર્ગમાસ્થાય વ્યાધસત્તમઃ ।
તપસ્તેપે નિરાહારસ્તં ગુરું મનસા સ્મરન્

ભિક્ષાકાલે તુ સંપ્રાપ્તે શીર્ણપર્ણાન્યભક્ષયત્ ।
સ કદાચિત્ ક્ષુધાવિષ્ટો વૃક્ષમૂલં સમાશ્રિતઃ

બુભુક્ષિતસ્તરોઃ પર્ણમૈચ્છદ્ ભક્ષિતુમન્તિકાત્ ।
ઇત્યેવં કુર્વતો વ્યોમ્નિ વાગુવાચાશરીરિણી

મા ભક્ષયસ્વ સકટમુચ્ચૈરેવં પ્રભાષિતે ।
તતોઽસૌ તં વિહાયાન્યદ્ વાર્ક્ષં પતિતમગ્રહીત્

તમપ્યેવં નિષિદ્ધં સ્યાદન્યં તથૈવમેવ ચ ।
એવં સ સકટં મત્વા વ્યાધઃ કિઞ્ચિન્ન ભક્ષયત્

નિરાહારસ્તપસ્તેપે સ્મરન્ ગુરુમતન્દ્રિતઃ ।
તસ્યાથ બહુના કાલે ગતે ઋષિવરોઽભ્યગાત્

દુર્વાસાઃ શંસિતાત્મા વૈ કિઞ્ચિત્પ્રાણમપશ્યત ।
વ્યાધં તપોત્થતેજોભિર્જ્વલમાનં હવિર્યથા

સોઽપિ વ્યાધસ્તુ તં નત્વા શિરસાઽથ મહામુનિમ્ ।
ઉવાચ સ કૃતાર્થોઽસ્મિ ભગવન્ દર્શનાત્ તવ

ઇદાનીં શ્રાદ્ધકાલં મે પ્રાપ્તં ત્વમવધારય ।
શીર્ણપર્ણાનિ ભક્ષયન્ વૈ તૈરેવાહં મહામુને ।
ભવન્તં પ્રીણયામીતિ વ્યાધસ્તં વાક્યમબ્રવીત્

દુર્વાસા અપિ તં શુદ્ધં શુદ્ધભાવં જિતેન્દ્રિયમ્ ।
જિજ્ઞાસુસ્તત્તપો વાક્યમિદમુચ્ચૈરુવાચ હ

યવગોધૂમશાલીનામન્નં ચૈવ સુસંસ્કૃતમ્ ।
દીયતાં મે ક્ષુધાર્તાય ત્વામુદ્દિશ્યાગતાય ચ

ઇત્યુક્તેન ત્વસૌ વ્યાધશ્ચિન્તાં પરમિકાં ગતઃ ।
ક્વ સંભવિષ્યતે મહ્યમિતિ ચિન્તાપરોઽભવત્

તસ્ય ચિન્તયતઃ પાત્રમાકાશાત્ પતિતં શુભમ્ ।
સૌવર્ણં સિદ્ધિસંયુક્તં તજ્જગ્રાહ કરેણ સઃ

તદ્ ગૃહીત્વા મુનિં પ્રાહ દુર્વાસાખ્યં સસાધ્વસઃ ।
અત્રૈવ સ્થીયતાં બ્રહ્મન્ યાવદ્ ભિક્ષાટનં ત્વહમ્ ।
કરોમિ તત્પ્રસાદોઽયં ક્રિયતાં બ્રહ્મવિત્તમ

એવમુક્ત્વા તતો ભિક્ષામટનં વ્યાધસત્તમઃ ।
નાતિદૂરેણ નગરં ધનયોષસમન્વિતમ્

તસ્ય તત્ર પ્રયાતસ્ય અગ્રતઃ સર્વશોભનાઃ ।
વૃક્ષેભ્યો નિર્યયુશ્ચાન્યા હેમપાત્રાગ્રપાણયઃ ।
વિવિધાન્નાનિ તસ્યાશુ દત્ત્વા પાત્રં પ્રપૂરિતમ્

સ ચ ભૂતાર્થમાત્માનં મત્વા પુનરથાશ્રમમ્ ।
આજગામ તતોઽપશ્યત્ તમૃષિં જપતાં વરમ્

તં દૃષ્ટ્વા સ્થાપ્ય તાં ભિક્ષાં શુચૌ દેશે પ્રસન્નધીઃ ।
પ્રણમ્ય તમૃષિં વાક્યમુવાચ વ્યાધસત્તમઃ

ભગવન્ ક્ષાલનં પદ્ભ્યાં ક્રિયતામૃષિપુંગવ ।
યદિ ત્વહમનુગ્રાહ્યસ્તદેવં કર્ત્તુમર્હસિ

એવમુક્તઃ સ જિજ્ઞાસુસ્તપોવીર્યં શુભં મુનિઃ ।
નદીં ગન્તું ન શક્નોમિ જલપાત્રં ન ચાસ્તિ મે

કથં પ્રક્ષાલયામ્યાશુ વ્યાધ પાદૌ મહામતે ।
ઇત્યેતન્મુનિના વ્યાધઃ શ્રુત્વા ચિન્તાપરોઽભવત્ ।
કિં કરોમિ કથં ચાસ્ય ભોજનં વૈ ભવિષ્યતિ

એવં સંચિન્ત્ય મનસા ગુરું સ્મૃત્વા વિચક્ષણઃ ।
જગામ શરણં તાં તુ સરિતં દેવિકાં સુધીઃ

વ્યાધ ઉવાચ ।
વ્યાધોઽસ્મિ પાપકર્માઽસ્મિ બ્રહ્મહાઽસ્મિ સરિદ્વરે ।
તથાપિ સંસ્મૃતા દેવિ પાહિ માં શરણં ગતમ્

દેવતાં નૈવ જાનામિ ન મન્ત્રં ન તથાર્ચનમ્ ।
ગુરુપાદૌ પરં ધ્યાત્વા પશ્યામિ સતતં શુભે

એવં વિધસ્ય મે દેવિ દયાં કુરુ સરિદ્વરે ।
ઋષેઃ ક્ષાલાર્થસલિલં સમીપં કુરુ માચિરમ્

એવમુક્ત્વાઽથ વ્યાધેન દેવિકા પાપનાશિની ।
આજગામ યતસ્તસ્થૌ દુર્વાસાઃ સંશિતવ્રતઃ

તસ્ય પાદૌ સ્વયં દેવી ક્ષાલયન્તી સરિદ્વરા ।
જગામ હ્રાદિની ભૂત્વા વ્યાધાશ્રમસમીપતઃ

તં દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં દુર્વસા વિસ્મયં યયૌ ।
પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ પાદૌ ચ તદન્તં શ્રદ્ધયાન્વિતમ્ ।
બુભુજે પરમપ્રીતસ્તથાચમ્ય વિચક્ષણઃ

તમસ્થિશેષં વ્યાધં તુ ક્ષુધાદુર્બલતાં ગતમ્ ।
ઉવાચ વેદાધ્યયનં સર્વે વેદાઃ સસંગ્રહાઃ ।
બ્રહ્મવિદ્યા પુરાણાનિ પ્રત્યક્ષાણિ ભવન્તુ તે

એવં પ્રાદાદ્ વરં તસ્ય દુર્વાસા નામ ચાકરોત્ ।
ભવાન્ સત્યતપા નામ ઋષિરાદ્યો ભવિષ્યતિ

એવં દત્તવરો વ્યાધસ્તમાહ મુનિસત્તમમ્ ।
વ્યાધો ભૂત્વા કથં બ્રહ્મન્ વેદાનધ્યાપયામ્યહમ્

ઋષિરુવાચ ।
પ્રાક્શરીરં ગતં તેઽદ્ય નિરાહારસ્ય સત્તમ ।
તપોમયં શરીરં તે પૃથગ્ભૂતં ન સંશયઃ

પ્રાગ્વિજ્ઞાનં ગતં નાશમિદાનીં શુદ્ધમક્ષરમ્ ।
વિદ્ધિ તં શુદ્ધકાયોઽસિ તથાઽન્યત્ તે શરીરકમ્ ।
તેન વેદાઃ સમં શાસ્ત્રૈઃ પ્રતિભાસ્યન્તિ તે મુને

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે અષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ