વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 37

ધરણ્યુવાચ ।
કથમારાધ્યસે દેવ ભક્તિમદ્ભિર્નરૈર્વિભો ।
સ્ત્રીભિર્વા સર્વમેતન્મે શંસ ત્વં ભૂતભાવન

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
ભાવસાધ્યોઽસ્મ્યહં દેવિ ન વિત્તૈર્ન જપૈરહમ્ ।
સાધ્યસ્તથાઽપિ ભક્તાનાં કાયક્લેશં વદામિ તે

કર્મણા મનસા વાચા મચ્ચિત્તો યો નરો ભવેત્ ।
તસ્ય વ્રતાનિ ધાસ્યામિ વિવિધાનિ નિબોધ મે

અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યં પ્રકીર્તિતમ્ (-કલ્કત)આ ।
એતાનિ માનસાન્યાહુર્વ્રતાનિ તુ ધરાધરે

એકભક્તં તથા નક્તમુપવાસાદિકં ચ યત્ ।
તત્સર્વં કાયિકં પુંસાં વ્રતં ભવતિ નાન્યથા

મૌનં ચાધ્યયનં ચૈવ દેવસ્તુત્યર્થકીર્તિતત્ ।
નિવૃત્તિશ્ચાપિ પૈશુન્યાદ્ વાચિકં વ્રતમુત્તમમ્

અત્રાપિ શ્રૂયતે ચાન્યદૃષિરુગ્રતપાઃ પુરા ।
બ્રહ્મપુત્રઃ પુરા કલ્પે આરુણિર્નામ નામતઃ

સોઽરણ્યમગમત્ કિંચિત્ તપોર્થી દ્વિજસત્તમઃ ।
તપસ્તેપે તતસ્તસ્મિન્નુપવાસપરાયણઃ

દેવિકાયાસ્તટે રમ્યે સોઽવસદ્ બ્રાહ્મણઃ કિલ ।
કદાચિદભિષેકાય સ જગામ મહાનદીમ્

તત્ર સ્નાત્વા જપન્ વિપ્રો દદર્શાયાન્તમગ્રતઃ ।
વ્યાધં મહાધનુઃપાણિમુગ્રનેત્રં વિભીષણમ્

તં દ્વિજં હન્તુમાયાત્ સ વલ્કલાનાં જિઘૃક્ષયા ।
તં દૃષ્ટ્વા ક્ષુભિતો વિપ્રો બ્રહ્મઘ્નસ્ય ભયાદિતિ ।
ધ્યાયન્ નારાયણં દેવં તસ્થૌ તત્રૈવ સ દ્વિજઃ

તં દૃષ્ટ્વાઽન્તર્ગતહરિં વ્યાધો ભીત ઇવાગ્રતઃ ।
વિહાય સશરં ચાપં તતો વચનમબ્રવીત્

વ્યાધ ઉવાચ ।
હન્તુમિચ્છુરહં બ્રહ્મન્ ભવન્તં પ્રાગિહાગતઃ ।
ઇદાનીં દર્શનાત્ તુભ્યં સા મતિઃ ક્વાપિ મે ગતા

બ્રાહ્મણાનાં સહસ્ત્રાણિ સસ્ત્રીણામયુતાનિ ચ ।
નિહતાનિ મયા બ્રહ્મન્ નિહતૌ ચ કુટમ્બિનૌ

નરકેઽભ્યધિકં ચિત્તં કદાચિદપિ વિદ્યતે ।
ઇદાનીં તપ્તુમિચ્છામિ તપોઽહં ત્વત્સમીપતઃ ।
ઉપદેશપ્રદાનેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

એવમુક્તોઽપ્યસૌ વિપ્રો નોત્તરં પ્રત્યપદ્યત ।
બ્રહ્મહા પાપકર્મેતિ મત્વા બ્રાહ્મણપુંગવઃ

અનુક્તોઽપિ સ ધર્મેપ્સુર્વ્યાધસ્તત્રૈવ તસ્થિવાન્ ।
સ્નાત્વા નદ્યાં દ્વિજઃ સોઽપિ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ

કસ્યચિત્ ત્વથ કાલસ્ય તાં નદીમગમત્ કિલ ।
વ્યાઘ્રો બુભુક્ષિતઃ શાન્તં તં વિપ્રં હન્તુમુદ્યતઃ

અન્તર્જલગતં વિપ્રં યાવદ્ વ્યાઘ્રો જિઘૃક્ષતિ ।
તાવદ્ વ્યાધેન વિદ્ધોઽસૌ સદ્યઃ પ્રાણૈર્વિયોજિતઃ

તસ્માદ્ વ્યાઘ્રશરીરાત્ તુ ઉત્થાય પુરુષઃ કિલ ।
વિપ્રશ્ચાન્તર્જલે મગ્નઃ શ્રુત્વા તં શબ્દમાકુલમ્ ।
નમો નારાયણાયેતિ વાક્યમુચ્ચૈરુવાચ હ

વ્યાઘ્રેણાપિ શ્રુતો મન્ત્રઃ પ્રાણૈઃ કણ્ઠસ્થિતૈસ્તતઃ ।
શ્રુતમાત્રે જહૌ પ્રાણાન્ પુરુષશ્ચાભવચ્છુભઃ

સોઽબ્રવીદ્ યામિ તં દેશં યત્ર વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ।
ત્વત્પ્રસાદાદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મુક્તપાપ્મા નિરામયઃ

ઇત્યુક્તો બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ કોઽસિ ત્વં પુરુષર્ષભ ।
સોઽબ્રવીત્ તસ્ય રાજેન્દ્રઃ પ્રતાપી પૂર્વજન્મનિ ।
દીર્ઘબાહુરિતિ ખ્યાતઃ સર્વધર્મવિશારદઃ

અહં જાનામિ વેદાંશ્ચ અહં વેદ્મિ શુભાશુભમ્ ।
બ્રાહ્મણે નૈવ મે કાર્યં કિં વસ્તુ બ્રાહ્મણા ઇતિ

તસ્યૈવં વાદિનો વિપ્રાઃ સર્વે ક્રોધસમન્વિતાઃ ।
ઊચુઃ શાપં દુરાધર્ષઃ ક્રૂરો વ્યાઘ્રો ભવિષ્યસિ

અવમાનાત્ તુ વિપ્રાણાં સત્યાન્તં સ્મરણં તવ ।
મૃત્યુકાલેન સંમૂઢ કેશવેન ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તોઽહં પુરા તૈસ્તુ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ।
તમેવ સર્વં સંપ્રાપ્તો બ્રહ્મશાપં સુપુષ્કલમ્

તતસ્તે બ્રાહ્મણા સર્વે પ્રણિપત્ય મહામુને ।
ઉક્તાઽનુગ્રહહેતોર્વૈ ઊચુસ્તે મામિમં પુરા

ષષ્ઠાન્નકાલિકસ્યાગ્રે યસ્તે સ્થાસ્યતિ કશ્ચન ।
સ ભક્ષ્યસ્તે તુ ભવિતા કંચિત્કાલં નરાધમ

યદેષુઘાતં લબ્ધ્વા તુ પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈર્ભવાન્ ।
શ્રોષ્યસે દ્વિજવક્ત્રાત્ તુ નમો નારાયણેતિ હિ ।
તદા સ્વર્ગગતિસ્તુભ્યં ભવિતા નાત્ર સંશયઃ

પરવક્ત્રગતસ્યાપિ વિષ્ણોર્નામ શ્રુતં મયા ।
લબ્ધદ્વેષસ્ય વિપ્રાણાં પ્રત્યક્ષં તવ સત્તમ

યઃ પુનર્બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્ય સ્વવક્ત્રેણ નમો હરિમ્ ।
વદન્ પ્રાણં વિમુચ્યેત મુક્તૌઽસૌ વીતકિલ્બિષઃ ।

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુત્ક્ષિપ્ય ભુજમુચ્યતે ।
જઙ્ગમા બ્રાહ્મણા દેવાઃ કૂટસ્થઃ પુરુષોત્તમઃ

એવમુક્ત્વા ગતઃ સ્વર્ગં સ રાજા વીતકલ્મષઃ ।
બ્રાહ્મણોઽપિ સદાયુક્તસ્તં વ્યાધં પ્રત્યભાષત

ઋષિરુવાચ ।
જિઘૃક્ષોર્મૃગરાજસ્ય યત્ત્વયા રક્ષિતો હ્યહમ્ ।
તત્પુત્ર તુષ્ટસ્તે દદ્મિ વરં વરય સુવ્રત

વ્યાધ ઉવાચ ।
એષ એવ વરો મહ્યં યત્ ત્વં માં ભાષસે દ્વિજ ।
અતઃ પરં વરેણાહં કિં કરોમિ પ્રશાધિ મામ્

ઋષિરુવાચ ।
અહં ત્વયા પુરા પુત્ર પ્રાર્થિતોઽસ્મિ તપોઽર્થિના ।
બહુપાતકયુક્તેન ઘોરરૂપેણ ચાનઘ

ઇદાનીં તવ પાપાનિ દેવિકાભિષવેણ ચ ।
મદ્દર્શનેન ચ ચિરં વિષ્ણુનામશ્રુતેન ચ ।
નષ્ટાનિ શુદ્ધદેહોઽસિ સાંપ્રતં નાત્ર સંશયઃ

ઇદાનીં વરમેકં ત્વં ગૃહાણ મમ સન્નિધૌ ।
તપઃ કુરુષ્વ સાધો ત્વં ચિરકાલં યદીચ્છસિ

વ્યાધ ઉવાચ ।
ય એષ ભવતા પ્રોક્તો વિષ્ણુર્નારાયણઃ પ્રભુઃ ।
સ કથં પ્રાપ્યતે મર્ત્યૈરેષ એવ વરો મમ

ઋષિરુવાચ ।
તમુદ્દિશ્ય વ્રતં કુર્યાદ્ યત્કિંચિત્પુરુષોઽચ્યુતમ્ ।
સ પરં તમવાપ્નોતિ ભક્તયા યુક્તઃ પુમાનિતિ

એવં જ્ઞાત્વા ભવાન્ પુત્ર વ્રતમેતત્ સમાચર ।
ન ભક્ષયેદ્ ગણાન્નં તુ ન વદેદનૃતં ક્વચિત્

એતત્ તે વ્રતમાદિષ્ટં મયા વ્યાધવર ધ્રુવમ્ ।
અત્રૈવં તપસા યુક્તસ્તિષ્ઠ ત્વં યાવદિચ્છસિ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
એવં ચિન્તાન્વિતં મત્વા વરદો બ્રાહ્મણોઽભવત્ ।
મોક્ષાર્થિનમથો બુદ્ધ્વા વઞ્ચયિત્વા ગતો મુનિઃ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ