વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 25

પ્રજાપાલ ઉવાચ ।
અહંકારાત્ કથં જજ્ઞે કાર્ત્તિકેયો દ્વિજોત્તમ ।
એતન્મે સંશયં છિન્ધિ પૃચ્છતો વૈ મહામુને

મહાતપા ઉવાચ ।
સર્વેષામેવ તત્ત્વાનાં યઃ પરઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માદવ્યક્તમુત્પન્નં તત્ત્વાદિ ત્રિવિધં તુ તત્

પુરુષાવ્યક્તયોર્મધ્યે મહત્ત્વં સમપદ્યત ।
સ ચાહંકાર ઇત્યુક્તો યો મહાન્ સમુદાહૃતઃ

પુરુષો વિષ્ણુરિત્યુક્તઃ શિવો વા નામતઃ સ્મૃતઃ ।
અવ્યક્તં તુ ઉમા દેવી શ્રીર્વા પદ્મનિભેક્ષણા

તત્સંયોગાદહંકારઃ સ ચ સેનાપતિર્ગુહઃ ।
તસ્યોત્પત્તિં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૃણુ રાજન્ મહામતે

આદ્યો નારાયણો દેવસ્તસ્માદ્ બ્રહ્મા તતોઽભવત્ ।
અતઃ સ્વયંભુવશ્ચાન્યે મરીચ્યાદ્યાર્કસંભવાઃ

તેષ્વારભ્ય સુરા દૈત્યા ગન્ધર્વા માનુષાઃ ખગાઃ ।
પશવઃ સર્વભૂતાનિ સૃષ્ટિરેષા પ્રકીર્તિતા

સૃષ્ટ્યાં વિસ્તારિતાયાં તુ દેવદૈત્યા મહાબલાઃ ।
સાપત્ન્યં ભાવમાસ્થાય યુયુધુર્વિજિગીષવઃ

દૈત્યાનાં બલિનઃ સન્તિ નાયકા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
હિરણ્યકશિપુઃ પૂર્વં હિરણ્યાક્ષો મહાબલઃ ।
વિપ્રચિત્તિર્વિચિત્તિશ્ચ ભીમાક્ષઃ ક્રૌઞ્ચ એવ ચ

એતેઽતિબલિનઃ શૂરા દેવસૈન્યં મહામૃધે ।
અનારતં સિતૈર્બાણૈર્જયન્તેઽનુદિનં મૃધે

તેષાં પરાજયં દૃષ્ટ્વા દેવાનાં તુ બૃહસ્પતિઃ ।
ઉવાચ હીનં વઃ સૈન્યં નાયકેન વિના સુરાઃ

એકેનેન્દ્રેણ દિવ્યં તુ સૈન્યં પાતું ન શક્યતે ।
અતઃ સેનાપતિં કિઞ્ચિદન્વેષયત માચિરમ્

એવમુક્તાસ્તતો દેવા જગ્મુર્લોકપિતામહમ્ ।
સેનાપતિં ચ નો દેહિ વાક્યમૂચુઃ સસંભ્રમમ્

તતો દધ્યૌ ચતુર્વક્ત્રઃ કિમેષાં ક્રિયતે મયા ।
બ્રહ્માઽથ ચિન્તયામાસ રુદ્રં પ્રતિ મનોગતમ્

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ ।
બ્રહ્માણં પુરતઃ કૃત્વા જગ્મુઃ કૈલાસપર્વતમ્

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાદેવં શિવં પશુપતિં વિભુમ્ ।
તુષ્ટવુર્વિવિધૈસ્તોત્રૈઃ શક્રાદ્યાસ્ત્રિદિવૌકસઃ

દેવા ઊચુઃ ।
નમામ સર્વે શરણાર્થિનો વયં
મહેશ્વરં ત્ર્યમ્બકભૂતભાવનમ્ ।
ઉમાપતે વિશ્વપતે મરુત્પતે
જગત્પતે શંકર પાહિ નઃ સ્વયમ્

જટાકલાપાગ્રશશાઙ્કદીધિતિ-
પ્રકાશિતાશેષજગત્ત્રયામલ ।
ત્રિશૂલપાણે પુરુષોત્તમાચ્યુત
પ્રપાહિ દૈત્યાચ્ચ જગત્ત્રયોદરે

ત્વમાદિદેવઃ પુરુષોત્તમો હરિ-
ર્ભવો મહેશસ્ત્રિપુરાન્તકો વિભુઃ ।
ભગાક્ષિહા દૈત્યરિપુઃ પુરાતનો
વૃષધ્વજઃ પાહિ સુરોત્તમોત્તમ

ગિરીશજાનાથ ગિરિપ્રિયાપ્રિય
પ્રભો સમસ્તામરલોકપૂજિત ।
ગણેશ ભૂતેશ શિવાક્ષયાવ્યય
પ્રપાહિ નો દૈત્યવરાન્તકાચ્યુત

પૃથ્વ્યાદિતત્ત્વેષુ ભવાન્ પ્રતિષ્ઠિતો
ધ્વનિસ્વરૂપો ગગને વિશેષતઃ ।
વાયૌ દ્વિધા તેજસિ ચ ત્રિધા જલે
ચતુઃ ક્ષિતૌ પઞ્ચગુણઃ પ્રપાહિ નઃ

અગ્નિસ્વરૂપોઽસિ તરૌ તથોપલે
સત્ત્વસ્વરૂપોઽસિ તથા જલેષ્વપિ ।
તેજઃસ્વરૂપો ભગવાન્ મહેશ્વરઃ
પ્રપાહિ નો દૈત્યગણાર્દિતાન્ હર

નાસીદ્યદાઽકાણ્ડમિદં ત્રિલોચન
પ્રભાકરેન્દ્રદ્રવિણાધિપાઃ કુતઃ ।
તદા ભવાનેવ વિરુદ્ધલોચન
પ્રમાણબાધાદિવિવર્જિતઃ સ્થિતઃ

કપાલમાલિન્ શશિખણ્ડશેખર
શ્મશાનવાસિન્ સિતભસ્મગુણ્ઠિત ।
ફણીન્દ્રસંવીતતનોઽન્તકાપહ
પ્રપાહિ નો દક્ષધિયા સુરેશ્વર

ભવાન્ પુમાન્ શક્તિરિયં ગિરેઃ સુતા
સર્વાઙ્ગરૂપા ભગવંસ્તથા ત્વયિ ।
ત્રિશૂલરૂપેણ જગત્ત્રયં કરે
સ્થિતં ત્રિનેત્રેષુ મખાગ્નયસ્ત્રયઃ

જટાસ્વરૂપેણ સમસ્તસાગરાઃ
કુલાચલાઃ સિન્ધુવહાશ્ચ સર્વશઃ ।
શશી પરં જ્ઞાનમિદં તવ સ્થિતં
ન દેવ પશ્યન્તિ કુદૃષ્ટયો જનાઃ

નારાયણસ્ત્વં જગતાં સમુદ્ભવ-
સ્તથા ભવઃ સૈવ ચતુર્મુખો ભવાન્ ।
સત્ત્વાદિભેદેન તથાગ્નિભેદતો
યુગાદિભેદેન ચ સંસ્થિતસ્ત્રિધા

ભવન્તમેતે સુરનાયકાઃ પ્રભો
ભવાર્થિનોઽન્યસ્ય વદન્તિ તોષયન્ ।
યતસ્તતો નો ભવ ભૂતિભૂષણ
પ્રપાહિ વિશ્વેશ્વર રુદ્ર તે નમઃ

મહાતપા ઉવાચ ।
એવં સ્તુતસ્તદા દેવો રુદ્રઃ પશુપતિઃ સુરૈઃ ।
ઉવાચ દેવાનવ્યગ્રઃ કિં કાર્યં બ્રૂત મા ચિરમ્

દેવા ઊચુઃ ।
સેનાપતિં નો દેવેશ દેહિ દૈત્યવધાય વૈ ।
દેવાનાં બ્રહ્મમુખ્યાનામેતદેવ હિતં ભવેત્

રુદ્ર ઉવાચ ।
દદામિ સેનાનાથં વો દેવા ભવત વિજ્વરાઃ ।
ભવિષ્યમસ્તિ પૌરાણં યોગાદીનામચિન્તયન્

એવમુક્ત્વા હરો દેવાન્ વિસૃજ્ય સ્વાઙ્ગસંસ્થિતામ્ ।
શક્તિં સંક્ષોભયામાસ પુત્રહેતોઃ પરંતપ

તસ્ય ક્ષોભયતઃ શક્તિં જ્વલનાર્કસમપ્રભઃ ।
કુમારઃ સહજાં શક્તિં બિભ્રજ્જ્ઞાનૈકશાલિનીમ્

ઉત્પત્તિસ્તસ્ય રાજેન્દ્ર બહુરૂપા વ્યવસ્થિતા ।
મન્વન્તરેષ્વનેકેષુ દેવસેનાપતિઃ કિલ

યોઽસૌ શરીરગો દેવઃ અહંકારેતિ કીર્ત્તિતઃ ।
પ્રયોજનવશાદ્ દેવઃ સૈવ સેનાપતિર્વિભો

તસ્મિન્ જાતે સ્વયં બ્રહ્મા સર્વદૈવૈઃ સમન્વિતઃ ।
પૂજયામાસ દેવેશં શિવં પશુપતિં તદા

સર્વૈશ્ચ દેવૈ ઋષિભિશ્ચ સિદ્ધૈઃ
સેનાપતિર્વરદાનેન તેન ।
આપ્યાયિતઃ સોઽપિ સુરાનુવાચ
સખાયાર્થં ક્રડને કાર્યમેવ

શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય્ મહાનુભાવો
મહાદેવો વાક્યમિદં જગાદ ।
દદામિ તે ક્રીડનકં તુ કુક્કુટં
તથાનુગૌ શાખવિશાખસંજ્ઞૌ ।
કુમાર ભૂતગ્રહનાયકો ભવાન્
ભવસ્વ દેવેશ્વર સેનયાપતિઃ

એવમુક્ત્વા તતો દેવઃ સર્વે દેવાશ્ચ પાર્થિવ ।
તુષ્ટુવુર્વાગ્ભિરિષ્ટાભિઃ સ્કન્દં સેનાપતિં તદા

દેવા ઊચુઃ ।
ભવસ્વ દેવસેનાનીર્મહેશ્વરસુત પ્રભો ।
ષણ્મુખ સ્કન્દ વિશ્વેશ કુક્કુટધ્વજ પાવકે

કમ્પિતારે કુમારેશ સ્કન્દ બાલગ્રહાનુગ ।
જિતારે ક્રૌઞ્ચવિધ્વંસ કૃત્તિકાસુત માતૃજ

ભૂતગ્રહપતિશ્રેષ્ઠ પાવકિ પ્રિયદર્શન ।
મહાભૂતપતેઃ પુત્ર ત્રિલોચન નમોઽસ્તુ તે

એવં સ્તુતસ્તદા દેવૈર્વવર્ધ ભવનન્દનઃ ।
દ્વાદશાદિત્યસંકાશો બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ ।
ત્રૈલોક્યમપિ તત્તેજસ્તાપયામાસ પાર્થિવ

પ્રજાપાલ ઉવાચ ।
કથં તં કૃત્રિકાપુત્રમુક્તવન્તઃ સુરં ગુરુમ્ ।
કથં ચ પાવકિરસૌ કથં વા માતૃનન્દનઃ

મહાતપા ઉવાચ ।
આદિમન્વન્તરે દેવ ઉત્પત્તિર્યા મયોદિતા ।
પરોક્ષદર્શિભિર્દેવૈરેવમેવ સ્તુતઃ પ્રભુઃ

કૃત્તિકા પાવકસ્ત્વન્યમાતરો ગિરિજા તથા ।
દ્વિજીયજન્મનિ ગુહસ્યૈતે ઉત્પત્તિહેતવઃ

એવમેતત્ તવાખ્યાતં પૃચ્છતઃ પાર્થિવોત્તમ ।
આત્મવિદ્યાઽમૃતં ગુહ્યમહંકારસ્ય સંભવઃ

સ્વયં સ્કન્દો મહાદેવઃ સર્વપાપપ્રણાશનઃ ।
તસ્ય ષષ્ઠીં તિથિં પ્રાદાદભિષેકે પિતામહઃ

એતાં ફલાશનો યસ્તુ ક્ષયેન્નિયતમાનસઃ ।
અપુત્રોઽપિ લભેત્ પુત્રાનધનોઽપિ ધનં લભેત્ ।
યં યમિચ્છેત મનસા તં તં લભતિ માનવઃ

યશ્ચૈતત્ પઠતિ સ્તોત્રં કાર્તિકેયસ્ય માનવઃ ।
તસ્ય ગેહે કુમારાણાં ક્ષેમારોગ્યં ભવિષ્યતિ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ