વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 24

ધરણ્યુવાચ ।
કથં તે ગાત્રસંસ્પર્શાન્મૂર્ત્તિમન્તો મહાબલાઃ ।
નાગા બભૂવુર્દેવેશ કારણં તે મહીધર

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
શ્રુત્વા ગણપતેર્જન્મ પ્રજાપાલો નરાધિપઃ ।
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા તં મુનિં સંશિતવ્રતમ્

પ્રજાપાલ ઉવાચ ।
ભગવંસ્તાર્ક્ષવિષયાઃ કથં મૂર્ત્તિમુપાગતાઃ ।
નાગા બભૂવુઃ કુટિલા એતદાખ્યાતુમર્હસિ

મહાતપા ઉવાચ ।
સૃજતા બ્રહ્મણા સૃષ્ટિં મરીચિઃ સૂતિકારણમ્ ।
પ્રથમં મનસા ધ્યાતસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ કશ્યપઃ

તસ્ય દાક્ષાયણી ભાર્યા કદ્રૂર્નામ શુચિસ્મિતા ।
મારીચો જનયામાસ તસ્યાં પુત્રાન્ મહાબલાન્

અનન્તં વાસુકિં ચૈવ કમ્બલં ચ મહાબલમ્ ।
કર્કોટકં ચ રાજેન્દ્ર પદ્મં ચાન્યં સરીસૃપમ્

મહાપદ્મં તથા શઙ્ખં કુલિકં ચાપરાજિતમ્ ।
એતે કશ્યપદાયાદાઃ પ્રધાનાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

એતેષાં તુ પ્રસૂત્યા તુ ઇદમાપૂરિતં જગત્ ।
કુટિલા હીનકર્માણસ્તીક્ષ્ણાસ્યોત્થવિષોલ્બણાઃ ।
દૃષ્ટ્વા સંદશ્ય મનુજાન્ કુર્યુર્ભસ્મ ક્ષણાદ્ ધ્રુવમ્

શબ્દગામી યથા સ્પર્શં મનુષ્યાણાં નરાધિપ ।
અહન્યહનિ જાયેત ક્ષયઃ પરમદારુણઃ

આત્મનસ્તુ ક્ષયં દૃષ્ટ્વા પ્રજાઃ સર્વાઃ સમન્તતઃ ।
જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં પરં તુ પરમેશ્વરમ્

ઇમમેવાર્થમુદ્દિશ્ય પ્રજાઃ સર્વા મહીપતે ।
ઊચુઃ કમલજં વિષ્ણું પુરાણં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્

દેવા ઊચુઃ ।
દેવદેવેશ લોકાનાં પ્રસૂતિ પરમેશ્વર ।
ત્રાહિ નસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાણાં ભુજંગાનાં મહાત્મનામ્

અહન્યહનિ યે દેવ પશ્યેયુરુરગા દૃશા ।
મનુષ્યપશુરૂપં વા તત્સર્વં ભસ્મસાદ્ ભવેત્

ત્વયા સૃષ્ટિઃ કૃતા દેવ નીયતે સા ભુજંગામૈઃ ।
એતજ્જ્ઞાત્વા તુ દુર્વૃત્તં તત્કુરુષ્વ મહામતે

બ્રહ્મોવાચ ।
અહં રક્ષાં વિધાસ્યામિ ભવતીનાં ન સંશયઃ ।
વ્રજધ્વં સ્વાનિ ધિષ્ણ્યાનિ પ્રજા માભૂત્ સસાધ્વસા

એવમુક્ત્વા પ્રજાસ્તેન બ્રહ્મણાઽવ્યક્તમૂર્ત્તિના ।
આજગ્મુઃ પરમપ્રીત્યા નત્વા ચૈવ સ્વયંભુવે

આગતાસુ પ્રજાસ્વાદ્યસ્તાનાહૂય ભુજંગમાન્ ।
શશાપ પરમક્રુદ્ધો વાસુકિપ્રમુખાંસ્તદા

બ્રહ્મોવાચ ।
યતો મત્પ્રભવાન્ નિત્યં ક્ષયં નયત માનુષાન્ ।
ભવાન્તરે અથાન્યસ્મિન્ માતુઃ શાપાત્ સુદારુણાત્ ।
ભવિતાઽતિક્ષયં ઘોરં નૂનં સ્વાયંભુવેઽન્તરે

એવમુક્તાસ્તુ વેપન્તો બ્રહ્માણં ભુજગોત્તમાઃ ।
નિપત્ય પાદયોસ્તસ્ય ઇદમૂચુર્વચસ્તદા

નાગા ઊચુઃ ।
ભગવન્ કુટિલા જાતિરસ્માકં ભવતા કૃતા ।
વિષોલ્બણત્વં ક્રૂરત્વં દૃક્શસ્ત્રત્વં ચ નસ્ત્વયા ।
સંપાદિતં ત્વયા દેવ ઇદાનીં શમયાચ્યુત

બ્રહ્મોવાચ ।
યદિ નામ મયા સૃષ્ટા ભવન્તઃ કુટિલાશયાઃ ।
તતઃ કિં મનુજાન્ નિત્યં ભક્ષયધ્વં ગતવ્યથાઃ

નાગા ઊચુઃ ।
મર્યાદાં કુરુ દેવેશ સ્થાનં ચૈવ પૃથક્ પૃથક્ ।
મનુષ્યાણાં તથાઽસ્માકં સમયં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
નાગાનાં વચનં શ્રુત્વા દેવો વચનમબ્રવીત્

અહં કરોમિ વો નાગાઃ સમયં મનુજૈઃ સહ ।
તદેકમનસઃ સર્વે શ્રૃણુધ્વં મમ શાસનમ્

પાતાલં વિતલં ચૈવ હર્મ્યાખ્યં ચ તૃતીયકમ્ ।
દત્તં ચૈવ સદા રમ્યં ગૃહં તત્ર ગમિષ્યથ

તત્ર ભોગાન્ બહુવિધાન્ ભુઞ્જાના મમ શાસનાત્ ।
તિષ્ઠધ્વં સપ્તમં યાવદ્ રાત્ર્યન્તં તુ પુનઃ પુનઃ

તતો વૈવસ્વતસ્યાદૌ કાશ્યપેયા ભવિષ્યથ ।
દાયાદાઃ સર્વદેવાનાં સુપર્ણસ્ય ચ ધીમતઃ

તદા પ્રસૂતિર્વઃ સર્વા ભોક્ષ્યતે ચિત્રભાનુના ।
ભવતાં નૈવ દોષોઽયં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

યે વૈ ક્રૂરા ભોગિનો દુર્વિનીતા -
સ્તેષામન્તો ભવિતા નાન્યથૈતત્ ।
કાલપ્રાપ્તં ભક્ષયધ્વં દશધ્વં
તથાઽપકારે ચ કૃતે મનુષ્યમ્

મન્ત્રૌષધૈર્ગારુડમણ્ડલૈશ્ચ
બદ્ધૈર્દૃષ્ટૈર્માનવા યે ચરન્તિ ।
તેષાં ભીતૈર્વર્ત્તિતવ્યં ન ચાન્ય-
ચ્ચિન્ત્યં કાર્યં ચાન્યથા વો વિનાશઃ

ઇતીરિતે બ્રહ્મણા તે ભુજઙ્ગા
જગ્મુઃ સ્થાનં ક્ષ્માતલાખ્યં હિ સર્વે ।
તસ્થુર્ભોગાન્ ભુઞ્જમાનાઃ સમગ્રાન્
રસાતલે લીલયા સંસ્થિતાસ્તે

એવં શાપં તુ તે લબ્ધ્વા પ્રસાદં ચ ચતુર્મુખાત્ ।
તસ્થુઃ પાતાલનિલયે મુદિતેનાન્તરાત્મના

એતત્ સર્વં ચ પઞ્ચમ્યાં તેષાં જાતં મહાત્મનામ્ ।
અતસ્ત્વિયં તિથિર્ધન્યા સર્વપાપહરા શુભા

એતસ્યાં સંયતો યસ્તુ અમ્લં તુ પરિવર્જયેત્ ।
ક્ષીરેણ સ્નાપયેન્નાગાંસ્તસ્ય યાસ્યન્તિ મિત્રતામ્

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ