વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 214

પુનઃ ગોકર્ણમાહાત્મ્યનન્દિકેશ્વરવરપ્રદાનવર્ણનમ્ ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
અન્તર્હિતં તતસ્તસ્મિન્ભવે વૈ ભૂતનાયકે ॥
બભૂવ દિવ્યઃ સ તદા નન્દી ગણચમૂપતિઃ

ચતુર્ભુજસ્ત્રિણયનો દિવ્યસંસ્થાનસંસ્થિતઃ ॥
દિવ્યવર્ણવપૂશ્ચારુર્દિવ્યાગુરુસમન્વિતઃ

ત્રિશૂલી પરિઘી દણ્ડી પિનાકી મૌઞ્જમેખલી ॥
શુશુભે તેજતા તત્ર દ્વિતીય ઇવ શંકરઃ

આસ્થિતઃ પાદમાકૃષ્ય હ્યાહ્વયન્નિવ સ દ્વિજઃ ॥
ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ ક્રાંતુમનાસ્ત્રિવિક્રમ ઇવોદ્યતઃ

તં દૃષ્ટ્વા ખેચરાઃ સર્વા દેવતાઃ પરિશંકિતાઃ ॥
આખ્યાતું પુરુહૂતાય સમ્ભ્રાન્તાઃ પ્રયયુર્દિવમ્

તેભ્યઃ શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષઃ સર્વે ચાન્યે દિવૌકસઃ ॥
વિષાદં પરમં ગત્વા ચિન્તામાપેદિરે ભૃશમ્

અયં કશ્ચિદ્વરં લબ્ધ્વા હ્યુમાકાન્તાન્મહેશ્વરાત્ ॥
અત્યૂર્જિતબલઃ શ્રીમાંસ્ત્રૈલોક્યં પ્રાપ્સ્યતિ ધ્રુવમ્

યાદૃશોઽસ્ય મહોત્સાહસ્તેજોબલસમન્વિતઃ ॥
નૂનમેષ મહાસત્ત્વો હરેત્સ્થાનં દિવૌકસામ્

યાવચ્ચૈવોજસા નાકમસૌ ચંક્રમતે પ્રભુઃ ॥
પ્રસાદયામો વરદં તાવદેવ મહેશ્વરમ્

એવમુક્ત્વા તુ તે તત્ર મયા સહ સુરોત્તમાઃ ॥
ગિરેર્મૌઞ્જવતઃ શૃઙ્ગમાજગ્મુર્દેવનિર્મિતમ્

વિધાતા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રભુસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ ॥
અભ્યધાવંસ્તતઃ સોઽથ સ હિ જાનાતિ હૃદ્ગતમ્

કૃતેન તેન વિબુધાઃ પશ્યન્તિ મુનયશ્ચ તં ॥
તતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુઃ સહદેવઃ સધાતૃકઃ

જગામ તત્ર યત્રાસૌ નન્દી તિષ્ઠતિ દેવવત્ ॥
નન્દ્યુવાચ ॥
સફલં જીવિતં મેઽદ્ય સફલશ્ચ પરિશ્રમઃ

યન્મે દૃષ્ટઃ સુરાધ્યક્ષઃ સર્વલોકગુરુર્હરિઃ ॥
પર્યાપ્તં તન્મમાદ્યેહ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ તેન વૈ

યચ્ચ મે પ્રભુરવ્યગ્રઃ પ્રીતઃ પાપહરો હરઃ ॥
વિધાય પાર્ષદત્વં મે વરાનિષ્ટાન્દદૌ શિવઃ

પરો મેઽનુગ્રહઃ સોઽત્ર પૂતોઽસ્મિ ખલુ સામ્પ્રતમ્ ॥
યચ્ચોક્તં વિધિના વાક્યં દેવાન્પ્રતિ મહાત્મના

મામુદ્દિશ્ય હિતં તથ્યં તથૈવ ચ ન ચાન્યથા ॥
યન્માં દેવર્ષયઃ પ્રીત્યા સમાગત્ય પ્રિયંવદાઃ

તેનાસ્મિ પરમપ્રીત આદૃતઃ પરમેષ્ઠિના ॥
દેવા ઊચુઃ ॥
વયં તં વરદં દેવં દ્રક્ષ્યામસ્તે વરપ્રદમ્

તવૈષ તપસા તુષ્ટઃ સ્વયં પ્રત્યક્ષતાઙ્ગતઃ ॥
ઇત્યુક્તવન્તસ્તે દેવાઃ પુનરૂચુર્દ્વિજોત્તમમ્

કુત્ર દ્રક્ષ્યામહે દેવં ભગવન્તં કપાલિનમ્॥
નન્દ્યુવાચ ॥
અનુગૃહ્ય તુ માં દેવસ્તત્રૈવાદર્શનં ગતઃ

ન જાને કુત્ર વા દેવં કુત્રાસ્તે તદ્ગવેષ્યતામ્॥
સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
કિમત્ર નન્દિનં દેવો યેનાસૌ નોક્તવાન્પ્રભુમ્

તન્મે કથય દેવેશ ગુહ્યં કિં ચાસ્તિ શૂલિનઃ ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
યદુક્તવાન્મહેશાનો નાખ્યેયોઽસ્મિ પુરાન્જનિ

કિમુક્તવાન્મહાદેવો નન્દિનં તચ્છૃણુષ્વ મે ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અસ્તિ કશ્ચિત્સમુદ્દેશઃ ક્ષિતેઃ સિદ્ધોઽદ્રિસંકટઃ

પારે હિમવતઃ પુણ્યે તપોવનગણૈર્યુતઃ ॥
તત્ર શ્લેષ્માતકો નામ વસતે પન્નગોત્તમઃ

સોઽનુગ્રાહ્યો મયાવશ્યં તપસા દગ્ધકિલ્બિષઃ ॥
તદભ્યાશે ચ રુચિરં ન ચાસૌ વાનરાશ્રયઃ

તસ્ય નામ્ના ચ તત્સ્થાનં દિવ્યં ચિરતપોભૃતમ્॥
શ્લેષ્માતકવનં નામ પુણ્યશીલશિલોચ્ચયમ્

મૃગરૂપેણ ચરતા તત્ર વૈ ત્રિદશા મયા ॥
દ્રષ્ટવ્યાઃ સઞ્જિઘૃતક્ષન્તઃ ખિન્નાશ્ચાન્વેષણે મમ

નાખ્યાતવ્યં ત્વયા તેષાં દેવતાપ્સરસામિદમ્ ॥
અનુગૃહ્ય વરૈસ્તૈશ્ચ તત્રૈવાન્તરધીયત

વિદ્યોતયન્દિશઃ સર્વાસ્ત્રિદશૈઃ પરિવારિતઃ ॥
બાલકેન્દુનિભં દિવ્યમર્ચ્ચિતં દિવ્યબિન્દુભિઃ

કામગં રથમારુહ્ય મહેન્દ્રઃ સમરુદ્ગણઃ ॥
આયાતઃ શૈલપૃષ્ઠન્તમોજસા પૂરયન્નિવ

ગણાવૃતશ્ચ વરદો વરુણો યાદસાંપતિઃ ॥
વજ્રસ્ફટિક ચિત્રેણ વિમાનેનાતિતેજસા

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણેન રત્નચિત્રેણ ભાસ્વતા ॥
વિમાનેનાગતઃ શૃઙ્ગે દ્યોતયન્વૈ ધનાધિપઃ

વિમાનશત કોટીભિરાગતો યક્ષરાક્ષસૈઃ ॥
શ્રીમદ્ભિર્બહુભિર્દિવ્યૈર્વિમાનૈઃ સૂર્યસન્નિભૈઃ

અધિષ્ઠિતઃ સુકૃતિભિઃ પ્રાયાદ્વૈવસ્વતોપમઃ ॥
ચન્દ્રાદિત્યૌ ગ્રહાઃ સર્વે સમગ્રં ત્વૃક્ષમણ્ડલમ્

વિમાનૈરગ્નિતુલ્યાભૈરાજગ્મુઃ ખાન્મહીધરમ્ ॥
રુદ્રાસ્ત્વેકાદશા યાતાઃ સૂર્યા દ્વાદશ ચૈવ તુ

આગતાવશ્વિનૌ દેવૌ મૌઞ્જવન્તં મહાગિરિમ્ ॥
વિશ્વેદેવાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ ગુરુશ્ચ તપસાન્વિતઃ

સંછાદ્યૈરાવતપથં સહસાભ્યાયયુર્દ્રુતમ્ ॥
સ્કન્દશ્ચૈવ વિશાખશ્ચ ભગવાંશ્ચ વિનાયકઃ

સંપ્રાપ્તસ્તં ગિરિવરં મયૂરશતનાદિતમ્ ॥
નારદસ્તુમ્બુરુશ્ચૈવ વિશ્વાવસુપરાવસૂ

હાહાહૂહૂસ્તથા ચાન્યે સર્વે ગન્ધર્વસત્તમાઃ ॥
વૈહાયસૈર્યાનવરૈર્વિવિધૈર્વાસવાજ્ઞયા

અનિલશ્ચાનલશ્ચૈવ ધર્મઃ સત્યો ધ્રુવોઽપરઃ ॥
દેવર્ષયશ્ચ સિદ્ધાશ્ચ યક્ષા વિદ્યાધરાસ્તથા

ગુહ્યકાશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વ એવ સમાગતાઃ ॥
ગન્ધકાલી ઘૃતાચી ચ બુદ્ધા ગૌરી તિલોત્તમા

ઉર્વશી મેનકા રંભા પંચસ્યા ચ તથાપરા ॥
એતાશ્ચાન્યાશ્ચ તચ્છૈલમાજગ્મુર્દેવયોષિતઃ

પુલસ્ત્યોઽત્રિર્મરીચિશ્ચ વસિષ્ઠો ભૃગુરેવ ચ ॥
કશ્યપઃ પુલહશ્ચાપિ વિશ્વામિત્રોઽથ ગૌતમઃ

ભારદ્વાજોઽગ્નિવેશ્યશ્ચ તથા વૃદ્ધપરાશરઃ ॥
માર્કણ્ડેયોઽઙ્ગિરા ગર્ગઃ સંવર્ત્તઃ ક્રતુરેવ ચ

મરીચિર્જમદગ્નિશ્ચ ભાર્ગવશ્ચ્યવનસ્તથા ॥
નિયોગાન્મમ વિષ્ણોશ્ચ શક્રસ્ય ત્રિદિવસ્પતેઃ

સિંધુશ્ચ પુરુષશ્ચૈવ સરયૂશ્ચ મહાનદી॥
તામ્રારુણા ચારુભાગા વિતસ્તા કૌશિકી તથા

।
પુણ્યા સરસ્વતી કોકા નર્મદા બાહુદા તથા ॥
શતદ્રૂશ્ચ વિપાશા ચ ગંડકી ચ સરિદ્વરા

ગોદાવરી ચ વેણી ચ તાપી ચ સરિદુત્તમા ॥
કરતોયા સ શીતા ચ તથા ચીરવતી નદી

નંદા ચ પરનન્દા ચ તથા ચર્મણ્વતી નદી ॥
પર્ણાશા દૈવિકા ચૈવ વિતસ્તા ચ તથાપરા

સિંધુશ્ચ પુરુષશ્ચૈવ પ્રભાસઃ સોમ એવ ચ ॥
લોહિતશ્ચાયયુસ્તત્ર ગંગાસાગર એવ ચ

અન્યાનિ ચાપિ મેદિન્યાં તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ

નિજસ્વરૂપેણાજગ્મુસ્તત્ર પુણ્યાન્યનેકશઃ ॥
ઉપાગતાનિ ચેન્દ્રસ્ય નિયોગાદુત્તમં ગિરિમ્

શૈલોત્તમો મહામેરુઃ કૈલાસો ગન્ધમાદનઃ ॥
હિમવાન્હેમકૂટશ્ચ નિષધશ્ચ મહાગિરિઃ

વિન્ધ્યો મહેન્દ્રઃ સહ્યશ્ચ મલયો દર્દુરસ્તથા ॥
માલ્યવાંશ્ચિત્રકૂટશ્ચ તથા દ્રોણઃ શિલોચ્ચયઃ

।
શ્રીપર્વતો લતાવેષ્ટઃ પારિયાત્રશ્ચ શૈલરાટ્ ॥
આગતાઃ સર્વ એવૈતે શૈલેન્દ્રાઃ કાનનૌકસઃ

સર્વે યજ્ઞાઃ સર્વવિદ્યા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ ॥
ધર્મઃ સત્યં દમઃ સ્વર્ગઃ કપિલશ્ચ મહાનૃષિઃ

વાસુકિશ્ચ મહાભાગશ્ચામૃતાશી ભુજઙ્ગરાટ્॥
જ્વલત્ફણાસહસ્રેણ અનન્તશ્ચ ધરાધરઃ

ફણીંદ્રો ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ કિર્મીરાઙ્ગશ્ચ નાગરાટ્ ॥
અંભોધરશ્ચ સ શ્રીમાન્નાગરાજો મહાદ્યુતિઃ

અર્બુદો ન્યર્બુદબલસ્તથા ચક્ષુઃશ્રવાધિપઃ ॥
વિદ્યુજ્જિહ્વો દ્વિજેહ્વેંદ્ર શઙ્ખવર્ચ્ચા મહાદ્યુતિઃ ।૫॥
ખ્યાતસ્ત્રિભુવને ધીમાન્નહુષોઽનિમિષેશ્વરઃ ॥
વિરોચનસુતઃ સત્યઃ સ્ફુટોમણિશતૈશ્ચિતઃ

ફણાશતધરો રૂપી ભૂરિશૃઙ્ગ ઇવાચલઃ ॥
અરિમેજયસંયુક્તઃ પ્રજ્ઞાવાન્ ભુજગેશ્વરઃ

વિનતો નાગરાજશ્ચ કમ્બલાશ્વતરૌ તથા ॥
ભુજગાધિપતિર્વીર એલાપત્રસ્તથૈવ ચ

ઉરગાનામધિપતી કર્કોટકધનઞ્જયૌ ॥
એવમાદ્યાઃ સમાયાતા ભુજગેન્દ્રા મહાબલાઃ

અહોરાત્ર તથા પક્ષા માસાઃ સંવત્સરાસ્તથા ॥
દ્યૌર્મેદિની દિશશ્ચૈવ વિદિશશ્ચ સમાગતાઃ

તતશ્ચૈવાગતૈર્દેવૈર્યક્ષૈઃ સિદ્ધૈશ્ચ સર્વશઃ॥
અપૂર્યત ગિરેઃ શૃઙ્ગે વેલા કાલે યથોદધેઃ

તસ્મિન્દેવસમાજે તુ રમ્યે શૈલેન્દ્રમૂર્દ્ધનિ॥
પુષ્પાણિ મુમુચુસ્તત્ર તરવો હ્યનિલાર્દિતાઃ

પ્રગીતા દેવગન્ધર્વાઃ પ્રનૃત્તાપ્સરસાં ગણાઃ ॥
પક્ષિણઃ સંપ્રહૃષ્ટાશ્ચ કૂજન્તિ મધુરં તદા

પુણ્યગન્ધાઃ સુખસ્પર્શાસ્તત્ર વાંતિ ચ વાયવઃ ॥
એવમાગત્ય તે સર્વે દેવા વિષ્ણુપુરોગમાઃ

શ્રિયા જ્વલન્તં દદૃશુર્નન્દિનં પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥
સ ચ તાનાગતાન્દ્રષ્ટ્વા ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાન્

સ હિ તાન્દૈવરાજેન સાર્દ્ધમન્યૈશ્ચ દૈવતૈઃ ॥
મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય ચરણૌ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતાત્મવાન્

સમ્ભ્રાન્તઃ સહસા તેભ્યો નમસ્કર્તું પ્રચક્રમે ॥
નમસ્કૃત્ય ચ તાન્ સર્વાન્ સ્વાગતાનભિભાષ્ય ચ

અર્ઘ્યપાદ્યાદિભિઃ શીઘ્રમાસનૈશ્ચ ન્યમન્ત્રયત્ ॥
પ્રણિધાનેન તસ્યાર્થં શ્રુત્વા તત્પ્રતિપૂજયેત્

આદિત્યા વસવો રુદ્રા મરુતશ્ચાશ્વિનાવપિ ॥
સાધ્યા વિશ્વે સગન્ધર્વા ગુહ્યકાશ્ચ પ્રપૂજયેત્

વિશ્વાવસુર્હાહાહૂહૂ તથા નારદતુમ્બુરૂ ॥
ચિત્રસેનાદયઃ સર્વે ગન્ધર્વાસ્તમપૂજયન્

તં વાસુકિપ્રભૃતયઃ પન્નગેન્દ્રા મહૌજસઃ ॥
સૌમ્યમભ્યર્ચ્ચયન્તિ સ્મ દૃષ્ટ્વા નન્દીશ્વરં તથા

સિદ્ધચારણસઙ્ઘાશ્ચ વિદ્યાશ્ચાપ્સરસાઙ્ગણાઃ ॥
સત્કૃતં દેવદેવેન ગણાસ્તમભિપૂજયન્

યક્ષવિદ્યાધરાશ્ચૈવ ગ્રહાઃ સાગરપર્વતાઃ ॥
સિદ્ધા બ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ ગઙ્ગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા

આશિષઃ પ્રદદુસ્તસ્ય સર્વ એવ મુદાન્વિતા ॥
દેવા ઊચુઃ ॥
સ સુપ્રીતોઽસ્તુ તે દેવઃ સદા પશુપતિર્મુને

સર્વત્ર ચાપ્રતિહતા ગતિશ્ચાસ્તુ તવાનઘ ॥
ભવાન્દેવૈસ્તુ વા ન સ્યાદત ઊર્ધ્વં દ્વિજોત્તમ

નિરામયોઽમૃતીભૂતશ્ચરિષ્યતિ વિભુઃ સુખી ॥
લોકેષુ સપ્તસુ વિભો ત્ર્યમ્બકેન સહાચ્યુત

ઇત્યુક્તસ્ત્રિદશૈર્નન્દી પુનસ્તાન્પ્રત્યુવાચ હ ॥
નન્દિકેશ્વર ઉવાચ ॥
યદ્ભવદ્ભિઃ પ્રિયં સર્વૈઃ પ્રીતિમદ્ભિઃ સુરોત્તમૈઃ

આશિષાઽનુગૃહીતોઽસ્મિ નિયોજ્યોઽહં સદા હિ વઃ ॥
બ્રૂત યૂયં કિમસ્માભિઃ કર્ત્તવ્યં ભવતામિહ

આજ્ઞાપયધ્યમાજ્ઞપ્તસ્તસ્માદ્વિબુધસત્તમાઃ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા શક્રઃ પ્રોવાચ તં તદા

શક્ર ઉવાચ॥
કુત્રાસૌ પ્રસ્થિતો ભદ્ર કુત્ર વા સ ગતોઽપિ વા ॥
પશ્યામો વિપ્ર તં સર્વે દેવાનામધિપં વિભુમ્

સ્થાણુમુગ્રં શિવં દેવં શર્વમેવ સ્વયં મુને ॥
યદિ જાનાસિ ભગવાનીશ્વરો યત્ર તિષ્ઠતિ

તત્સ્થાનં નઃ સમાખ્યાહિ મહર્ષે શીઘ્રમેવ હિ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં ધીમદીરિતં વજ્રપાણિના

પ્રત્યુવાચ તતઃ શક્રં નન્દી પશુપતિં સ્મરન્ ॥
નન્દિકેશ્વર ઉવાચ ॥
શ્રોતુમર્હસિ દેવેન્દ્ર યથાતત્ત્વં દિવસ્પતે

અસ્મિન્ગિરૌ મુઞ્જવતિ સ્થાણુરભ્યર્ચ્ચતો મયા ॥
પ્રીતોઽસૌ માં વરૈર્દિવ્યૈરનુગૃહ્ય હરઃ પ્રભુઃ ॥૮૮
પ્રીતો વિનિર્ગત ઇતસ્તં વિજ્ઞાતું બિભેમ્યહમ્॥
યદ્યાજ્ઞાપયસે દેવં ચાહં ત્વચ્છાસને સ્થિતઃ

માર્ગયામો હિ યત્નેન ભગવન્તં તુ વાસવ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ગોકર્ણમાહાત્મ્યે નન્દિકેશ્વરવરપ્રદાનં નામ ચતુર્દશાધિકદ્વિશતતમોઽ ધ્યાયઃ