વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 212

અથ સંસારચક્રોપાખ્યાને પ્રબોધનીયવર્ણનમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
સાધુ સાધુ મહારાજ સર્વધર્મવિદાં વર ॥
ત્વયા તુ કથિતા દિવ્યા કથેયં ધર્મસંહિતા

અતોઽહમપિ સુપ્રીતસ્તવ ધર્મપથે સ્થિતઃ ॥
તવ વાક્યાન્નિસ્સૃતાનિ પ્રોક્તાનિ ચ શ્રુતાનિ ચ

ત્વયાહં ચૈવ રાજેન્દ્ર પૂજિતશ્ચ વિશેષતઃ ॥
ગચ્છામિ ત્વરિતો લોકાન્યત્ર મે રમતે મનઃ

સ્વસ્તિ તેઽસ્તુ મહારાજ ત્વકમ્પો ભવ સુવ્રત ॥
એવમુક્ત્વા તતો યાતો નારદો મુનિસત્તમઃ

તેજસા દ્યોતયન્સર્વં ગગનં ભાસ્કરો યથા ॥
વિચચાર દિવં રમ્યાં કામચારો મહામુનિઃ

ગતે તસ્મિંસ્તુ સુચિરં સ રાજા ધર્મવત્સલઃ ॥
માં દૃષ્ટ્વા સુમના વિપ્રા વાક્યૈશ્ચિત્રૈરવન્દયન્

કૃત્વા પૂજાં ચ મે યુક્તાં પ્રિયમુક્ત્વા ચ સુવ્રત ॥
વિસર્જયામાસ વિભુઃ સુપ્રીતેનાંતરાત્મના

એતદ્વઃ કથિતં વિપ્રાસ્તસ્ય રાજ્ઞઃ પુરોત્તમે ॥
યથા દૃષ્ટં શ્રુતં ચૈવ યથા ચેહાગતો હ્યહમ્

વૈશંપાયન ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હૃષ્ટપુષ્ટાસ્તપોધનાઃ ॥
કેચિદ્વૈખાનસાસ્તત્ર કેચિદાસન્નિરાસનાઃ

સાધુ સાધ્વિતિ ચૈવોક્ત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥
યાયાવરાસ્તથા ચાન્યે વાનપ્રસ્થાસ્તથાપરે

શાલાનીશ્ચ તથા કેચિત્કાપોતીવૃત્તિમાસ્થિતાઃ ॥
તથા ચાન્યે જગુર્વૃત્તિં સર્વભૂતદયાં શુભામ્

શિલોંચ્છાશ્ચ તથૈવાન્યે કાષ્ઠાન્તાશ્ચ મહૌજસઃ ॥
અપાકપાચિનઃ કેચિત્પાકિનશ્ચ ક્વચિત્પુનઃ

નાનાવિધિધરાઃ કેચિજ્જિતાત્માનસ્તુ કેચન ॥
સ્થાનમૌનવ્રતાઃ કેચિત્તથાન્યે જલશાયિનઃ

તથોર્દ્ધ્વશાયિકાશ્ચાન્યે તથાન્યે મૃગચારિણઃ ॥
પંચાગ્નયસ્તથા કેચિત્ કેચિત્પર્ણફલાશિનઃ

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ તથાન્યે શાકભક્ષિણઃ ॥
અતોઽન્યેઽપ્યતિતીવ્રં વૈ તપશ્ચૈવ પ્રપેદિરે

તપસોઽન્યન્ન ચાસ્તીતિ ચિન્તયિત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
જન્મનો મરણાચ્ચૈવ કેચિદ્ધીરા મહર્ષયઃ

ત્યક્ત્વા ધર્મમધર્મં ચ શાશ્વતીં ધિયમાસ્થિતાઃ ॥
શ્રુત્વા ચૈવ કથામેતામૃષયો દિવ્યવર્ચસઃ

જગૃહુર્નિયમાંસ્તાંસ્તાન્ભયહેતોરનિન્દિતાઃ ॥
નાચિકેતોઽપિ ધમાર્ત્મા પુત્રો દૃષ્ટ્વા તપોધનમ્

પ્રીત્યા પરમયા યુક્તો ધર્મમેવાન્વચિન્તયત્ ॥
વેદાર્થમમિતં વિષ્ણું શુદ્ધં ચિન્મયમીશ્વરમ્

ચિન્તયામાસ ધર્માત્મા તપઃ પરમમાસ્થિતઃ ॥
ઇદં તુ પરમાખ્યાનં ભગવદ્ભક્તિકારકમ્

શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પ્રાગિતિહાસે સંસારચક્રોપાખ્યાને પ્રબોધનીયં નામ દ્વાદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ