વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 211

પુનઃ પાપનાશોપાયવર્ણનમ્ ॥
ઋષિપુત્ર ઉવાચ॥
એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં ધર્મરાજસ્ય નારદઃ ॥
ઇદં ભાવેન ભક્ત્યા ચ પુનર્વચનમબ્રવીત્

નારદ ઉવાચ ॥
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ ॥
ધર્મરાજ મહાબાહો પિતૃતુલ્યપરાક્રમ

બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય યદુક્તં મે પ્રદક્ષિણમ્ ॥
ઇદં શ્રેયતમાખ્યાનં શ્રુતં શ્રુતપરં પદમ્

ત્રયો વર્ણા મહાભાગ યજ્ઞસામાન્યભાગિનઃ ॥
શૂદ્રા વેદપવિત્રેભ્યો બ્રાહ્મણૈસ્તુ બહિષ્કૃતાઃ

યથૈવ સર્વસમતા તવ ભૂતેષુ માનદ ॥
તથૈવ તેષામપિ હિ શ્રેયો વાચ્યં મહામતે

યથા કર્મ હિતં વાક્યં શૂદ્રાણામપિ કથ્યતામ્ ॥
યમ ઉવાચ ॥
અહં તે કથયિષ્યામિ ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય નિત્યશઃ

યદ્ધિતં ધર્મયુક્તં ચ નિત્યં ભવતિ સુવ્રત ॥
કેવલં શ્રુતિસંયોગાચ્છ્રદ્ધયા નિયમેન ચ

કરોતિ પાપનાશાર્થમિદં વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ ॥
ગાવઃ પવિત્રા મઙ્ગલ્યા દેવાનામપિ દેવતાઃ

યસ્તાઃ શુશ્રૂષતે ભક્ત્યા સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સૌમ્યે મુહુર્તે સંયુક્તે પંચગવ્યં તુ યઃ પિબેત્

યાવજ્જીવ કૃતાત્પાપાત્તત્ક્ષણાદેવ મુચ્યતે ॥
લાંગૂલેનોદ્ધૃતં તોયં મૂર્ધ્ના ગૃહ્ણાતિ યો નરઃ

સર્વતીર્થફલં પ્રાપ્ય સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
પ્રસ્રવેણ ચ યઃ સ્નાયાદ્રોહિણ્યાં માનવે દ્વિજ

સર્વપાપકૃતાન્દોષાન્દહત્યાશુ ન સંશયઃ ॥
ધેનુસ્તનાદ્વિનિષ્ક્રાન્તાં ધારાં ક્ષીરસ્ય યો નરઃ

શિરસા પ્રતિગૃહ્ણાતિ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
બ્રાહ્મણસ્તુ સદા સ્નાતો ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

નમસ્યેત્પ્રયતો ભૂત્વા સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
ઉદયાન્નિઃસૃતં સૂર્યં ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

નમસ્યેત્પ્રયતો ભૂત્વા સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
દધ્યક્ષતાઞ્જલીભિસ્તુ ત્રિભિઃ પૂજયતે શુચિઃ

તસ્ય ભાનુઃ પ્રસન્નશ્ચ હ્યશુભં યત્સમર્જિતમ્ ॥
તસ્ય ભાનુઃ સ સંદહ્ય દૂરીકુર્યાત્સદા દ્વિજ

તાવકં દધિમિશ્રં તુ પાત્રે ઔદુમ્બરે સ્થિતમ્ ॥
સોમાય પૌર્ણમાસ્યાં હિ દત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અરુન્ધતીં બુધં ચૈવ તથા સર્વાન્મહામુનીન્ ॥
અભ્યર્ચ્ય વેદવિધિના તેભ્યો દત્ત્વા ચ તાવકમ્

એકાગ્રમાનસો ભૂત્વા યો નમસ્યેત્કૃતાઞ્જલિઃ ॥
કિલ્બિષં તસ્ય વૈ સર્વં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

દ્વિજં શુશ્રૂષતે યસ્તુ તર્પયિત્વાતિભક્તિતઃ ॥
નમસ્યેત્પ્રયતો ભૂત્વા સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

વિષુવેષુ ચ યોગેષુ શુચિર્દત્ત્વા પયો નરઃ ॥
તસ્ય જન્મકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

પ્રાચીનીગ્રાન્કુશાન્ કૃત્વા સ્થાપયિત્વા વૃષં નરઃ ॥
દ્વિજૈઃ સહ નમસ્કૃત્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

દક્ષિણાવર્ત્તસવ્યેન કૃત્વા પ્રાક્સ્રોતસં નદીમ્ ॥
કૃત્વાઽભિષેકં વિધિવત્તતઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

દક્ષિણાવર્ત્તશઙ્ખેન કૃત્વા ચૈવ કરે જલમ્ ॥
શિરસા તદ્ગૃહીત્વા તુ વિપ્રો હૃષ્ટમનાઃ શુચિઃ

તસ્ય જન્મકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ ॥
પ્રાક્સ્રોતસં નદીં ગત્વા નાભિમાત્રજલે સ્થિતઃ

સ્નાત્વા કૃષ્ણતિલૈર્મિશ્રા દદ્યાત્સપ્તાઞ્જલીર્નરઃ ॥
પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા બ્રહ્મચારી જિતેન્દ્રિયઃ

યાવજ્જીવકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ ॥
અચ્છિદ્રપદ્મપત્રેણ સર્વરત્નોદકેન તુ

ત્રિધા યસ્તુ નરઃ સ્નાયાત્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મુને

કાર્ત્તિકેઽમલપક્ષે તુ સ્મૃતા હ્યેકાદશી તિથિઃ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદા યા તુ નામ્ના ખ્યાતા પ્રબોધિની

યા સા વિષ્ણોઃ પરા મૂર્ત્તિરવ્યક્તાનેકરૂપિણી ॥
સા ક્ષિપ્તા માનુષે લોકે દ્વાદશી મુનિપુઙ્ગવ

યે ઉપોષ્યન્તિ વિધિવન્નારાયણપરાયણાઃ ॥
ન તેષામશુભં કિઞ્ચિજ્જન્મકોટિકૃતં મુને

એકાદશીં સમાશ્રિત્ય પુરા પૃષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
વારાહરૂપી ધરયા સર્વલોકહિતાય વૈ

ધરણ્યુવાચ ॥
અસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે નરાઃ પાપરતાઃ પ્રભો ॥
બ્રહ્મસ્વહરણે યુક્તા તથા બ્રાહ્મણઘાતકાઃ

ગુરુદ્રોહરતા દેવ મિત્રદ્રોહરતાસ્તથા ॥
સ્વામિદ્રોહરતાશ્ચૈવ પરદારાભિમર્શકાઃ

પરદ્રવ્યાપહરણે સંસક્તાશ્ચ સુરેશ્વર ॥
અભક્ષ્યભક્ષણરતા વેદબ્રાહ્મણનિન્દકાઃ

દામ્ભિકા ભિન્નમર્યાદા નાયમસ્તીતિ વાદિનઃ ॥
અસત્પ્રતિગ્રહે સક્તા અગમ્યાગમને રતાઃ

એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ પાપૈશ્ચ સંસક્તા યે નરા વિભો ॥
કિમાસાદ્ય ગતિર્દેવ તેષાં વદ સુરેશ્વર

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સાધુ દેવિ મહાભાગે યત્પૃષ્ટોઽહં વરાનને ॥
રહસ્યં તે પ્રવક્ષ્યામિ લોકાનાં હિતકામ્યયા

મહાપાતકયુક્તા યે નરાઃ સુકૃતવર્જિતાઃ ॥
તેષાં મયા હિતાર્થાય નિર્મિતં તચ્છૃણુષ્વ મે

યા સા વિષ્ણોઃ પરા શક્તિરવ્યક્તાનેકરૂપિણી ॥
સા મર્ત્યે નિર્મિતા ભૂમે દ્વાદશીરૂપધારિણી

તામુપોષ્ય નરા ભદ્રે મહાપાપરતાશ્ચ યે ॥
પુણ્યપાપવિનિર્મુક્તા ગચ્છન્તિ પદમવ્યયમ્

ઉપાયોઽતઃપરો નાન્યો વિદ્યતે હિ વસુન્ધરે ॥
એકાદશીં વિના યેન સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

યથા શુક્લા તથા કૃષ્ણા હ્યુપોષ્યા સા પ્રયત્નતઃ ॥
શુક્લા ભક્તિપ્રદા નિત્યં કૃષ્ણા મુક્તિં પ્રયચ્છતિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કર્ત્તવ્યા દ્વાદશી સદા॥
યદીચ્છેદ્વૈષ્ણવં લોકં ગન્તું વૈ ભૂતધારિણિ

મનસા વચસા ચૈવ કર્મણા સમુપાર્જિતમ્ ॥
પાપં માસકૃતં પુંસાં દહત્યેકાદશી કૃતા

દહન્તીહ પુરાણાનિ ભૂયોભૂયો વરાનને ॥
ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં સમ્પ્રાપ્તે હરિવાસરે

યદીચ્છથ નરા ગન્તું તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
ન ભોક્તવ્યં ન ભોક્તવ્યં તદા કેશવવાસરે

ઊર્ધ્વબાહુર્વિરૌમ્યેષ પ્રલાપં મે શૃણુષ્વ તમ્ ॥
આરાધયસ્વ વિશ્વેશમેકાદશ્યામતન્દ્રિતઃ

ન શંખેન પિબેત્તોયં ન હન્યાન્મત્સ્યસૂકરૌ ॥
એકાદશ્યાં ન ભુઞ્જીત પક્ષયોરુભયોરપિ

સ બ્રહ્મહા સુરાપશ્ચ સ સ્તેયી ગુરુતલ્પગઃ ॥
એકાદશ્યાં તુ યો ભુંક્તે પક્ષયોરુભયોરપિ

કિં તેન ન કૃતં પાપં દુર્વૃત્તેનાત્મઘાતિના ॥
એકાદશ્યાં વિશાલાક્ષિ ભુક્તં યેન વિજાનતા

એકાદશીં ચ યઃ શુક્લામસમર્થં ઉપોષિતુમ્ ॥
તદા નક્તં પ્રકર્ત્તવ્યં તથાઽયાચિતમેવ વા

એકભક્તેન દાનેન કર્ત્તવ્યં દ્વાદશીવ્રતમ્ ॥
ન કરોતિ યદા ભૂમે વ્રતં વા દાનમેવ વા

મહાપાતકભાગી સ્યાત્સુગતિં નાપ્નુયાત્ક્વચિત્ ॥
ઉપવાસાસમર્થાનાં તથૈવ પૃથુલોચને

એકા સા દ્વાદશી પુણ્યા ઉપોષ્યા સા પ્રબોધિની ॥
તસ્યામારાધ્ય વિશ્વેષં જગતામીશ્વરેશ્વરમ્

પ્રાપ્નોતિ સકલં ચૈતદ્દ્વાદશદ્વાદશીફલમ્ ॥
પૂર્વાભાદ્રપદાયોગે સૈવ યા દ્વાદશી ભવેત

અતીવ મહતી તસ્યાં સર્વં કૃતમિહાક્ષયમ્ ॥
ઉત્તરાભાદ્રસહિતા યદિ સૈકાદશી ભવેત્

તદા કોટિગુણં પુણ્યં કેશવાલ્લભતે ફલમ્ ॥
સકૃદ્દેવેઽર્ચ્ચિતે તસ્યાં લભતે ભૂતધારિણિ

યથા પ્રબોધિની પુણ્યા તથા યસ્યાં સ્વપેદ્ધરિઃ ॥
ઉપોષ્યા હિ મહાભાગે ત્વનન્તફલદા હિ સા

શયને બોધને ચૈવ હરેસ્તુ પરિવર્ત્તને ॥
ઉપોષ્યૈવ વિધાનેન નરો નિર્મલતાં વ્રજેત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દ્વાદશીં સમુપોષયેત્ ॥
યદીચ્છેત્તુ વિશાલાક્ષિ શાશ્વતીં ગતિમાત્મનઃ

એકાદશી સોમયુતા કાર્ત્તિકે માસિ ભામિનિ ॥
ઉત્તરાભાદ્રસંયોગે અનન્તફલદા હિ સા

તસ્યાં યત્ક્રિયતે ભદ્રે તદનન્તગુણં સ્મૃતમ્ ॥
એકાદશી ભૌમયુતા યદા સ્યાદ્ભૂતધારિણિ

સ્નાત્વા દેવે સમભ્યર્ચ્ય પ્રાપ્નોતિ પરમં ફલમ્ ॥
પ્રાપ્નોતિ સકલં ચૈવ દ્વાદશદ્વાદશીફલમ્

જલપૂર્ણં તથા કુંભં સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ ॥
પઞ્ચરત્નસમોપેતં ઘૃતપાત્રયુતં તથા

તસ્યોપરિ ન્યસેન્મત્સ્યસ્વરૂપં તુ જનાર્દનમ્ ॥
નિષ્કમાત્રસુવર્ણેન ઘટિતં તુ વરાનને

પંચામૃતેન સંસ્નાપ્ય કુંકુમેન વિલેપિતમ્ ॥
પીતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં છત્રોપાનદ્યુગાન્વિતમ્

પૂજયેત્ કમલૈર્દેવિ મદ્ભક્તઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ॥
મત્સ્યં કૂર્મં વરાહં ચ નરસિંહં ચ વામનમ્

રામં રામં ચ કૃષ્ણં ચ બુદ્ધં ચૈવ ચ કલ્કિનમ્ ॥
એવં દશાવતારાંશ્ચ પૂજયેદ્ભક્તિસંયુતઃ

પુષ્પૈર્ધૂપૈસ્તથા દીપનૈવદ્યૈર્વિવિધૈરપિ ॥
સંપૂજ્યૈવમલઙ્કારૈર્વિવિધૈરુપશોભિતમ્

રાત્રૌ ચોત્થાપનં કાર્યં દેવદેવસ્ય સુવ્રતે॥
પ્રભાતે વિમલે સ્નાત્વા ભક્ત્યા સંપૂજ્ય કેશવમ્

પુષ્પધૂપાદિનૈવેદ્યૈઃ ફલૈર્નાનાવિધૈઃ શુભૈઃ॥
તતસ્તુ પૂજયેદ્વિદ્વાનાચાર્યં ભક્તિસંયુતઃ

અલઙ્કારોપહારૈશ્ચ વસ્ત્રાદ્યૈશ્ચ સ્વશક્તિતઃ ॥
પૂજયિત્વા વિધાનેન તં દેવં પ્રતિપાદયેત્

જગદાદિર્જગદ્રૂપો જગદાદિરનાદિમાન્ ॥
જગદાદિર્જગદ્યોનિઃ પ્રીયતાં મે જનાર્દનઃ

અનેનૈવ વિધાનેન કુર્યાદેકાદશીવ્રતમ્ ॥
તસ્ય પુણ્યં ભવેદ્યત્તુ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

યદિ વક્ત્રસહસ્રાણાં સહસ્રાણિ ભવન્તિ તૈઃ ॥
સંખ્યાતું નૈવ શક્યન્તે પ્રબોધિન્યાસ્તથા ગુણાઃ

તથાપ્યુદ્દેશમાત્રેણ શક્ત્યા વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ ॥
ચન્દ્રતારાર્કસઙ્કાશમધિષ્ઠાયાનુજીવિભિઃ

સહૈવ યાનમાગચ્છેન્મમ લોકં વસુન્ધરે ॥
તતઃ કલ્પસહસ્રાંતે સપ્તદ્વીપેશ્વરો ભવેત્

આયુરારોગ્યસંપન્નો જન્માતીતો ભવેત્તતઃ ॥
બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ સ્તેયી ચ ગુરુતલ્પગઃ

પાપાન્યેતાનિ સર્વાણિ શ્રવણેનૈવ નાશયેત્

પશ્યે ચ ધીમાનધનોઽપિ ભક્ત્યા સ્પૃશેન્મનુષ્યં ઇહ ચિન્ત્યમાનઃ॥
શૃણોતિ ભક્તસ્ય મતિં દદાતિ વિકલ્મષઃ સોઽપિ દિવં પ્રયાતિ

દુઃસ્વપ્નઃ પ્રશમમુપૈતિ પઠ્યમાને માહાત્મ્યે ભવભયહારકે નરસ્ય ॥
યઃ કુર્યાદ્વ્રતવરમેતદવ્યયાયા બોધિન્યાઃ કિમુત ફલં તુ તસ્ય વાચ્યમ્

તે ધન્યાસ્તે કૃતાર્થાશ્ચ તૈરેવ સુકૃતં કૃતમ્॥
તૈરાત્મજન્મ સફલં કૃતં યે વ્રતકારકાઃ

નારાયણાચ્યુતાનન્ત વાસુદેવેતિ યો નરઃ ॥
સતતં કીર્ત્તયેદ્ભૂમે યાતિ મલ્લયતાં પ્રિયે

કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા યુક્તઃ પૂજયેન્મામનન્યધીઃ ॥
ગુરૂપદિષ્ટમાર્ગેણ યાતિ મલ્લયતાં નરઃ

તસ્ય યજ્ઞવરાહસ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ॥
પ્રયાણં યે ચ કુર્વતિ તે પૂજ્યાઃ સતતં સુરૈઃ

તસ્માત્ સુનિયતૈર્ભાવ્યં વૈષ્ણવં માર્ગમાસ્પદમ્॥
દુર્લ્લભં વૈષ્ણવત્વં હિ ત્રિષુ લોકેષુ સુન્દરિ

જન્માન્તરસહસ્રેષુ સમારાધ્ય વૃષધ્વજમ્ ॥
વૈષ્ણવત્વં લભેત્ કશ્ચિત્સર્વપાપક્ષયે સતિ

પાપક્ષયમવાપ્નોતિ ચેશ્વરારાધને કૃતે ॥
જ્ઞાનમન્વિચ્છતા રુદ્રં પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

મામારાધ્ય તથા યાતિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
વૈષ્ણવા હિ મહાભાગાઃ પુનન્તિ સકલં જગત્

સંસ્મૃતઃ કીર્તિતો વાપિ દૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટોઽપિ વા પ્રિયે ॥
પુનાતિ ભગવદ્ભક્તશ્ચાણ્ડાલોઽપિ યદૃચ્છયા

એતજ્જ્ઞાત્વા તુ વિદ્વદ્ભિઃ પૂજનીયો જનાર્દનઃ॥
વેદોક્તવિધિના ભદ્રે આગમોક્તેન વા સુધીઃ

યમ ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા મહાભાગા ધરણી સંશિતવ્રતા ॥
સમારાધ્ય જગન્નાથં વિધિના તલ્લયઙ્ગતા

અતો યત્નેન વૈ સાધ્યં વૈષ્ણવત્વં વિપશ્ચિતા ॥
યે વૈષ્ણવા મહાત્માનો વિષ્ણુપૂજનતત્પરાઃ

તેષાં નૈવાસ્ત્યયં લોકો યાન્તિ તત્પરમં પદમ્॥
યે સકૃદ્દ્વાદશીમેતામુપોષ્યંતિ વિધાનતઃ

પ્રબોધનાખ્યાં સુધિયસ્તે યાંતિ પરમં પદમ્ ॥
ન યમં યાતનાદણ્ડાન્નરકં ન ચ કિઙ્કરાન્

પશ્યંતિ દ્વિજશાર્દૂલ ઇતિ સત્યં મયોદિતમ્ ॥
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્

કથિતં મે મહાભાગ યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્॥
સ્વયંભુવા યથા પ્રોક્તં ગુહ્યાખ્યાનં મહામુને

તત્તે સર્વં સમાસેન વ્યાખ્યાતં ધર્મવત્સલ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પાપનાશોપાયવર્ણનં નામૈકાદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ