વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 210

પુનઃ પતિવ્રતામાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
રહસ્યં ધર્મમાખ્યાનં ત્વયોક્તં તુ મહાયશઃ ॥
સ્ત્રીણાં માહાત્મ્યમુદ્દિશ્ય ભાસ્કરસ્ય મતં યથા

ઇદં હિ સર્વભૂતેષુ પરં કૌતૂહલં મમ ॥
તદહં શ્રોતુમિચ્છામિ કથયસ્વ મહાતપાઃ

યે નરા દુઃખસન્તપ્તાસ્તપસ્તીવ્રં સમાશ્રિતાઃ ॥
નાનાવ્રતશતોપાયૈઃ સુખહેતોર્મહાપ્રભ

મનસા નિશ્ચિતાત્માનસ્ત્યક્ત્વા સર્વપ્રિયાપ્રિયમ્ ॥।
કાંક્ષન્તે બહવઃ કેચિત્કેનચિદ્વિનિહન્યતે

શ્રુતા લોકે શ્રુતિસ્તાત શ્રેયોધર્મા હિ નિત્યશઃ॥
સમ્યક્કૃચ્છ્રાશ્રિતસ્યાથ કથં પાપે મતિર્ભવેત્

કસ્યૈતચ્ચેષ્ટિતં તાત કર્ત્તા કારયિતાપિ વા ॥
કઃ કર્ષતિ જગચ્ચૈકો ભૂતગ્રામં ચતુર્વિધમ્

કં વા દ્વેષં પુરસ્કૃત્ય મતિસ્તસ્ય પ્રવર્ત્તતે ॥
સુખદુઃખાદિ લોકેઽસ્મિન્પ્રકરોતિ સુદારુણમ્

યદ્યેવં તુ મયા ગુહ્યં દુર્વિજ્ઞેયં સુરૈરપિ ॥
શક્યં શ્રોતું મહારાજ તદાખ્યાહિ તપોધન

નારદેનૈવમુક્તસ્તુ ધર્મરાજો મહામનાઃ ॥
વિનયાત્પ્રશ્રિતં વાક્યમિદમાહ મહામુનિમ્

યમ ઉવાચ ॥
દેવર્ષે શ્રૂયતાં પુણ્યં યદ્બ્રવીષિ મહામુને ॥
ત્વદુક્ત્યા મે કથયતઃ શૃણુષ્વાવહિતોઽનઘ

ન કશ્ચિદ્દૃશ્યતે લોકે કર્ત્તા કારયિતાપિ વા ॥
યદ્વૈ પરમધર્માત્મન્ યસ્મિન્કર્મ પ્રતિષ્ઠિતમ્

યસ્ય વૈ કીર્ત્ત્યતે નામ યેન ચાજ્ઞાપ્યતે જગત્ ॥
વ્યવહરામિ વચશ્ચાહં યઃ કરોતિ સ્વયં કૃતમ્

દિવ્યેઽસ્મિન્ સદસિ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મર્ષિગણસંવૃતે ॥
યથાશ્રુતં યથાદૃષ્ટં કથયિષ્યામ્યહં વિભો

સ્વકર્મ ભુજ્યતે તાત સમ્ભૂતૈર્યત્કૃતં સ્વયમ્ ॥
આત્માનં પાતયત્યાત્મા કિઞ્ચિત્કર્મ ચ કારયેત્

વાયુના ભાવિતા સંજ્ઞા સંસારે સા દૃઢીકૃતા ॥
તામેવ ભજતે જન્તુઃ સુકૃતં વાથ દુષ્કૃતમ્

અભિઘાતાભિભૂતસ્તુ આત્મનાત્માનમુદ્ધરેત્ ॥
આત્મા શત્રુશ્ચ બન્ધુશ્ચ ન કશ્ચિદ્બન્ધુરાત્મનઃ

બન્ધું બન્ધુપરિક્લેશં નિર્મિતં પૂર્વકર્મભિઃ ॥
જગત્યામુપભુઙ્ક્તે વૈ જીવા યોનિશતૈરપિ

મિથ્યાપ્રવૃત્તઃ શબ્દોઽયં જગદ્ભ્રમતિ સર્વશઃ ॥
યાવત્તત્કુરુતે કર્મ તાવત્કર્મ સ્વયંકૃતમ્

યથા યથા ક્ષયં યાતિ હ્યશુભં પુરુષસ્ય વૈ ॥
તથા તથા શુભા બુદ્ધિર્મનુજસ્ય પ્રવર્ત્તતે

સંસારે પ્રાપ્તદોષસ્ય જાયમાનસ્ય દેહિનઃ ॥
પતતાં ચ ગતો ભાવઃ પાપકર્મક્ષયેન તુ

શુભાશુભકરીં બુદ્ધિં લભતે પૌર્વદૈહિકીમ્ ॥
દુષ્કૃતૈઃ કર્મભિર્દેહી શુભૈર્વા સ્વયમર્જિતૈઃ॥
ક્લેશક્ષયં પાપહરં શુભં કર્મ કરોત્યથ

શુભાશુભં નરઃ પ્રાપ્ય કર્માકર્મ તથૈવ ચ॥
વિવૃતે વિમલે કર્મણ્યમરેષુ મહીયતે

સ્વર્ગઃ શુભફલપ્રાપ્તિર્નિરયઃ પાપસંભવઃ ॥
નૈવ કશ્ચિત્પ્રદાતા ચ નાપહર્તા પ્રદૃશ્યતે

નારદ ઉવાચ ॥
યદ્યેવં સ્વકૃતં કર્મ સમન્વેતિ શુભાશુભમ્ ॥
શુભસ્યેહ ભવેદવૃદ્ધિરશુભસ્ય ક્ષયોઽપિ વા

મનસા કર્મણા વાપિ તપસા ચરિતેન વા ॥
યથા ન રોહતે જન્તુસ્તથા ત્વં વક્તુમર્હસિ

યમ ઉવાચ ॥
ઇદં પુણ્યં પવિત્રં ચ હ્યશુભાનાં શુભપ્રદમ્ ॥
કીર્ત્તયિષ્યામિ તે સમ્યક્પાપદોષક્ષયં સદા

પ્રણમ્ય શિરસા સમ્યક્પાપપુણ્યકરાય ચ ॥
કર્તૃણે જગતો નિત્યં વિશ્વસ્ય જગતો હ્યહમ્

યેન સૃષ્ટમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
અનાદિમધ્યનિધનં દુર્વિજ્ઞેયં સુરાસુરૈઃ

યઃ સમઃ સર્વભૂતેષુ જિતાત્મા શાન્તમાનસઃ ॥
સ પાપેભ્યો વિમુચ્યેત જ્ઞાનવાન્સર્વવેદવિત્

તત્ત્વાર્થં વેત્તિ યઃ સમ્યક્પુરુષં પ્રકૃતિં તથા ॥
જ્ઞાત્વા વા યો ન મુહ્યેત પદં પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતમ્

ગુણાગુણપરિજ્ઞાતા હ્યક્ષયસ્ય ક્ષયસ્ય ચ ॥
ધ્યાને નૈવ હ્યસંમૂઢઃ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

સ્વદેહે પરદેહે ચ સુખદુઃખેન નિત્યશઃ ॥
વિચારજ્ઞો ભવદ્યેસ્તુ સ મુચ્યેતૈનસા ધ્રુવમ્

અહિંસ્રઃ સર્વભૂતેષુ તૃષ્ણાક્રોધવિવર્જિતઃ ॥
શુભન્યાયઃ સદા યશ્ચ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

પ્રાણાયામૈશ્ચ નિર્ગૃહ્ય ત્વધઃ સન્ધારણાનિ ચ ॥
વ્યવસ્થિતમના યસ્તુ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

નિરાશઃ સર્વતસ્તિષ્ઠેદિષ્ટાર્થેષુ ન લોલુપઃ॥
પરીતાત્મા ત્યજેત્પ્રાણાન્સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે

શ્રદ્દધાનો જિતક્રોધઃ પરદ્રવ્યવિવર્જકઃ ॥
અનસૂયશ્ચ યો મર્ત્યઃ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

ગુરુશુશ્રૂષયા યુક્તસ્ત્વહિંસાનિરતશ્ચ યઃ ॥
અક્ષુદ્રશીલસ્તુ નરઃ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

પ્રશસ્તાનિ ચ યઃ કુર્યાદપ્રશસ્તાનિ વર્જયેત્ ॥
મઙ્ગલે પરમો યશ્ચ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

યોઽભિગચ્છતિ તીર્થાનિ વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ॥
પાપાદુપરતો નિત્યં સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

ઉત્થાય બ્રાહ્મણં ગચ્છેન્નરો ભક્ત્યા સમન્વિતઃ ॥
અભિગમ્ય પ્રદાનેન સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

નારદ ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રેયોહિતં ચૈવ સર્વેષાં વૈ પરન્તપ ॥
ઉપપન્નં ચ યુક્તં ચ તત્ત્વયા સમુદાહૃતમ્

વિવિધૈઃ કારણોપાયૈઃ સમ્યક્તત્ત્વાર્થદર્શિતૈઃ ॥
સંશયોઽભૂન્મમ પુરા સ ત્વયા નાશિતઃ પ્રભો

તતોઽપ્યલ્પતરશ્ચેત્સ્યાદુપાયો યોગવિત્તમ ॥
કથ્યતાં મે મહાભાગ યેન પાપં પ્રણશ્યતિ

દુષ્કરં પૂર્વમુક્તં હિ યોગધર્મસ્ય સાધનમ્ ॥
પાપાપહરણં લોકે યદન્યત્સુખસાધનમ્

અલ્પોપાયકરં ચૈવ સુખોપાયં ચ સર્વશઃ ॥
યેન પાપકૃતાન્દોષાનપોહતિ સુદારુણાન્

આત્માયત્તાશ્ચ યે નિત્યં ન ચ વિસ્તારવિસ્તરઃ ॥
ગુણૈશ્ચ વિવિધૈર્યુક્તા ઇહલોકે પરત્ર ચ

કર્મણામશુભાનાં ચ વિવિધોત્પત્તિજન્મનામ્ ॥
યઃ સમર્થઃ સ્ફોટયિતું તન્મે બ્રૂહિ મહાતપાઃ

યમ ઉવાચ ॥
યથા સ ભગવાનાહ ધર્મમેતં પ્રજાપતિઃ ॥
તદહં ભાવયિષ્યામિ નમસ્કૃત્ય સ્વયમ્ભુવમ્

લોકાનાં શ્રેયસોઽર્થં તુ પાપાનાં તુ વિનાશનમ્ ॥
ક્રિયાકારનિયોગં ચ પ્રોચ્યમાનં નિબોધ મે

કૈવલ્યમભિસમ્પન્ને શ્રદ્દધાનો ભવેન્નરઃ ॥
અનન્યમાનસઃ કુર્યાદ્યથા ધર્માનુશાસનમ્

પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતાન્કામાન્પાપૈર્મુક્તો યથાસુખમ્ ॥
યઃ કુર્યાદ્ધર્મસંયુક્તં વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના

યસ્તુ કારયતે રૂપં શિશુમારં પ્રજાપતિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા નમસ્યેત્પ્રયતઃ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

યદા તસ્ય શરીરસ્થં સોમં પશ્યેત્સમાહિતઃ ॥
મહાપાતકનાશસ્તુ તદા તસ્ય વિધીયતે

લલાટે તૂત્થિતં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે ચ સ પાતકૈઃ ॥
કણ્ઠસ્થં પાતકૈઃ સર્વૈર્હ્રદિસ્થં ચ કૃતાકૃતૈઃ

મનસા કર્મણા વાચા યત્કિંચિત્કલુષં કૃતમ્ ॥
ઉદરસ્થં તુ તં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

વાઙ્મનોભિઃ કૃતાનાં તુ પાપાનાં વિપ્રમોક્ષણમ્ ॥
યદા લાંગલકણ્ઠે તુ સ્થિતં પશ્યેદ્દિવાકરમ્

તદા સ દુષ્કૃતાન્સર્વાન્વિનાશયતિ માનવઃ ॥
યદા સોમં ગુરું સર્વં યઃ કુર્યાત્તુ પ્રદક્ષિણમ્

ધ્યાયેત હ્યક્ષયં યસ્તુ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
ભૃગુર્બુધઃ શનૈશ્ચારો લોહિતાઙ્ગશ્ચ વીર્યવાન્

સૌમ્યરૂપો યદા ચન્દ્રઃ કુરુતે ચ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
હૃદિ કૃત્વા તુ તત્પાપં યો ધ્યાયેદક્ષરં શુચિઃ

તદા નિર્મલતાં યાતિ ચન્દ્રમાઃ શારદો યથા ॥
પ્રાણાયામશતં કૃત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જઘનસ્થં શુચિર્દૃષ્ટ્વા નરશ્ચન્દ્રમસં મુને ॥
નમસ્યેત્પ્રયતો ભૂત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

આર્દ્રસ્થમાર્દ્રકર્મા તુ ધ્યાત્વા ચાષ્ટશતાક્ષરમ્ ॥
યદા ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ દ્વાવન્યોઽન્યં પ્રપશ્યતઃ

સમ્પૂર્ણૌ વિમલૌ સમ્યગ્ભ્રાજમાનૌ સ્વતેજસા ॥
કૃત્વા હૃદિ તથા પાપં યો ધ્યાયેત્પરમવ્યયમ્

વામનં બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા વારાહં ચ જલોત્થિતમ્ ॥
ધરણી ચોદ્ધૃતા યેન સિંહં ચાપિ મહામુને

નમસ્યેદ્વૈ પયોભક્ષઃ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે ॥
પ્રાણાયામં ચ યઃ કુર્યાત્સોઽપિ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે સંસારચક્રે પાપનાશોપાયનિરૂપણં નામ દશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ