વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 20

પ્રજાપાલ ઉવાચ ।
એવમગ્નેઃ સમુત્પત્તિર્જાતા બ્રહ્મન્ મહાત્મનઃ ।
પ્રાણાપાનૌ કથં દેવાવશ્વિનૌ સંબભૂવતુઃ

મરીચિર્બ્રહ્મણઃ પુત્રઃ સ્વયં બ્રહ્મા દ્વિસપ્તભિઃ ।
રૂપૈર્વ્યવસ્થિતસ્તેષાં મરીચિઃ શ્રેષ્ઠતામગાત્

તસ્ય પુત્રો મહાતેજાઃ કશ્યપો નામ વૈ મુનિઃ ।
સ્વયં પ્રજાપતિઃ શ્રીમાન્ દેવતાનાં પિતાઽભવત્

તસ્ય પુત્રા બભૂવુર્હિ આદિત્યા દ્વાદશ પ્રભો ।
અદિત્યપત્યાનિ તે સર્વે આદિત્યાસ્તેન કીર્તિતાઃ

તેષાં મધ્યે મહાતેજા માર્ત્તણ્ડો લોકવિશ્રુતઃ ।
નારાયણાત્મકં તેજો દ્વાદશં સંપ્રકીર્તિતમ્

યે તે માસાસ્ત આદિત્યાઃ સ્વયં સંવત્સરો હરિઃ ।
એવં તે દ્વાદશાદિત્યા માર્ત્તણ્ડશ્ચ પ્રધાનવાન્

તસ્ય ત્વષ્ટા દદૌ કન્યાં સંજ્ઞાં નામ મહાપ્રભામ્ ।
તસ્યાપત્યદ્વયં જજ્ઞે યમશ્ચ યમુના તથા

તસ્ય તેજોઽપ્યસહતી બભૂવાશ્વી મનોજવા ।
સ્વાં છાયાં તત્ર સંસ્થાપ્ય સા જગમોત્તરાન્ કુરૂન્

તદ્રૂપાં તાં સવર્ણાં તુ ભેજે માર્ત્તણ્ડભાસ્કરઃ ।
તસ્યા અપિ દ્વયં જજ્ઞે શનિં તપતિમેવ ચ

યદા ત્વસદૃશં ભેજે પુત્રાન્ પ્રતિ નરોત્તમ ।
સંજ્ઞાં પ્રોવાચ ભગવાન્ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
અસમત્વં ન કર્ત્તવ્યં સ્વેષ્વપત્યેષુ ભામિનિ

એવમુક્તા યદા સા તુ અસમત્વં વ્યરોચત ।
તદા યમઃ સ્વપિતરં પ્રોવાચ ભૃશદુઃખિતઃ

નેયં માતા ભવેત્ તાત અસ્માકં શત્રુવત્ સદા ।
સપત્નીવ વૃથાચારા સ્વેસ્વપત્યેષુ વત્સલા

એવં યમવચઃ શ્રુત્વા સા છાયા ક્રોધમૂર્ચ્છિતા ।
શશાપ પ્રેતરાજસ્ત્વં ભવિષ્યસ્યચિરાદિવ

એવં શ્રુત્વાઽથ માર્ત્તણ્ડસ્તદા પુત્રહિતૈષયા ।
ઉવાચ મધ્યવર્તી ત્વં ભવિતા ધર્મપાપયોઃ ।
લોકપાલશ્ચ ભવિતા ત્વં પુત્ર દિવિ શોભસે

શનિં શશાપ માર્ત્તણ્ડશ્છાયાકોપપ્રધર્ષિતઃ ।
ત્વં ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભવિતા માતૃદોષેણ પુત્રક

એવમુક્ત્વા સમુત્થાય યોગં ભાનુર્દિદૃક્ષયા ।
તામપશ્યત્ત્વસૌ સાશ્વી ઉત્તરેષુ કુરુષ્વથ

તતોઽશ્વરૂપં કૃત્વા સ ગત્વા તત્રોત્તરાન્ કુરૂન્ ।
પ્રાજાપત્યેન માર્ગેણ યુયોજાત્માનમાત્મના

તસ્યાં ત્વાષ્ટ્ર્યામશ્વરૂપ્યાં માર્ત્તણ્ડસ્તીવ્રતેજસઃ ।
બીજં નિર્વાપયામાસ તજ્જ્વલન્તં દ્વિધાઽપતત્

તત્ર પ્રાણસ્ત્વપાનશ્ચ યોનૌ ચાત્મજિતૌ પુરા ।
વરદાનેન ચ પુનર્મૂર્ત્તિમન્તૌ બભૂવતુઃ

તૌ ત્વાષ્ટ્ર્યામશ્વરૂપિણ્યાં જાતૌ યેન નરોત્તમૌ ।
તતસ્તાવશ્વિનૌ દેવૌ કીર્ત્ત્યેતે રવિનન્દનૌ

પ્રજાપતિઃ સ્વયં ભાનુસ્ત્વાષ્ટ્રી શક્તિઃ પરાપરા ।
તસ્યાઃ પ્રાગ્વચ્છરીરસ્થાવમૂર્ત્તૌ મૂર્તિમાશ્રિતૌ

તતસ્તાવશ્વિનૌ દેવૌ માર્ત્તણ્ડમુપતસ્થતુઃ ।
ઊચતુઃ સ્વરુચિં તાવત્ કિં કર્ત્તવ્યમથાવયોઃ

માર્ત્તણ્ડ ઉવાચ ।
પુત્રૌ પ્રજાપતિં દેવં ભક્ત્યારાધયતાં વરમ્ ।
નારાયણં સ વો દાતા વરં નૂનં ભવિષ્યતિ

એવં તાવશ્વિનૌ પ્રોક્તૌ માર્ત્તણ્ડેન મહાત્મના ।
તેપતુસ્તીવ્રતપસૌ તપઃ પરમદુશ્ચરમ્ ।
બ્રહ્મપારમયં સ્તોત્રં જપન્તૌ તુ સમાહિતૌ

તયોઃ કાલેન મહતા બ્રહ્મા નારાયણાત્મકઃ ।
તુતોષ પરમપ્રીત્યા વરં ચૈતં દદૌ તયોઃ

પ્રજાપાલ ઉવાચ ।
અશ્વિભ્યામીરિતં સ્તોત્રં બ્રહ્મણોઽવ્યક્તજન્મનઃ ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં બ્રહ્મંસ્ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને

મહાતપા ઉવાચ ।
શ્રૃણુ રાજન્ યથા સ્તોત્રમશ્વિભ્યાં બ્રહ્મણઃ કૃતમ્ ।
ઈદૃશં ચ ફલં પ્રાપ્તં તયોઃ સ્તોત્રસ્ય ચાનઘ

ૐનમસ્તે નિષ્ક્રિય નિષ્પ્રપઞ્ચ નિરાશ્રય નિરપેક્ષ નિરાલમ્બ
નિર્ગુણ નિરાલોક નિરાધાર નિર્જય નિરાકાર ।
બ્રહ્મન્ મહાબ્રહ્મન્ બ્રાહ્મણપ્રિય પુરુષ મહાપુરુષોત્તમ ।
દેવ મહાદેવોત્તમ સ્થાણો સ્થિતસ્થાપક ।
ભૂત મહાભૂત ભૂતાધિપતિ યક્ષ મહાયક્ષ યક્ષાધિપતે ।
ગુહ્ય મહાગુહ્યાધિપતે સૌમ્ય મહાસૌમ્ય સૌમ્યાધિપતે ।
પક્ષિ મહાપક્ષિપતે દૈત્ય મહાદૈત્યાધિપતે ।
રુદ્ર મહારુદ્રાધિપતે વિષ્ણુ મહાવિષ્ણુપતે ।
પરમેશ્વર નારાયણ પ્રજાપતયે નમઃ ।
એવં સ્તુતસ્તદા તાભ્યામશ્વિભ્યાં સ પ્રજાપતિઃ ।
તુતોષ પરમપ્રીત્યા વાક્યં ચેદમુવાચ હ

વરં વરયતાં શીઘ્રં દેવૈઃ પરમદુર્લભમ્ ।
યેન મે વરદાનેન ચરતસ્ત્રિદિવં સુખમ્

અશ્વિનાવૂચતુઃ ।
આવયોર્યજ્ઞભાગં તુ દેહિ દેવ પ્રજાપતે ।
સોમપત્વં ચ દેવાનાં સામાન્યત્વં ચ શાશ્વતમ્

બ્રહ્મોવાચ ।
રૂપં કાન્તિરનૌપમ્યં ભિષક્ત્વં સર્વવસ્તુષુ ।
સોમપત્વં ચ લોકેષુ સર્વમેતદ્ ભવિષ્યતિ

એતત્ સર્વં દ્વિતીયાયામશ્વિભ્યાં બ્રહ્મણા પુરા ।
દત્તં યસ્માદતસ્તેષાં તિથીનામુત્તમા તિથિઃ

એતસ્યાં રૂપકામસ્તુ પુષ્પાહારો ભવેન્નરઃ ।
સંવત્સરં શુચિર્નિત્યં સુસ્વરૂપી ભવેન્નરઃ ।
અશ્વિભ્યાં યે ગુણાઃ પ્રોક્તાસ્તે તસ્યાપિ ભવન્તિ ચ

ય ઇદં શ્રૃણુયાન્નિત્યમશ્વિભ્યાં જન્મ ચોત્તમમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પુત્રવાન્ જાયતે નરઃ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે વિંશોઽધ્યાયઃ