વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 197

ઋષિપુત્ર ઉવાચ ॥
દશયોજનવિસ્તારં તતો દ્વિગુણમાયતમ્ ॥
પ્રાકારેણ પરિક્ષિપ્તં પ્રાસાદશત શોભિતમ્

સમાલિખદિવાકાશં પ્રદીપ્તમિવ તેજસા ॥
ગોપુરં તૂત્તમં તત્ર પ્રાસાદશતશોભિતમ્

નાનાયન્ત્રૈઃ સમાકીર્ણં જ્વાલામાલાસમાયુતમ્ ॥
દેવતાનામૃષીણાં ચ યે ચાન્યે શુભકારિણઃ

પ્રવેશસ્તત્ર તેષાં હિ વિહિતો ધર્મદર્શિનામ્ ॥
રાજતે ગોપુરં સર્વં શારદાભ્રચયપ્રભમ્

માનુષાણાં સુકૃતિનાં પ્રવેશસ્તત્ર નિર્મિતઃ ॥
અગ્નિઘર્મસમાકીર્ણં સર્વદોષસમન્વિતમ્

આયસં ગોપુરં તત્ર દક્ષિણં ભીમદર્શનમ્ ॥
રૌદ્રં પ્રતિભયાકારં સુતપ્તં દુર્નિરીક્ષણમ્

પ્રવેશો હિ તતસ્તેન વિહિતો રવિસૂનુના ॥
પાપિષ્ઠાનાં નૃશંસાનાં ક્રવ્યાદાનાં દુરાત્મનામ્

પાપાનાં ચૈવ સર્વેષાં યે ચાન્યે ઘાતકારકાઃ ॥
ઔદુમ્બરમવીચીકમુચ્ચાવચમનઃકૃતમ

ગોપુરં પશ્ચિમં તચ્ચ દુર્નિરીક્ષં સમન્તતઃ ॥
મહતા વહ્નિજાલેન સમાલિપ્તં ભયાનકમ્

દુષ્કૃતીનાં પ્રવેશાર્થં યમેન વિહિતં સ્વયમ્ ॥
તસ્મિન્ પુરવરે રમ્યે રમ્યા પરમ શોભના

સર્વરત્નમયી દિવ્યા વૈવસ્વતનિયોજિતા ॥
સભા પરમસમ્પન્ના ધાર્મિકૈઃ સત્યવાદિભિઃ

જિતક્રોધૈરલુબ્ધૈશ્ચ વીતરાગૈસ્તપસ્વિભિઃ ॥
સા સભા ધર્મયુક્તાનાં સા સભા પાપકારિણામ્

સા સભા સર્વલોકસ્ય શુભસ્યૈવાશુભસ્ય ચ ॥
કર્મણા સૂચિતસ્યાથ સા સભા ધર્મસંહિતા

અનિર્વર્ત્યં યથા કર્મ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
નિર્વિશઙ્કા નિરાક્ષેપા ધર્મજ્ઞા ધર્મપાઠકાઃ

ચિન્તયન્તિ ચ કાર્યાણિ સર્વલોકહિતાય તે ॥
યથાદૃષ્ટં યથાશાસ્ત્રં યથાકાલનિવેદકાઃ

તતઃ સર્વે ચ તત્સર્વં ચિન્તયન્તિ સુયન્ત્રિતાઃ ॥
મનુઃ પ્રજાપતિશ્ચૈવ પારાશર્યો મહામુનિઃ

અત્રિરૌદ્દાલકિશ્ચૈવ આપસ્તમ્બશ્ચ વીર્યવાન્ ॥
બૃહસ્પતિશ્ચ શુક્રશ્ચ ગૌતમશ્ચ મહાતપાઃ

શઙ્ખશ્ચ લિખિતશ્ચૈવ હ્યઙ્ગિરા ભૃગુરેવ ચ ॥
પુલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચૈવ યે ચાન્યે ધર્મપાઠકાઃ

યમેન સહિતાઃ સર્વે ચિન્તયન્તિ પ્રતિક્રિયામ્ ॥
સર્વે ચ કામપ્રચુરા યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ

કુણ્ડલાભ્યાં પિનદ્ધાભ્યામઙ્ગદાભ્યાં મહાતપાઃ ॥
ભ્રાજતે મુકુટસ્તસ્ય બ્રહ્મદત્તો મહાદ્યુતિઃ

તેજસા વચસા ચૈવ દુર્નિરીક્ષ્યો મહાબલઃ ॥
એકસ્થમિવ સર્વેષાં તેજસ્તેજસ્વિનાં તદા

તસ્ય પાર્શ્વે મહાદિવ્યા ઋષયો બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
દીપ્યમાનાઃ સ્વવપુષા વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ

વેદાર્થાનાં વિચારજ્ઞાઃ સત્યધર્મપુરસ્કૃતાઃ ॥
છન્દઃશિક્ષાવિકલ્પજ્ઞાઃ સર્વશાસ્ત્રવિકલ્પકાઃ

.
નિરુક્તમતિવાદાશ્ચ સામગાન્ધર્વશોભિતાઃ ॥
ધાતુવાદાશ્ચ વિવિધા નિરુક્તાશ્ચૈવ નૈગમાઃ

તત્ર ચૈવ મયા દૃષ્ટા ઋષયઃ પિતરસ્તથા ॥
ભવને ધર્મરાજસ્ય પ્રગાયન્તઃ કથાઃ શુભાઃ

તસ્ય પાર્શ્વે મયા દૃષ્ટઃ કૃષ્ણવર્ણો મહાહનુઃ ॥
ઉત્તમઃ પ્રકૃતાકાર ઉર્દ્ધ્વરોમા નિરાકૃતિઃ

વામબાહુશ્ચ દણ્ડેન પ્રવરેણ સમન્વિતઃ ॥
વિકૃતાસ્યો મહાદંષ્ટ્રો નિત્યક્રુદ્ધો ભયાનકઃ

શિક્ષાર્થે ધર્મરાજેન સન્દિષ્ટઃ સ પુનઃ પુનઃ ॥
શૃણોતિ ચૈવ કાલોઽસૌ નિત્યયુક્તઃ સનાતનઃ

તથાન્યે ચાપરે તત્ર શાસનેષુ સમાહિતાઃ ॥
દૃષ્ટાસ્તત્ર મયા તાત સર્વતેજોમયી શુભા

યમેન પૂજ્યમાના સા દિવ્યગન્ધાનુલેપનૈઃ ॥
સંહારઃ સર્વલોકાનાં ગતીનાં ચ મહાગતિઃ

અતઃ પરં ન કર્ત્તવ્યં સાધનં કથિતં બુધૈઃ ॥
બિભ્યંતિ હ્યસુરાસ્તત્ર ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

અસુરાશ્ચ સુરાશ્ચૈવ યોગિનશ્ચ મહૌજસઃ ॥
નમસ્કાર્યા ચ પૂજ્યા ચ મોહિની સર્વસાધની

તસ્યાઙ્ગેભ્યઃ સમુદ્ભૂતા વ્યાધયઃ ક્લેશસમ્ભવાઃ ॥
અપરાશ્ચ મહાઘોરાઃ વ્યાધયઃ કાલનિર્મિતાઃ

પૌરુષેણ સમાયુક્તાઃ સર્વલોકનયાયતાઃ ॥
પ્રકૃત્યા દુર્વિનીતશ્ચ મહાક્રોધઃ સુદારુણઃ

મહાસત્ત્વો મહાતેજાઃ જરામરણવર્જિતઃ ॥
મૃત્યુર્દૃષ્ટા દુરાધર્ષો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ

ગાયકા હાસકાશ્ચૈવ સર્વજીવપ્રબોધકાઃ ॥
મૃત્યુના સહિતા નિત્યં કાલજ્ઞા કાલસમ્મતાઃ

દિવ્યાભરણશોભાભિઃ શોભમાનાઃ સુતેજસઃ ॥
સવાલવ્યજનચ્છન્નૈઃ કેચિત્તત્ર મહૌજસઃ

પર્યાસ્તરણસંછન્નેષ્વાસનેષુ તથા પરે ॥
પૂજ્યમાના મયા દૃષ્ટાઃ કેચિત્તત્ર મહૌજસઃ

અનેકાશ્ચ નરાસ્તત્ર વેદનાશ્ચ સુદારુણાઃ ॥
નારીનરસ્વરૂપાશ્ચ મયા દૃષ્ટાસ્ત્વનેકશઃ

કામક્રોધવિચારિણ્યો નાનારૂપધરાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
જીવભક્ષકરા ઘોરાસ્તીવ્રરોષા ભયાનકાઃ

તાસાં હલહલાશબ્દઃ સર્વાસાં ચ સમન્તતઃ ॥
ધર્મરાજસમીપે તુ દારયન્તિ ધરામિમામ્

કૂષ્માણ્ડા યાતુધાનાશ્ચ રાક્ષસાઃ પિશિતાશનાઃ ॥
એકપાદા દ્વિપાદાશ્ચ ત્રિપાદા બહુપાદકાઃ

એકબાહુર્દ્વિબાહુશ્ચ ત્રિબાહુર્બહુબાહુકઃ ॥
શઙ્કુકર્ણા મહાકર્ણા હસ્તિકર્ણાસ્તથાઽપરે

કેચિત્તુ તત્ર પુરુષાઃ સર્વશોભાવિશોભિતાઃ ॥
કેયૂરૈર્મુકુટૈશ્ચાન્યે ચિત્રૈરઙ્ગૈસ્તથાઽપરે

સ્રગ્વિણો બદ્ધપાદાશ્ચ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥
સકુઠારાઃ સકુદ્દાલાઃ સચક્રાઃ શૂલપાણયઃ

સશક્તિતોમરાઃ કેચિત્સધનુષ્કા દુરાસદાઃ ॥
અસિહસ્તાસ્તથા ચાન્યે તથા મુદ્ગરપાણયઃ

સજ્જિતા દધિહસ્તાશ્ચ ગન્ધહસ્તા હ્યનેકશઃ ॥
વિચિત્રભક્ષહસ્તાશ્ચ વસ્ત્રહસ્તાસ્તથૈવ ચ

ધૂપાન્પ્રગૃહ્ય વિવિધાન્વાસાંસિ શુભદર્શનાઃ ॥
શિબિકાશ્ચ મહાશોભા યાનાનિ વિવિધાનિ ચ

વાજિકુઞ્જરયુક્તાનિ હંસયુક્તાનિ ચાપરે ॥
શરભૈ ઋષભૈશ્ચાપિ હસ્તિભિશ્ચ સુદર્શનૈઃ

મયૂરૈઃ સારસૈશ્ચૈવ ચક્રવાકૈશ્ચ વાજિભિઃ ॥
એવંરૂપા મયા દૃષ્ટાસ્તત્ર ચાન્યે ભયાનકાઃ

ઉજ્જ્વલા મલિનાશ્ચૈવ જીર્ણવસ્ત્રા નવાંશુકાઃ ॥
સુમનાભિમના મૂકા મારકાઃ શતમારકા

સમાર્જારી કાચવર્ણા કૃષ્ણા ચૈવ કલિસ્તથા ॥
ધર્મહસ્તા યશોહસ્તાઃ કીર્ત્તિહસ્તાસ્તથાપરે

એતે પુરોગમાસ્તત્ર કૃતાન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
યદ્યેતાનિ યજેદ્વિપ્રો નાસ્તિ તસ્ય પરાભવઃ

નમસ્કાર્યાશ્ચ પૂજ્યાશ્ચ આપન્નેન હિ નિત્યશઃ ॥
પરિતુષ્ય કૃતા નિત્યં વિહિતાઃ સાર્વલૌકિકાઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સંસારચક્રે કૃતાન્તકાલમૃત્યુકિઙ્કરવર્ણનં નામ સપ્તનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ