વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 194

અથ નચિકેતસો આગમનવર્ણનમ્ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥
ગતશ્ચ પરમં સ્થાનં યત્ર રાજા દુરાસદઃ ॥
અર્ચિતસ્તુ યથાન્યાયં દૃષ્ટ્વૈવ તુ વિસર્જિતઃ

તતો હૃષ્ટમના રાજન્પુત્રં દૃષ્ટ્વા તપોનિધિઃ ॥
પરિષ્વજ્ય ચ બાહુભ્યાં મૂર્દ્ધન્યાઘ્રાય યત્નતઃ

દિવં ચ પૃથિવીં ચૈવ નાદયામાસ હૃષ્ટવત્ ॥
સ સંહૃષ્ટમનાઃ પ્રીતસ્તાનુવાચ તપોધનાન્

પશ્યન્તુ મમ પુત્રસ્ય પ્રભાવં દિવ્યતેજસઃ ॥
યમસ્ય ભવનં ગત્વા પુનઃ શીઘ્રમિહાગતઃ

પિતૃસ્નેહાનુભાવેન ગુરુશુશ્રૂષયાપિ ચ ॥
દૈવેન હેતુના ચાયં જીવન્દૃષ્ટો મયા સુતઃ

લોકે મત્સદૃશો નાસ્તિ પુમાન્ભાગ્યસમન્વિતઃ ॥
એષ મૃત્યુમુખં ગત્વા મમ પુત્ર ઇહાગતઃ

કચ્ચિત્ત્વં ન હતો વત્સ નૈવ બદ્ધો યમાલયે ॥
કચ્ચિત્તે સ શિવઃ પન્થા ગચ્છતસ્તવ પુત્રક

કચ્ચિત્તે વ્યાધયો ઘોરા નાન્વગચ્છન્યમાલયે ॥
કિમપૂર્વં ત્વયા દૃષ્ટં કચ્ચિત્તુષ્ટો મહાતપાઃ

કચ્ચિદ્રાજા ત્વયા દૃષ્ટઃ પ્રેતાનામધિપો બલી ॥
પરુષેણ ન કચ્ચિત્ત્વાં યમઃ પશ્યતિ ચક્ષુષા

કચ્ચિન્ન તુષ્ટો ભગવાંસ્ત્વાં દૃષ્ટ્વા સ્વયમાગતમ્ ॥
કચ્ચિચ્છીઘ્રં વિસૃષ્ટોઽસિ ધર્મરાજેન પુત્રક

કચ્ચિદ્દૌવારિકાસ્તત્ર ન રૌદ્રાસ્ત્વાં યમાલયે ॥
કચ્ચિદ્રાજ્ઞા વિસૃષ્ટં તુ ના બાધન્તેતરે જનાઃ

કચ્ચિત્પન્થાસ્ત્વયા લબ્ધો નિર્ગમો વા યમાલયે ॥
અયં મમ સુતઃ પ્રાપ્તઃ પ્રસન્ના મમ દેવતાઃ

ઋષયશ્ચ મહાભાગા દ્વિજાશ્ચ સુમહાવ્રતાઃ ॥
યન્મે વત્સ પુનઃ પ્રાપ્તો યમલોકાદ્દુરાસદાત્

એવમાભાષમાણં તુ શ્રુત્વા સર્વે વનૌકસઃ ॥
ત્યક્ત્વા વ્રતાનિ સર્વાણિ નિયમાંશ્ચ તથૈવ ચ

જપન્તશ્ચૈવ જાપ્યાનિ પૂજયન્તશ્ચ દેવતાઃ ॥
ઉદૂર્દ્ધ્વબાહવઃ કેચિત્તિષ્ઠન્તોઽન્યે સુદારુણમ્

એકપાદેન તિષ્ઠન્તઃ પશ્યન્તોઽન્યે દિવાકરમ્ ॥
એવમેવ પરિત્યજ્ય નિયમાન્પૂર્વસંચિતાન્

વૈશ્વાનરા મહાભાગાસ્તપસા સંશિતવ્રતાઃ ॥
આગતાસ્ત્વરિતં દ્રષ્ટું નાચિકેતં સુતં તદા

દિગ્વાસસશ્ચ ઋષયો દન્તોલૂખલિનસ્તથા ॥
અશ્મકૂટાશ્ચ મૌનાશ્ચ શીર્ણપર્ણાંબુભોજનાઃ

ધૂમદાશ્ચ તથા ચાન્યે તપ્યમાનાશ્ચ પાવકે ॥
પરિવાર્ય તથા દૃષ્ટ્વા તસ્ય પુત્રં તપોનિધિમ્

ઉપવિષ્ટાસ્તથા ચાન્યે સ્થિતાશ્ચાન્યે સુયન્ત્રિતાઃ ॥
તે સર્વે તં તુ પૃચ્છન્તિ ઋષયો વેદપારગાઃ

તં નાચિકેતસં દૃષ્ટ્વા યમલોકાદિહાગતમ્ ॥
ભીતાસ્તત્ર સ્થિતા હૃષ્ટા કેચિત્કૌતૂહલાન્વિતાઃ

કેચિદ્વિમનસશ્ચૈવ કેચિત્સંશયવાદિનઃ ॥
તમૂચુઃ સહિતાઃ સર્વે ઋષિપુત્રં તપોધનમ્

ઋષય ઊચુઃ ॥
ભો ભો સત્યવ્રતાચાર ગુરુશુશ્રૂષણે રત ॥
નાચિકેતઃ સુત પ્રાજ્ઞ સ્વધર્મપરિપાલક

બ્રૂહિ સત્યં ત્વયા દૃષ્ટં શ્રુતં ચ સવિશેષકમ્ ॥
ઋષીણાં શ્રોતુકામાનાં પિતુશ્ચૈવ વિશેષતઃ

અપિ ગુહ્યં ચ વક્તવ્યં પૃષ્ટે સતિ વિશેષતઃ ॥
સર્વસ્યાપિ ભયં તીવ્રં યદ્દ્વારા પ્રતિદૃશ્યતે

મૃતં નૈવ પરં તાત દૃશ્યતે કાલમાયયા ॥
સ્વકર્મ ભુજ્યતે તાત પ્રયત્નેન ચ માનવૈઃ

ઇહ ચૈવ કૃતં યત્તુ તત્પરત્રોપભુજ્યતે॥
કરોતિ યદિ તત્કર્મ શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્

તથાઽત્ર દૃશ્યતે કાલે કાલસ્યૈવ તુ માયયા ॥
મ્રિયતે ચ યથા જન્તુર્યથા ગર્ભે ચ તિષ્ઠતિ

તસ્ય પારં ન ગચ્છન્તિ બહવઃ પારચિન્તકાઃ ॥
તત્ર સ્થિતે જગત્સર્વં લોભમોહતમોવૃતમ્॥૨૯।
ચિન્તયેત ન ચિન્તાઽત્ર મૃગયન્તિ ચ યદ્ધિતમ્ ॥
કરોતિ ચિત્રગુપ્તઃ કિં કિં ચ જલ્પત્યસૌ પુનઃ

ધર્મરાજસ્ય કિં રૂપં કાલો વા કીદૃશો મુને॥
કિંરૂપા વ્યાધયશ્ચૈવ વિપાકો વાપિ કીદૃશઃ

કિંચ કુર્વન્પ્રમુચ્યેત કિં વા કર્મ સમાચરેત્॥
આસ્પદં સર્વલોકસ્ય તત્કર્મ દુરતિક્રમમ્

ક્રોધબન્ધનજં ક્લેશં કર્ષણં છેદનં તથા ॥
યેન ગચ્છન્તિ વિપ્રેન્દ્ર લોકે કર્મવિદો જનાઃ

જિતાત્માનઃ કથં યાન્તિ કથં ગચ્છતિ પાપકૃત્ ॥
યથાશ્રુતં યથાદૃષ્ટં યથા ચૈવાવધારિતમ્

પ્
રણયાત્સૌહૃદાત્સ્નેહાદસ્માભિરભિપૃચ્છિતમ્ ॥
વદ સર્વં મહાભાગ યાથાતથ્યેન વિસ્તરમ્

વૈશમ્પાયન ઉવાચ॥
ઋષિભિસ્ત્વેવમુક્તસ્તુ નાચિકેતો મહામનાઃ ॥
યદુવાચ મહારાજ શૃણુ તજ્જનમેજય

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સંસારચક્રે નચિકેતાગમનં નામ ચતુર્નવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ