વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 193

અથ નચિકેતઃ પ્રયાણવર્ણનમ્ ॥
લોમહર્ષણ ઉવાચ ॥
વ્યાસશિષ્યં મહાપ્રાજ્ઞં વેદવેદાઙ્ગપારગમ્ ॥
દ્વારદેશે સમાસીનં કૃતપૂર્વાહ્ણિકક્રિયમ્

અશ્વમેધે તથા વૃત્તે રાજા વૈ જનમેજયઃ ॥
બ્રહ્મવધ્યાભિભૂતસ્ય દીક્ષાં દ્વાદશવાર્ષિકીમ્

પ્રાયશ્ચિત્તં ચરિત્વૈવમાગતો ગજસાહ્વયમ્ ॥
ઉપગમ્ય મહાત્માનં જાહ્નવીતીરસંશ્રયમ્

ઋષિં પરમસમ્પન્નં વૈશમ્પાયનમઞ્જસા ॥
કર્મણા પ્રેરિતસ્તેન ચિન્તાવ્યાકુલલોચનઃ

કુરૂણાં પશ્ચિમો રાજા પશ્ચાત્તાપેન પીડિતઃ ॥
વ્યાસશિષ્યમુપાગમ્ય પ્રશ્નમેનમપૃચ્છત

જનમેજય ઉવાચ ॥
ભગવઞ્જાયતે તીવ્રં ચિન્તયાનસ્ય સુવ્રત ॥
કર્મપાકફલં યસ્મિન્માનુષૈરુપ ભુજ્યતે

એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું કીદૃશં તુ યમાલયમ્॥
કિં પ્રમાણં ચ કિં રૂપં કથં ગત્વા સ પશ્યતિ

ન ગચ્છેયં કથં વિપ્ર પ્રેતરાજ્ઞો નિવેશનમ્ ॥
ધર્મરાજસ્ય ધીરસ્ય સર્વલોકાનુશાસિનઃ

સૂત ઉવાચ ॥
એવં પૃષ્ટો મહાતેજાસ્તેન રાજ્ઞા દ્વિજોત્તમઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં રાજાનં જનમેજયમ્

વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥
શૃણુ રાજન્પુરાવૃત્તાં કથાં પરમશોભનામ્ ।
ધર્મવૃદ્ધિકરીં નિત્યાં યશસ્યાં કીર્તિવર્દ્ધિનીમ્

પાવનીં સર્વપાપાનાં પ્રવૃત્તૌ શુભકારિણીમ્ ॥
ઇતિહાસપુરાણાનાં કથાં વૈ વિદુષાં પ્રિયામ્

કશ્ચિદાસીત્પુરા રાજનૃષિઃ પરમધાર્મિકઃ ॥
ઉદ્દાલક ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વવેદાઙ્ગતત્ત્વવિત્

તસ્ય પુત્રો મહાતેજા યોગમાસ્થાય બુદ્ધિમાન્ ॥
નાચિકેત ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વવેદાઙ્ગતત્ત્વવિત્

તેન રુષ્ટેન શપ્તોઽભૂત્પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ॥
ગચ્છ શીઘ્રં યમં પશ્ય મમ ક્રોધેન દુર્મતે

તથેત્યુક્ત્વા મહાતેજાઃ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ ॥
ચિન્તયિત્વા મુહુર્તં તુ યોગમાસ્થાય બુદ્ધિમાન્

ક્ષણેનાન્તર્હિતો જાતઃ પિતરં પ્રત્યુવાચ હ ॥
વિનયાત્પૃષ્ઠતો વાક્યં ભાવેન ચ સમન્વિતમ્

મા ભૂદ્વાક્યં ચ તે મિથ્યા ધાર્મિકસ્ય કદાચન ॥
ગમિષ્યામિ પુરં રમ્યં ધર્મરાજસ્ય ધીમતઃ

ઇહ ચૈવ પુનસ્તાવદાગમિષ્યે ન સંશયઃ

પિતોવાચ ॥
એકસ્ત્વમસિ વત્સશ્ચ નાન્યો બન્ધુર્વિધીયતે ॥
અધર્મં ચાનૃતં ચાસ્તુ ત્વકીર્ત્તિર્વાપિ પુત્રક

મિથ્યાભિશંસિનં તાત યથેષ્ટં તારયિષ્યતિ ॥
રોષેણ હિ મૃષાવાદી નિર્દયઃ કુલપાંસનઃ

અપ્રવૃત્તસ્ત્વસમ્ભાષ્યો યોઽહં મિથ્યા પ્રયુક્તવાન્ ॥
ત્વાં વૈ ધર્મસમાચારમભિધાનેન શપ્તવાન્

અહં પુત્ર ન સદ્વાદી ન ક્ષમે ધર્મદૂષિતમ્ ॥
મમ ત્વં હિ મહાભાગ નિત્યં ચિત્તાનુપાલકઃ

ધર્મજ્ઞશ્ચ યશસ્વી ચ નિત્યં ક્ષાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ॥
શુશ્રૂષુરનહંવાદી શક્તસ્તારયિતું મમ

યાચિતસ્ત્વં મયા પુત્ર ગન્તું વૈ તત્ર નાર્હસિ

યદિ વૈવસ્વતો રાજા તત્ર પ્રાપ્તં યદૃચ્છયા ॥
રોષેણ ત્વાં મહાતેજા વિસૃજેન્ન કદાચન

વિનશ્યેયમહં પશ્ય કુલસેતુવિનાશનઃ॥
ધિક્કૃતઃ સર્વલોકેન પાપકર્ત્તા નરાધમઃ

નરકસ્ય પુદિત્યાખ્યા દુઃખેન નરકં વિદુઃ॥
પુતિત્રાણં ભવેત્પુત્રાદિહેષ્યતિ પરત્ર ચ

।
હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં પિતરશ્ચાપિ પોષિતાઃ ॥
અપુત્રસ્ય હિ તત્સર્વં મોઘં ભવતિ નિશ્ચયઃ

શુશ્રૂષાવાન્ભવેચ્છૂદ્રો વૈશ્યો વા કૃષિજીવનઃ ॥।
સસ્યગોપ્તા તુ રાજન્યો બ્રાહ્મણો વા સ્વકર્મકૃત્

તપો વા વિપુલં તપ્ત્વા દત્ત્વા દાનમનુત્તમમ્ ॥
અપુત્રો નાપ્નુયાત્સ્વર્ગં યથા તાત મયા શ્રુતમ્

પુત્રેણ લભતે જન્મ પૌત્રેણ તુ પિતામહઃ ॥
પુત્રસ્ય ચ પ્રપૌત્રેણ મોદતે પ્રપિતામહઃ

ન હાસ્યામીતિ વત્સ ત્વાં મમ વંશવિવર્દ્ધનમ્ ॥
યાચ્યમાનઃ પ્રયત્નેન તત્ર ગન્તું ન ચાર્હતિ

વૈશમ્પાયન ઉવાચ ॥
એવં વિલપમાનં તં પિતરં પ્રત્યુવાચ હ ॥
હૃષ્ટપુષ્ટ વપુર્ભૂત્વા પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ

પુત્ર ઉવાચ ॥
ન વિષાદસ્ત્વયા કાર્યો દ્રક્ષ્યસે મામિહાગતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચ તમહં દેવં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્

આગચ્છામિ પુનશ્ચાત્ર ન ભયં મેઽસ્તિ મૃત્યુતઃ ॥
પૂજયિષ્યતિ માં તાત રાજા ત્વદનુકંપયા

સત્યે તિષ્ઠ મહાભાગ સત્યં ચ પરિપાલય ॥
સત્યં સ્વર્ગસ્ય સોપાનં પારાવારસ્ય નૌરિવ

સૂર્યસ્તપતિ સત્યેન વાતઃ સત્યેન વાતિ ચ ॥
અગ્નિર્દહતિ સત્યેન સત્યેન પૃથિવી સ્થિતા

ઉદધિર્લ્લઙ્ઘયેન્નૈવ મર્યાદાં સત્યપાલિતઃ ॥
મન્ત્રઃ પ્રયુક્તઃ સત્યેન સર્વલોકહિતાયતે

સત્યેન યજ્ઞા વર્ત્તન્તે મન્ત્રપૂતાઃ સુપૂજિતાઃ ॥
સત્યેન વેદા ગાયન્તિ સત્યે લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ

સત્યં ગાતિ તથા સામ સર્વં સત્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સત્યં સ્વર્ગશ્ચ ધર્મશ્ચ સત્યાદન્યન્ન વિદ્યતે

સત્યેન સર્વં લભતે યથા તાત મયા શ્રુતમ્ ॥
ન હિ સત્યમતિક્રમ્ય વિદ્યતે કિંચિદુત્તમમ્

દેવદેવેન રુદ્રેણ વેદગર્ભઃ પુરા કિલ ॥
સત્યસ્થિતેન દેવાનાં પરિત્યક્તો મહાત્મના

દીક્ષાં ધારયતે બ્રહ્મા સ તેનૈવ સુયન્ત્રિતઃ ॥
ઔર્વેણાગ્નિસ્તથા ક્ષિપ્તઃ સત્યેન વડવામુખે

સંવર્તેન પુરા તાત સર્વે લોકાઃ સદૈવતાઃ ॥
દેવાનામનુકંપાર્થં ધૃતા વીર્યવતા તદા

પાતાલે પાલયન્ સત્યં બદ્ધો વૈરોચનો વસન્ ॥
વર્દ્ધમાનો મહાશૃઙ્ગૈઃ શતશૃઙ્ગો મહાગિરિઃ

સ્થિતઃ સત્યે મહાવિન્ધ્યો વર્દ્ધમાનો ન વર્દ્ધતે ॥
સર્વં ચરાચરમિદં સત્યેન શ્રીયતે જગત્

ગૃહધર્માશ્ચ યે દૃષ્ટા વાનપ્રસ્થાશ્ચ શોભિતાઃ ॥
યતીનાં ચ ગતિઃ શુદ્ધા યે ચાન્યે વ્રતસંસ્થિતાઃ

અશ્વમેધસહસ્રં ચ સત્યં ચ તુલયા ધૃતમ્ ॥
અશ્વમેધસહસ્રાદ્ધિ સત્યમેવ વિશિષ્યતે

સત્યેન પાલ્યતે ધર્મો ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિતઃ ॥
તસ્માત્ સત્યં કુરુષ્વાદ્ય રક્ષ આત્માનમાત્મના

એવમુક્ત્વા હૃષ્ટપુષ્ટઃ સ્વેન દેહેન સુવ્રત ॥
તપસા પ્રાપ્તયોગસ્તુ જિતાત્મા કૃતસંયમઃ

ઋષિપુત્રો મહાતેજા સત્યવાગનસૂયકઃ ॥
પ્રાપ્તશ્ચ પરમં સ્થાનં યત્ર રાજ્ઞો યમસ્ય તુ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પ્રાગિતિહાસે સંસારચક્રે નચિકેતપ્રયાણં નામ ત્રિનવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ