વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 185

અથ કાંસ્યાર્ચાસ્થાપનમ્ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
કાંસ્યેન પ્રતિમાં કૃત્વા સુરૂપાં સુપ્રતિષ્ઠિતામ્ ॥
સર્વાઙ્ગાવયવૈર્યુક્તાં વિમલાં કર્મનિર્મિતામ્

જ્યેષ્ઠાયાં ચૈવ નક્ષત્રે મમ વેશ્મન્યુપાનયેત્ ॥
ગીતવાદિત્રશબ્દેન બહુભિર્મઙ્ગલૈસ્તથા

અર્ઘ્યં ગૃહ્ય યથાન્યાયમિમં મન્ત્રમુદાહરેત્

યોઽસૌ ભવાન્સર્વયજ્ઞેષુ પૂજ્યો ધ્યેયો ગોપ્તા વિશ્વકામો મહાત્મા ॥
પ્રસન્નાત્મા ભગવાન્મે પ્રસન્નઃ સુપૂજિતસ્તિષ્ઠ હિ લોકનાથ

અર્ઘ્યં દત્ત્વા યથાન્યાયં સ્થાપયેત્તદુદઙ્મુખઃ ॥
યથાન્યાયેન સંસ્થાપ્ય કુર્યાચ્ચૈવાધિવાસનમ્

ચતુરઃ કલશાંશ્ચૈવ પંચગવ્યસમન્વિતાન્ ॥
સર્વગન્ધૈશ્ચ લાજૈશ્ચ મધુના ચ વિશેષતઃ

ચતુરઃ કલશાન્પૂર્ય સ્નાનાર્થં મે સમન્ત્રકમ્ ॥
તતશ્ચાસ્તંગતે સૂર્યે શુદ્ધૈર્ભાગવતૈઃ સહ

કુર્યાત્સંસ્થાપનં તત્ર મમાર્ચ્ચાયાસ્તુ પૂજકઃ ॥
ગૃહીત્વા કલશાંસ્તત્ર શુદ્ધાન્ભાગવતાંસ્તથા

નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ-
આદિર્ભવાન્બ્રહ્મયુગાન્તકલ્પઃ સર્વેષુ કાલેષ્વપિ કલ્પભૂતઃ ॥
એકો ભવાન્નાસ્તિ કશ્ચિદ્દ્વિતીય ઉપાગતસ્તિષ્ઠ હિ લોકનાથ

વિકાર અવિકાર અકાર સકાર શકાર ષકાર સ્વચ્છન્દરૂપઃ ક્ષરમક્ષરં ધૃતિરૂપઃ અરૂપમિતિ નમઃ પુરુષોત્તમાયેતિ ॥
વ્યતીતાયાં તુ શર્વર્યામુદિતે ચ દિવાકરે ॥
અશ્વેન ચ મુહૂર્તેન પ્રાપ્તે મૂલેષુ ચોત્તરે

પૂર્વોક્તેષુ વિધાનેન મમ શાસ્ત્રાનુદર્શિનામ્ ॥
સ્થાપયેદ્દ્વારમૂલે તુ મમ વેશ્મનિ સુન્દરિ

સર્વશાન્ત્યુદકં ગૃહ્ય સર્વગન્ધફલાનિ ચ ॥
નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ-
ૐ ઇન્દ્રો ભવાંસ્ત્વં ચ યમઃ કુબેરો જલેશ્વરઃ સોમબૃહસ્પતી ચ॥
શુક્રઃ શનૈશ્ચરબુધૌ સહ સૈંહિકેયકેતૂ રવિશ્ચૈવ ધરાત્મજસ્ત્વમ્

તથૈવ સર્વૌષધયો જલાનિ વાયુશ્ચ પૃથ્વી ચ સ વાયુસારથિઃ ॥
નાગાઃ સયક્ષાશ્ચ દિશશ્ચ સર્વાસ્તસ્મૈ નમસ્તે પુરુષોત્તમાય ઇતિ

અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ કૃત્વા કર્મ સુપુષ્કલમ્ ॥
મમ તાં પ્રતિમાં ગૃહ્ય તતો વેશ્મન્યુપાનયેત્

એકાન્તે સ્નાપયેન્માં ચ જલૈઃ પૂર્વાભિમન્ત્રિતૈઃ ॥
પ્રગૃહ્ય કલશેભ્યશ્ચ જલં ગન્ધસમન્વિતમ્

ગાત્રસંશોધનાર્થાય ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ –
સરાંસિ યે તે ચ સમસ્તસાગરા નદ્યશ્ચ તીર્થાનિ ચ પુષ્કરાણિ ॥
આયાન્તુ તાન્યેવ તવ પ્રસાદાચ્છુદ્ધયૈ ચ મે સ્યુઃ પુરુષોત્તમાય ઇતિ

એવં માં સ્નાપ્ય વિધિના મમ કર્માનુસારિણઃ ॥
એવં ન્યાયેન માં તત્ર અર્ચયિત્વા યથોચિતમ્

ગન્ધધૂપાદિભિશ્ચૈવ યથાવિભવશક્તિતઃ॥
પશ્ચાદ્વસ્ત્રાણિ મે દદ્યાન્મમ ગાત્રસુખાનિ ચ

તાન્યાનયિત્વા વસ્ત્રાણિ મમાગ્રે સ્થાપયેન્નરઃ ॥
ઉભૌ તૌ ચરણૌ નત્વા ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ-
વસ્ત્રાણિ દેવેન્દ્ર મયા હૃતાનિ સૂક્ષ્માણિ સૌમ્યાનિ સુખાવહાનિ ॥
ગાત્રસ્ય સન્તુષ્ટિકરાણિ તુભ્યં ગૃહ્ણીષ્વ દેવેશ સુલોકનાથ

વેદોપવેદ ઋગ્વેદ યજુર્વેદ સામવેદ અથર્વણવેદ સંસ્તુત ઇતિ નમઃ પરમ્પરાયેતિ ॥
અર્ચિતાલંકૃતં કૃત્વા પૂર્વન્યાયેન સુન્દરિ ॥
પશ્ચાન્મે પ્રાપણં દદ્યાન્મન્ત્રવદ્વિધિપૂર્વકમ્

દત્ત્વા પ્રાપણકં તત્ર દદ્યાદાચમનં તતઃ ॥
શાન્તિપાઠશ્ચ વૈ કાર્યો મન્ત્રેણાનેન સુન્દરિ

વિદ્યાઃ સર્વે બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ ગ્રહાઃ સર્વે સરિતઃ સાગરાશ્ચ ॥
ઇન્દ્રાદ્યષ્ટૌ લોકપાલાશ્ચ સર્વે પૂર્વોક્તા યે સર્વશાન્તિં ચ કુર્યુઃ

આયામ યમ કામદમ વામ ૐ નમઃ પુરુષોત્તમાયેતિ સૂત્રમ્ ॥
વૃત્તેષ્વેવોપચારેષુ મમ કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમ્ ॥
અભિવાદનં સ્તુતિં ચાપિ કૃત્વા ભાગવતાંશ્છુચીન્

સમ્પૂજ્ય બ્રાહ્મણાન્પશ્ચાદ્ભોજયેત્ પાયસાદિભિઃ ॥
તેભ્યઃ શાન્ત્યુદકં ગૃહ્ય દ્વિજેભ્યઃ કમલેક્ષણે

દદ્યાદભ્યુક્ષણં મહ્યં તેનાહં પૂજિતોઽભવમ્ ॥
સર્વાન્વિસર્જયિત્વા તુ કુર્યાદ્વૈ ગુરુપૂજનમ્

અઙ્ગુલીયકવાસોભિર્દાનસંમાનનાદિભિઃ ॥
યો ગુરું પૂજયેદ્ભૂમે ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

તેનાહં પૂજિતો દેવિ એવમેતન્ન સંશયઃ॥
બ્રાહ્મણાન્મમ ભક્તાંશ્ચ ગુરૂંશ્ચૈવ હિ નિન્દતિ

નાશયિષ્યામિ તં દેવિ સત્યમતેદ્બ્રવીમિ તે ॥
જલસ્ય બિન્દવો યાવન્મમ ગાત્રેષુ તિષ્ઠતિ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ મમ લોકેષુ તિષ્ઠતિ ॥
ય એતેન વિધાનેન સ્થાપયિષ્યતિ માં નરઃ

તારિતં ચ કુલં તેન પિતૃજં માતૃજં તથા ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે કાંસ્યેન સ્થાપનં મમ

કથયિષ્યામિ તે હ્યેવં રૌપ્યેણ સ્થાપનં મમ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે કાંસ્યપ્રતિમાસ્થાપનવિધિર્નામ પંચાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ