વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 180
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ પિતૄણાં તૃપ્તિકારકમ્ ॥
ધ્રુવતીર્થે પુરાવૃત્તં તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે
અસ્યાં પુર્યાં તુ રાજાસીદ્ધાર્મિકઃ સત્યવિક્રમઃ॥
ચન્દ્રસેનેતિ નામ્ના ચ યજ્વા દાનહિતે રતઃ
તસ્ય નાર્યઃ શતે દ્વે તુ કુલશીલવયોયુતે ॥
તાસાં મધ્યેઽધિકા ચૈકા પતિવ્રતપરાયણા
નામ્ના ચન્દ્રપ્રભા ચૈવ વીરસૂર્વીરપુત્રકા ॥
તસ્યા દાસીશતસ્યૈકા દાસી નામ્ના પ્રભાવતી
તસ્યાઃ પરિગ્રહાસ્ત્વેકોદ્દિષ્ટાચારવિહીનકાઃ ॥
તસ્યા પિતૃગણાઃ સર્વે અતીતાઃ શતસંખ્યયા
સ્વદોષૈઃ પતિતાઃ સર્વે નરકં પ્રતિ ભામિનિ ॥
સંકરો નરકાયૈવ કુલઘ્નાનાં કુલસ્ય હિ
કદાચિદપિ તસ્યાથો ભ્રષ્ટઃ પ્રાણિજનો મહાન્ ॥
સૂક્ષ્મઃ પ્રાણિસમૂહો હિ ધ્રુવતીર્થે તદાપતત્
કૃષ્ણરૂપાશ્ચંક્રમન્તો મશકાકારસન્નિભાઃ ॥
દૃષ્ટાસ્તે ઋષિણા તત્ર ત્રિકાલજ્ઞેન ભામિનિ
ષષ્ઠાન્નકાલભોક્ત્ર પયોવ્રતેન મહાત્મના ॥
માનૈર્વ્રતેન સા દેવિ સૂર્યગત્યા સ્થિતેન ચ
તસ્મિન્ક્ષણે ન ચ કૃતં વ્રતં જપ્યં વિમોહનાત્ ॥
કૃપયા પરિભૂતસ્ય કૌતુકેન નિરીક્ષતા
ચતુર્થાંશાવશેષશ્ચ દિવસઃ પર્યવર્ત્તત ॥
એકે તત્ર સમાયાન્તિ પિતરો નભસોઽવનિમ્
અન્યે પૂર્વોત્તરાદ્દેશાદ્દક્ષિણાત્પશ્ચિમાત્તથા ॥
કેચિત્સ્વભાવતો હૃષ્ટાઃ કેચિત્પુત્રૈઃ સ્વધાકૃતાઃ
હૃષ્ટાસ્તુષ્ટા સુપુષ્ટાંગા ગચ્છન્તો દિવિ સઙ્ઘશઃ ॥
તપસ્વિનઃ સ્નાનરતા રૂક્ષાઃ ક્ષામશરીરિણઃ
વસ્ત્રાલઙ્કારપુષ્ટાંગા હૃષ્ટા ગચ્છન્તિ સંઘશઃ ॥
તથાઽપરે નગ્નદેહાઃ સુપુષ્ટા યાન્તિ તત્ર વૈ
અન્યે યથાગતં યાન્તિ આયાન્તિ પુનરેવ હિ ॥
યાનૈરુચ્ચાવચૈઃ કેચિન્નાનારૂપૈઃ ખગૈસ્તયા
સમાગચ્છન્તિ ગચ્છન્તીરયન્તશ્ચાશિષો મુદા ॥
કેચિદ્યથાગતા યાન્તિ ક્રુદ્ધાઃ શાપપ્રદાયિનઃ
નિર્ગતોદરસૂક્ષ્માશ્ચ ગચ્છન્તિ સુવિમાનિતાઃ ॥
સમ્માનિતાસ્તથાન્યે તુ પિતરઃ શ્રાદ્ધપૂજિતાઃ
મહોત્સવમિવાલક્ષ્ય વિસ્મિતો મુનિરુત્થિતઃ ॥
ગતે પિતૃગણે પુત્રાઃ સકલત્રા ગૃહાન્યયુઃ
નિર્જનં ધ્રુવતીર્થં તુ વૃતવેલમિવાભવત્ ॥
તત્રૈકાન્તે કૃશાંગોઽથ ક્ષુત્ક્ષામો ગતિવિહ્વલઃ
વેપથુઃ કોટરાક્ષશ્ચ પૃષ્ઠલગ્નલઘૂદરઃ ॥
ઊરુચર્માસ્થિરુક્ત્રસ્તો જૃમ્ભમાણો ભૃશં કૃશઃ
ન વાક્ચ શ્રૂયતે તસ્ય ક્ષુદ્રપક્ષિરવો યથા ॥
કો ભવાન્વિકૃતાકારો વેષ્ટિતો મશકૈર્બહુ
ન ગચ્છસિ યથાસ્થાનમાગતસ્તુ નિરુદ્યમઃ ॥
યથાવત્પૃચ્છતે મહ્યં કથયાત્મવિચેષ્ટિતમ્
મમાદ્ય નૈત્યકં કર્મ તીર્થેઽસ્મિન્નશ્યતેઽનિશમ્ ॥
ઇમાનુચ્ચાવચાઞ્જન્તૂન્દૃષ્ટ્વા માં મોહ આવિશત્
ત્વાં દૃષ્ટ્વેદૃક્સ્વરૂપં ચ ક્રિયા મે સા ગતા ત્વયિ ॥
વિસ્રબ્ધઃ કથયાસ્માકં કરોમિ ચ હિતં તવ
જન્તુરુવાચ ॥
બૃહન્નિમિત્તમદ્યૈવ પિતૄણાં તૃપ્તિકારકમ્ ॥
ધ્રુવતીર્થે ચ યઃ શ્રાદ્ધં પુનઃ કુર્યાત્તિલોદકમ્
તિલતૃપ્તા દિવં યાન્તિ પિતરસ્તેન પુત્રિણઃ ॥
સોઽહં સ્વાન્તરિકાદત્તસ્તૃપ્ત્યર્થસ્તુ બુભુક્ષિતઃ
યોનિસંકરદોષેણ નરકં સમુપાશ્રિતઃ ॥
આશાપાશશતૈર્બદ્ધઃ શતવર્ષૈરિહાગતઃ
અગતિર્ગમને મે સ્યાત્તે ત્રિતાપૈઃ સમાગતઃ ॥
સન્તાનૈઃ પુષ્ટવપુષો દત્તશ્રાદ્ધૈઃ કૃતોદકૈઃ
બલયુક્તા યયુઃ સ્વર્ગં નિર્બલસ્ય કુતો ગતિઃ ॥
યેષાં સન્તતિરક્ષય્યા તિષ્ઠત્યેવં પ્રજાવતી
તે સ્વધાપૂજિતૈઃ પુત્રૈર્ગચ્છન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥
અદ્ય રાજ્ઞસ્તુ પિતરશ્ચન્દ્રસેનસ્ય પૂજિતાઃ
દૃષ્ટાસ્ત્વયા ત્રિકાલજ્ઞ દિવ્યદૃષ્ટ્યા દિવં ગતાઃ ॥
બ્રાહ્મણાનાં ચ વૈશ્યાનાં શૂદ્રાણાં પિતરસ્તથા
પ્રતિલોમાનુલોમાનાં શૂદ્રાણાં શ્રાદ્ધકર્મિણામ્ ॥
સર્વેષાં ચ ત્વયા દૃષ્ટં યેષાં સન્તતિરવ્યયા
એવં પૃષ્ટઃ સ વિપ્રેણ કથયામાસ કારણમ્ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ તં જન્તુઃ કૌતૂહલસમન્વિતઃ
તવાપિ સન્તતિસ્તાત નાસ્તિ દૈવાદ્યથોચિતા ॥
યદિ કશ્ચિદુપાયોઽત્ર મહ્યં તવ હિતૈષિણે
વદ સર્વં કરિષ્યામિ યદિ સત્યં વચો મમ ॥
તતઃ સ કથયામાસ દુઃસ્થઃ પિતૃગણૈર્વૃતઃ
ઇમે યે મમ દેહે તુ ભવન્તિ મશકાઃ કૃશાઃ ॥
સન્તાનપ્રક્ષયાદેતે મમ દેહં સમાશ્રિતાઃ
તન્તુમન્ત્રમહં તેષાં મમ તન્તુમયી સકૃત્ ॥
આસ્તે નગર્યા મધ્યે તુ ચન્દ્રસેનસ્ય વેશ્મનિ
મહિષ્યાઃ પ્રેષણે નિત્યં દાસી નામ્ના પ્રભાવતી ॥
તસ્યા દાસી કર્મકરી વિરૂપનિધિનામતઃ
અસ્માકં સન્તતેસ્તન્તુસ્તસ્ય શ્રાદ્ધકૃતે વયમ્ ॥
આશયા બદ્ધહૃદયાઃ શ્રાદ્ધતર્પણહેતવઃ
સ્થિતા એતાવદેવં તુ કાલં યાસ્યામહેઽમ્બુધૌ ॥
નરકે ત્વપ્રતિષ્ઠે તુ નિરાશાઃ સ્વેન કર્મણા
શ્રુત્વૈતત્સ ત્રિકાલજ્ઞો મોહાવિષ્ટોઽબ્રવીદિદમ્ ॥
કથં નિકૃષ્ટયોન્યા યદ્દત્તં ચાપદ્યતે હવિઃ
વિધિરત્ર કથં તસ્યા યેન યૂયં સપુત્રિણઃ ॥
પ્રોવાચ સ ત્રિકાલજ્ઞં જ્ઞાનક્લિષ્ટં કૃપાન્વિતમ્
પૂર્વકર્મવિપાકેન યાં યાં ગતિમધોમુખીમ્ ॥
ઊર્દ્ધ્વાં યાં ચાપિ પિતરઃ પુત્રિણઃ પુત્રમીહતે
શ્રાદ્ધં પિણ્ડોદકં દાનં નિત્યં નૈમિત્તિકં તથા ॥
નાન્યા ગતિઃ પિતૄણાં સ્યાત્પિતરસ્તેન પુત્રિણઃ
અપિ સ્યાત્સ કુલેઽસ્માકં યો નો દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્ ॥
નદીષુ બહુતોયાસુ શીતલાસુ વિશેષતઃ
વિશેષાત્તીર્થમધ્યે તુ તિલમિશ્રં જલાઞ્જલિમ્ ॥
રૌપ્યજુષ્ટજલેનાથ નાભિદઘ્ને જલે સ્થિતઃ
દર્ભપાણિસ્ત્રિસ્ત્રિગોત્રે પિતૃનામ સમુચ્ચરન્ ॥
તૃપ્યત્વેવં નામ શર્મ સ્વધાકારમુદાહરન્
આદાવેકાઞ્જલિર્દ્વે તુ તિસ્રો વૈ તર્પણે સ્મૃતાઃ ॥
દેવર્ષિપિતૃસંઘાનાં ક્રમાજ્જ્ઞેયં વિચક્ષણૈઃ
તૃપ્યધ્વમિતિ ચાન્તે વૈ મન્ત્રં મન્ત્રપ્રતિક્રિયાઃ ॥
ઉદીરતામઙ્ગિરસ આયન્તુ ન ઇતીરયેત્
પિત્રે પ્રથમતો દદ્યાન્માત્રે દદ્યાત્તથાચરન્ ॥
ગોત્રં માતા નામ દેવી તૃપ્યત્વેવં સ્વધોચ્ચરન્
એવં માતામહઃ શર્મા ગોત્રે પિતામહસ્તથા ॥
ઊર્દ્ધ્વં પિતૃભ્યો યે ચેહ તે પિતર ઇહોચ્યતે
મધુવાતેત્યૃચં તદ્વત્પૂર્વવત્સમુદીરયેત્ ॥
પિતામહીં પ્રપિતામહીં પત્યા માતૃવત્સ હ
એવં માતામહાનાં ચ પૂર્વવત્ક્રમશો બુધઃ ॥
નમો વ ઇતિ મન્ત્રેણ પ્રત્યેકં ત્રિતયં ત્રિષુ
ગોત્રોચ્ચારં પ્રકુર્વીત અસૂર્યાન્નાશયામહે ॥
ગોત્રાય પિત્રે મહાય શર્મણે ચેદમાસનમ્
ગોત્રાયૈ માત્રે મહ્યૈ તુ દેવ્યૈ ચાસનકર્મણિ ॥
ગોત્રઃ પિતામહઃ શર્મા ગોત્રા માતામહી મહી
અર્ઘ્યપાત્રસંકલ્પે તુ પિણ્ડદાનેઽવનેજને ॥
ગોત્રસ્ય પિતુર્મહસ્ય શર્મણોક્તસ્ય કર્મણિ
ગોત્રાયૈ માતુર્મહાયૈ દેવ્યાશ્ચાજ્ઞેયકર્મણિ ॥
આવાહને દ્વિતીયા ચ ચતુર્થી પૂજ્યકર્મણિ
પ્રથમા ચાશિષિ પ્રોક્તા દત્તસ્યાક્ષય્યકારિકા ॥
શ્રાદ્ધપક્ષે તથા ષષ્ઠી અક્ષય્યાસનયોઃ સ્મૃતા
પિતુરક્ષયકાલે તુ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્ ॥
એવમેતત્તુ પુત્રેણ ભક્તિપૂર્વં દ્વિજેન તુ
વાર્યપિ શ્રદ્ધયા દત્તં તદાનન્ત્યાય કલ્પતે ॥
શ્રદ્ધયા બ્રાહ્મણેનૈવ યથા શ્રાદ્ધવિધિક્રિયા
કૃત્વા શ્રાદ્ધં તુ પિતરો હૃષ્ટા મુમુદિરે સદા ॥
જોષમાસ્સ્વ ત્રિકાલજ્ઞ ગચ્છામો નરકાય વૈ।૬૧॥
પૂર્વકર્મવિપાકેન ચિરં તુ વસિતું મુને ॥
ત્રિકાલજ્ઞ ઉવાચ ॥
યે મયા ચાગતા દૃષ્ટાસ્તીર્થેઽસ્મિન્પિતરોઽથ વૈ
બહવઃ સ્વસ્થમનસો બહવો દુઃસ્થમાનસાઃ ॥
પુત્રદત્તં તથા શ્રાદ્ધં જગ્રાસોદ્વિગ્નરૂપિણઃ
મૌનેન ગચ્છતાં તેષાં કિમેતદ્વદ નિશ્ચયમ્ ॥
અગસ્તિરુવાચ ॥
અત્ર યન્નિશ્ચયં શ્રાદ્ધે પુત્રસ્ય વિફલં ભવેત્
નરસ્ય કરણં કિઞ્ચિત્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
અદેશકાલે યદ્દત્તં વિધિહીનમદક્ષિણમ્
અપાત્રે મલિનં દ્રવ્યં મહત્પાપાય જાયતે ॥
અશ્રદ્ધેયમપાઙ્ક્તેયં દુષ્ટપ્રેક્ષિતમીક્ષિતમ્
તિલમન્ત્રકુશૈર્હીનમાસુરં તદ્ભવેદિતિ ॥
વૈરોચનાય દેવેન વામનેન વિભૂતયે
।
સચ્છૂદ્રસ્ય ચ શ્રાદ્ધસ્ય ફલં દત્તં પુરા કિલ ॥
તથા દાશરથી રામો હત્વા રાક્ષસમીશ્વરમ્
રાવણં સગણં ઘોરં તુષ્ટેન સહ સીતયા ॥
શ્રુત્વા ભક્તિં ચ રાક્ષસ્યાસ્ત્રિજટાયાસ્ત્રિલોકકૃત્
સીતાવાક્યપ્રતુષ્ટેન તસ્યૈ પ્રાદાદ્વરં વિભુઃ ॥
અશુચીનિ ગૃહાણ્યેવ તથા શ્રાદ્ધહવીંષિ ચ
ક્રોધાવિષ્ટાનિ દાનાનિ વિધિપાત્રયુતાનિ ચ ॥
પાક્ષિશૌચમનભ્યઙ્ગપ્રતિશ્રયમભોજનમ્
ત્રિજટે ત્વત્પ્રયચ્છામિ યચ્ચ શ્રાદ્ધમદક્ષિણમ્ ॥
તથૈવ શમ્ભુના દત્તં નાગરાજાય ભક્તિતઃ
તુષ્ટેન વૈ વાસુકયે તન્મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
અનુજ્ઞાપ્ય વ્રતં જન્તુર્વાર્ષિકી સકલા ક્રિયા
યજ્ઞસ્ય યોચિતા દેયા દક્ષિણા નાદદાદ્દ્વિજઃ ॥
વૃથાશપથકારા યા દેવબ્રાહ્મણસન્નિધૌ
અશ્રોત્રિયાણિ શ્રાદ્ધાનિ ક્રિયા મન્ત્રૈર્વિનાપિ ચ ॥
રાત્રૌ સવાસસા સ્નાનં યથાસત્ત્વસ્વરૂપતઃ
યઃ શિષ્યો ન નમેદ્ભક્ત્યા ગુરું જ્ઞાનપ્રદાયકમ્ ॥
તથૈવ પ્રાકૃતં ધર્મમગ્રે ગેયં કરિષ્યતઃ
સર્વં તુભ્યં મયા દત્તં નાગરાજાય વાર્ષિકમ્ ॥
ઇત્યેતદ્વૈ પુરાણેષુ સેતિહાસેષુ પઠ્યતે
તદ્વદલીકકરણં શ્રાદ્ધં દાનં વ્રતં તથા ॥
નોપતિષ્ઠતિ તેષાં વૈ તેન નગ્નાદયસ્ત્વમી
મુષિતાચ્છિદ્રકરણૈસ્તદ્દાનફલભોક્તૃભિઃ ॥
યથા ગતાસ્તથા તે તુ શ્રાદ્ધ હૂતાસ્તુ નિષ્ફલાઃ
મૌનવ્રતધરા યાન્તિ પુનઃ પ્રાપ્યાર્થહેતવે ॥
એવમેતન્મહાપ્રાજ્ઞ યન્માં ત્વાં પરિપૃચ્છસિ
ત્રિકાલજ્ઞ ઉવાચ ॥
ષટ્કાલે ભોજનં ત્વદ્ય નાહં ભોક્તુમિહોત્સહે ॥
યાવત્તૃપ્તિર્ન તે ભૂયાદ્દૃષ્ટ્વા હન્ત સ્થિરો ભવ
તાવત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ યાવદાગમનં મમ ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે સદૈવાહં દિવારાત્રમતન્દ્રિતઃ
સોઽહમદ્ય વ્રતં ત્યક્ત્વા તવ કારુણ્યપૂરિતઃ ॥
ગત્વાહમાનયિષ્યામિ ત્વયોક્તાં તાં વરાં સ્ત્રિયમ્
અનયા કારયિષ્યામિ શ્રાદ્ધં તુ વિધિના સહ ॥
એવમુક્ત્વા સ ષષ્ઠાશી મૌનવાક્સંયયૌ દ્રુતમ્ ॥
રાજા સમીપગં દૃષ્ટ્વા અકસ્માદાગતં ઋષિમ્
ક્ષિત્યાસ્તલે વિલુલિતઃ પાદૌ કૃત્વા તુ મૂર્દ્ધનિ ॥
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યદ્ભવાન્ગૃહમાગતઃ
સદા યજ્ઞં કરિષ્યામિ ગૃહમાગમને તવ ॥
અદ્ય મે સફલં જન્મ યદ્ભવાંસ્ત્વમિહાગતઃ
ઇદં પાદ્યમિદં ચાર્ઘ્યં મધુપર્કમિમાં ચ ગામ્ ॥
ગૃહાણ મુનિશાર્દૂલ યેનાહં શાન્તિમાપ્નુયામ્
તસ્ય તત્પ્રતિગૃહ્યાશુ સ મુનિસ્ત્વરિતોઽબ્રવીત્ ॥
મદીયાગમને રાજન્ શૃણુ ત્વં કારણં મહત્
તચ્છ્રુત્વા કુરુ તત્સર્વં યેનાહં તોષિતોઽભવમ્ ॥
એવમુક્તસ્તુ રાજર્ષિરબ્રવીત્તં તપોધનમ્
કિં તદ્વદ યથાકાર્યં યેન સિદ્ધં ભવેદિદમ્ ॥
ત્રિકાલજ્ઞ ઉવાચ ॥
યા સા તે રાજમહિષી તામાનય વરાનનામ્
તસ્યા દાસી વરારોહા પ્રભાવત્યપિ વિશ્રુતા ॥
સાપિ દેવ્યા તુ સહિતા આયાતુ મમ સન્નિધૌ
તતશ્ચાન્તઃપુરાદ્દેવી સદાસી તત્ર ચાગતા ॥
ક્ષિતૌ વિલુલિતા સાધ્વી પ્રણામમકરોદૃષેઃ
સમાસીનાં ચ વિપ્રેન્દ્રઃ પ્રોવાચ વિનતાનનામ્ ॥
ધ્રુવતીર્થે મયાશ્ચર્યં યદ્દૃષ્ટં કથયામિ વઃ
યે કેચિત્પિતરો લોકે લોકાનાં સર્વતઃ સ્થિતાઃ॥
યે પૂજિતાઃ શ્રાદ્ધકૃદ્ભિઃ પુત્રૈઃ પ્રીતા દિવં યયુઃ
એકો વૃદ્ધો નરસ્તત્ર સૂક્ષ્મપ્રાણિભિરાવૃતઃ ॥
ક્ષુત્ક્ષામદેહઃ શુષ્કાસ્યો નિર્ગતોદરસૂક્ષ્મદૃક્ ॥।
નિરાશો ગન્તુકામશ્ચ પુનઃ સ નિરયેઽશુચૌ ॥
કારુણ્યાત્સ મયા પૃષ્ટઃ કસ્ત્વં બ્રૂહિ કિમિચ્છસિ
તેનાત્મકર્મજનિતં મમ કર્મ નિવેદિતમ્ ॥
તતસ્તત્રૈવ તચ્છ્રુત્વા તસ્ય કારુણ્યયન્ત્રિતઃ
તવ દાસ્યાશ્ચ યા દાસી તસ્યાસ્તન્તુઃ કિલોચ્યતે ॥
નામ્ના વિરૂપકનિધિસ્તામાનય વરાનને
ઇતિ શ્રુત્વાનવદ્યાઙ્ગી તસ્યા આનયનેઽત્વરત્ ॥
પ્રેષયામાસ સર્વત્ર તસ્યા આનયને બહૂન્
સા ચૈકાન્તે ચ દિવસે પાનમાંસરતા સદા ॥
પુરુષેણ સહાસીના શય્યાયાં મદવિહ્વલા
સેવકૈઃ સા કરે ગૃહ્ય આનીતા મુનિસન્નિધૌ ॥
તાં દૃષ્ટ્વા મદિરામત્તાં સ મુનિઃ પ્રાહ ધર્મવિત્
પ્રત્યયાર્થં તુ તસ્યા વૈ મુનિઃ પ્રાહ ક્રિયાં પ્રતિ ॥
પિતૄણાં ચ કૃતે દત્તં દાનં વારિ ન વા સ્વધા
તર્પણં ચાપિ નો દત્તં પિતૄણાં ચાતિમુક્તિદમ્ ॥
સા નૈવમિત્યુવાચેદં તં મુનિં સંશિતવ્રતમ્
ન જાનામિ પિતૄન્સ્વાન્વૈ ક્રિયાં કાર્યં ચ વૈ વિભો ॥
ઇતિ બ્રુવાણાં તા દાસીં ત્રિકાલજ્ઞોઽભ્યુવાચ હ
પત્ની ચ મથુરેશસ્ય નૃપઃ સપુરસજ્જનઃ ॥
સર્વે દ્રક્ષ્યથ માહાત્મ્યં પિતૄણાં સન્તતેઃ ફલમ્
સકૌતુકા મહાભાગાઃ શ્રાદ્ધદાનં ચ નૈવ હ ॥
નગરસ્થાશ્ચ તે સર્વે બ્રાહ્મણા ભાવપૂજિતાઃ ॥૧ ૦૬ ॥
રાજ્ઞા નીતાસ્તત્ર તીર્થે શ્રાદ્ધાર્થં મુનિના સહ ॥
લોકૈઃ પરિવૃતો રાજા ધ્રુવતીર્થં ગતઃ પ્રભુઃ
તત્ર દૃષ્ટઃ સ વૈ જન્તુર્ન ચ તન્તુર્વિચેતનઃ ॥
મશકૈર્વેષ્ટિતઃ ક્ષુદ્રૈઃ ક્ષુધયા ચાતિપીડિતઃ
ઉવાચ તે તદા વિપ્રોઽભવત્સન્તાનજાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
આનીતાસ્તવ પુષ્ટ્યર્થં યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥૧ ૦૯॥
અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥
સ્નાત્વૈષા ધ્રુવતીર્થે તુ બ્રહ્મણોક્તક્રમેણ ચ॥
કરોતુ તર્પણં ચાસ્મિન્પૂર્વોક્તવિધિના ત્વિયમ્
તતઃ શ્રાદ્ધં સરૌપ્યં ચ સવસ્ત્રં સવિલેપનમ્॥
અર્ચિત્વા પિણ્ડદાનેન કરોત્વેષા ચ ભક્તિતઃ
અત્રૈવ સર્વે સ્થિત્વા વૈ મામીક્ષથ સુખાન્વિતમ્ ॥
કારયિત્વા યથાસર્વં શ્રાદ્ધદાનં હિ તન્તુના
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજપત્ની યશસ્વિની॥
કારયામાસ દાસ્યા વૈ શ્રાદ્ધં સુબહુદક્ષિણમ્
પટ્ટવસ્ત્રં તથા ધૂપં કર્પૂરાગુરુચન્દનમ્॥
તિલોત્તરં તથાન્નં ચ બહુરૂપં સપિણ્ડકમ્ ॥ ૧ ૧૪॥
કૃતે શ્રાદ્ધે પિણ્ડદાને સ જન્તુઃ સુકૃતી યથા ॥
દિવ્યકાન્તિરદીનાત્મા તથાભૂતૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥૧ ૧૫ ॥
વેષ્ટિતઃ શુશુભેઽતીવ દીક્ષિતોઽવભૃથે યથા ॥
સ્વર્ગાગતૈર્વિમાનૈશ્ચ છાદિતં તત્ર વૈ નભઃ
તેષાં મશકગાત્રાણાં સુગાત્રાણાં સુરૂપિણામ્॥
તતસ્તુષ્ટમના જન્તુર્વિમાનં પ્રેક્ષ્ય ચાગતમ્॥૧ ૧૭॥
ગન્તું સ્વર્ગમુવાચેદં ત્રિકાલજ્ઞં મુનિં નૃપમ્॥
શૃણ્વન્તુ વચનં સર્વે મદીયં પિતૃતુષ્ટિદમ્ ॥ ૧ ૧૮॥
તીર્થાનિ સરિતઃ શ્રેષ્ઠાઃ પર્વતાશ્ચ સરાંસિ ચ ॥
કુરુક્ષેત્રં ગયા ચૈવ સ્થાનાન્યાયતનાનિ ચ
પિતૄણાં મુક્તિદં ચાન્યન્ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
આષાઢ્યાઃ પઞ્ચમે પક્ષે પ્રતિપત્પ્રભૃતિત્વથ
શુક્લપ્રતિપદન્તં ચ તીર્થં પ્રાપ્ય સસત્વરાઃ ॥
પિતરઃ શ્રાદ્ધપિણ્ડાદા આશ્વિને ધ્રુવમાસ્થિતાઃ
કૃત્વા પ્રેતપુરીં શૂન્યાં સ્વર્ગ પાતાલમેવ ચ ॥
ઈહમાનાઃ સ્વકં પુત્રં ગોત્રતન્તુમથાનુજમ્
કન્યાં ગતે સવિતરિ યઃ શ્રાદ્ધં સમ્પ્રદાસ્યતિ ॥
તર્પણં ધ્રુવતીર્થે તે પિતૄણાં ષોડશાન્તરે
સુતૃપ્તાઃ સ્મો વયં શશ્વદ્યાસ્યામઃ પરમાં ગતિમ્ ॥
એષ એવ પ્રભાવોઽત્ર ધ્રુવસ્ય કથિતો મયા
દૃષ્ટો ભવદ્ભિઃ સર્વં યદસ્માકં સુદુરત્યયમ્ ॥
દુસ્તરં તારિતં પાપં ત્વત્પ્રસાદાન્મહામુને
ઇતિ વિશ્રાવ્ય વચનં રાજાનં સ ઋષિં જનાન્ ॥
રાજપુત્રીં તથા દાસીં સ્વાં સુતાં શિવમસ્તુ વઃ
આરુહ્ય વરયાનં તે ગતાઃ સ્વર્ગં વૃતા સુરૈઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
તતઃ સ રાજશાર્દૂલઃ સગણઃ પરિવારકૈઃ
દૃષ્ટ્વા તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં પ્રણમ્ય ઋષિસત્તમમ્ ॥
પ્રવિષ્ટો નગરીં રમ્યાં સંસ્મરન્નિત્યમચ્યુતમ્
એતત્તે કથિતં ભદ્રે માહાત્મ્યં મથુરાભવમ્ ॥
સ્મરણાદ્યસ્ય પાપાનિ નશ્યન્તે પૂર્વજન્મનિ
પઠતિ શ્રદ્ધયા યુક્તો બ્રાહ્મણાનાં ચ સન્નિધૌ ॥
સ પિતૄંસ્તર્પયેત્સર્વાનભિગમ્ય ગયાશિરે
એતત્ત્વયાનાવ્રતિને ન ચાશુશ્રૂષયે તથા ॥
કથનીયં મહાભાગે યશ્ચ નાર્ચ્ચયતે હરિમ્
તીર્થાનાં પરમં તીર્થં ધર્માણાં ધર્મમુત્તમમ્ ॥
જ્ઞાનાનાં પરમં જ્ઞાનં લાભાનાં લાભ ઉત્તમઃ
કથનીયં મહાભાગે પુણ્યાન્ભાગવતાન્સદા ॥
સૂત ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા પ્રભોર્વાક્યં ધરણી વિસ્મયાન્વિતા
પપ્રચ્છ મુદિતા દેવી પ્રતિમાસ્થાપનં પ્રતિ
ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે મથુરાવર્ણનં નામાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0