વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 177

શ્રીવરાહ ઉવાચ॥
શૃણુ ચાન્યદ્વરારોહે કૃષ્ણસ્યાન્યદ્વિચેષ્ટિતમ્ ॥
દ્વારકાં વસમાનસ્ય સામ્બશાપાદિકં શૃણુ

સુખાસીનસ્ય કૃષ્ણસ્ય પુત્રદારસુતૈઃ સહ ॥
આગતો નારદસ્તત્ર યદૃચ્છાગમનો મુનિઃ॥
પાદ્યમર્ઘ્યં ચાસનં ચ મધુપર્કં સભાજનમ્॥
ગાં ચ દત્ત્વા યથાન્યાયં કૃતં સંવાદમુત્તમમ્

।
એકાન્તે પ્રાપ્ય કૃષ્ણં ચ વિજ્ઞપ્તિમકરોત્પ્રભુઃ॥
કૃષ્ણ કિઞ્ચિદ્વક્તુકામસ્તત્ત્વં શૃણુ મહામતે॥॥
સામ્બનામા તવ યુવા પુત્રો વાગ્મી તુ રૂપવાન્॥
સ્પૃહણીયઃ સદા કાન્તઃ સ્ત્રીજનસ્ય સુરેશ્વરઃ

એતાસ્તુ વરનાર્યો વૈ ક્રીડાર્થં હિ સુરેશ્વરઃ।
દેવયોન્યો દદુસ્તુભ્યં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ

સામ્બં દૃષ્ટ્વા ચ સર્વાસાં ક્ષુભ્યતે ચ મનઃ પ્રભો ॥
એતત્તુ બ્રહ્મલોકે ચ ગીયતે દૈવતૈઃ સ્વયમ્

ત્વત્પ્રિયાર્થં સમાયાતઃ કથિતું તે સુરોત્તમ ॥
શ્રૂયતે ચાર્થ વિદ્રૂપઃ શ્લોકો દ્વૈપાયનેન વૈ

ક્રિયાતઃ સ્વર્ગવાસોસ્તિ નરકસ્તદ્વિપર્યયાત્ ॥
પુણ્યરૂપં તુ યત્કર્મ દિશો ભૂમિં ચ સંસ્પૃશેત્

યાવત્સ શબ્દો ભવતિ તાવત્પુરુષ ઉચ્યતે ॥
પુરુષશ્ચાવિનાશી ચ કથ્યતે શાશ્વતોઽવ્યયઃ

નરકે પુરુષઃ પ્રોક્તો વિપરીતો મનીષિભિઃ ॥
તસ્માત્સામ્બં સમાહૂય તથા દેવીગણં ચ તમ્

આસનેષૂપવિષ્ટાનાં તાસાં ક્ષોભં ચ તત્ત્વતઃ ॥
લક્ષયિષ્યામ્યહં સર્વં સત્યં ચાસત્યમેવ ચ

તાવત્સભ્યાસનાન્યેવ સ્વાસ્તીર્ય ચ વિભાગશઃ ॥
સર્વાસ્તાસ્તુ સમાહૂય આસને ચોપવેશ્ય ચ

પશ્ચાત્સામ્બઃ સમાયાતસ્તસ્યાગ્રે કરસંપુટમ્ ॥
કૃત્વા સ્થિતો મુહૂર્તં તુ કિમાજ્ઞાપયસિ પ્રભો

દૃષ્ટ્વા રૂપમતીવાસ્ય સામ્બસ્યૈવ વરસ્ત્રિયઃ ॥
ચુક્ષુભુઃ સકલા દેવ્ય કૃષ્ણસ્યૈવ તુ પશ્યતઃ

ઉત્તિષ્ઠતઃ પ્રિયાઃ સર્વા ગચ્છત સ્વનિવેશનમ્ ॥
કૃષ્ણવાક્યાત્તદા દેવ્યો જગ્મુઃ સ્વં સ્વં નિવેશનમ્

।
સાંબસ્તત્રૈવ સંતસ્થૌ વેપમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ ॥
સ કૃષ્ણો નારદં વીક્ષ્ય લજ્જયાવાઙ્મુખોઽભવત્

કૃષ્ણસ્તુ કથયામાસ નારદાય સવિસ્તરમ્ ॥
સ્ત્રીસ્વભાવં ચરિત્રં ચ આશ્ચર્યં પાપકારકમ્

ક્ષણો નાસ્તિ રહો નાસ્તિ નાસ્તિ કૃત્યે વિભાવના ॥
તેન નારદ નારીણાં સતીત્વમુપજાયતે

એકવાસાસ્તથા ગૌરી શ્યામા વા વરવર્ણિની ॥
મધ્યં ગતા પ્રગલ્ભા ચ વયોઽતીતાસ્તથા સ્ત્રિયઃ

સુરૂપં પુરુષં દૃષ્ટ્વા ક્ષરન્તિ મુનિસત્તમ ॥
સ્વભાવ એષ નારીણાં સાંબસ્ય શૃણુ કારણમ્

અતીવ માની તેજસ્વી ધાર્મિકોઽતિગુણાન્વિતઃ ॥ રૂપકારણમુદ્દિશ્ય ગતઃ ક્ષોભં કથઞ્ચન

નારદસ્ત્વેવમેવં ચ પ્રતિપૂજ્ય હરેર્વચઃ ॥
અન્તરજ્ઞ ઉવાચેદં સાંબશાપકરં તથા

યથા એકેન ચક્રેણ રથસ્ય ન ગતિર્ભવેત્ ॥
પુરુષાસ્વાદનાચ્ચૈવં ક્ષરન્તિ સતતં સ્ત્રિયઃ

પુંસઃ સુદૃષ્ટિપાતેન કૃતકૃત્યા ભવન્તિ તાઃ ॥
પ્રદ્યુમ્નં વીક્ષ્ય નાર્યસ્તુ લજ્જામાપુઃ સુપુષ્કલામ્

સાંબં દૃષ્ટ્વૈવ તાઃ સર્વા અનઙ્ગેન પ્રપીડિતાઃ ॥
ઉદ્દીપનવિભાવોઽયં તાસાં ગન્ધાદિકં યથા

તસ્માત્સાંબસ્તુ દુષ્ટાત્મા તવ સ્ત્રીણાં વિનાશકૃત્ ॥
સત્યલોકે પ્રવાદો યસ્તવ જાતો દુરત્યયઃ

મયા શ્રુતસ્તુ લોકેભ્યો બ્રહ્મર્ષિભ્યો મુહુર્મુહુઃ ॥
સાંબત્યાગાત્પ્રમાર્ષ્ટું ત્વમયશઃ કુલનાશકમ્

ત્વમિહાર્હસ્યમેયાત્મન્મયા નુ કથિતં હિતમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વચનં તત્ર નારદો મૌનમાસ્થિતઃ

કૃષ્ણઃ શશાપ સાંબં તુ વિરૂપત્વં ભવિષ્યતિ ॥
શાપયુક્તઃ સ સાંબસ્તુ કુષ્ઠયુક્તોઽભવત્ક્ષણાત્

શરીરાત્તુ ગલદ્રક્તં પૂતિગન્ધયુતં સદા ॥
પશુવત્કર્તિતો યસ્તુ તદ્વદ્દેહોઽસ્ય દૃશ્યતે

તતસ્તુ નારદેનૈવ સામ્બશાપવિનાશકઃ ॥
સમાદિષ્ટો મહાન્ધર્મ આદિત્યારાધનં પ્રતિ

સાંબ સાંબ મહાબાહો શૃણુ જાંબવતીસુત ॥
પૂર્વાચલે ચ પૂર્વાહ્ને ઉદ્યન્તં તુ વિભાવસુમ્

નમસ્કુરુ યથાન્યાયં વેદોપનિષદાદિભિઃ ॥
ત્વયોદિતં રવિઃ શ્રુત્વા તુષ્ટિં યાસ્યતિ નાન્યથા

સાંબ ઉવાચ ॥
અગમ્યગમનાત્પાપાદ્વ્યાપ્તો યઃ પુરુષો ભવેત્ ॥
તસ્ય દેવઃ કથં તુષ્ટો ભવિષ્યતિ સ વૈ મુને

નારદ ઉવાચ ॥
ભવિષ્યત્પુરાણમિતિ તવ વાદાદ્ભવિષ્યતિ ॥
બ્રહ્મલોકે પઠિષ્યામિ બ્રહ્મણોઽગ્રે ત્વહં સદા

સુમન્તુર્મર્ત્ત્યલોકે ચ મનોઃ પ્રકથયિષ્યતિ ॥
સાંબ ઉવાચ ॥
કથં પૂર્વાચલે ગત્વા માંસપિણ્ડોપમઃ પ્રભો

ત્વત્પ્રસાદાન્મહદ્દુઃખં પ્રાપ્તસ્ત્વહમકલ્મષઃ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
યથોદયાચલે દેવમારાધ્ય લભતે ફલમ્

મથુરાયાં તથા ગત્વા ષટ્સૂર્યે લભતે ફલમ્ ॥
મધ્યાહ્ને ચ તથા દેવં ફલપ્રિયમકલ્મષમ્

મથુરાયાં ચ મધ્યાહ્ને મધ્યન્દિન રવૌ તથા ॥
અસ્તઙ્ગતે તથા દેવં સદ્યો રાજ્યફલં ભવેત્

મથુરાયાં તથા પુણ્યમુદયાસ્તં રવેર્જપન્ ॥
મધ્યાહ્ને પ્રયતો વાગ્ભિઃ જપન્મુચ્યેત પાતકાત્

કૃષ્ણગઙ્ગોદ્ભવે સ્નાત્વા સૂર્યમારાધ્ય યત્નતઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ કુષ્ઠાદિભ્યો વિમુચ્યતે

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
તતઃ સામ્બો મહાબાહુઃ કૃષ્ણાજ્ઞપ્તો યયૌ પુરીમ્ ॥
મથુરાં મુક્તિફલદાં રવેરારાધનોત્સુકઃ

નારદોક્તેન વિધિના સાંબો જાંબવતીસુતઃ ॥
ષટ્સૂર્યાન્પૂજયામાસ ઉદયન્તં દિવાકરમ્

કૃત્વા યોગેન ચાત્માનં સાંબસ્યાગ્રે રવિસ્તદા ॥
વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે મદ્વ્રતખ્યાપનાય ચ

યસ્તોષિતો નારદેન તદ્વદસ્વ મમાગ્રતઃ ॥
સાંબ પંચાશકૈઃ શ્લોકેર્વેદગૃહ્યપદાક્ષરૈઃ

યઃ સ્તુતોઽહં ત્વયા વીર તેન તુષ્ટોઽસ્મિ તે સદા ॥
સ્પૃષ્ટો દેવેન સર્વાઙ્ગે તત્ક્ષણાદ્દીપ્તસચ્છવિઃ

વ્યક્તાંગાવયવઃ સાક્ષાદ્દ્વિતીયોઽભૂદ્રવિર્યથા ॥
મધ્યાહ્ને યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ય યજ્ઞં માધ્યન્દિનીયકમ્

અધ્યાપયત્સાંબયુતો રવિર્મધ્યન્દિનોઽભવત્ ॥
વૈકુણ્ઠપશ્ચિમે પાર્શ્વે તીર્થં માધ્યન્દિનીયકમ્

સ્નાત્વા મધ્યન્દિનં દૃષ્ટ્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
ઉદયાસ્તે તતો દેવઃ સાંબેન સહિતો વિરાટ્

સાયાહ્ને કૃષ્ણગંગાયા દક્ષિણે સંસ્થિતસ્તદા ॥
તત્ર દૃષ્ટ્વા તુ સાયાહ્ને રવિમસ્તોદયં પ્રભુમ્

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવં સાંબસ્ય તુષ્ટેન મધ્યાહ્ને તુ નભસ્તલાત્

દ્વિધાકૃતાત્મયોગેન સાંબકુષ્ઠમપોહિતમ્ ॥
સામ્બઃ પ્રખ્યાતતીર્થે તુ તત્રૈવાન્તરધીયત

સાંબસ્તુ સહ સૂર્યેણ રથસ્થેન દિવાનિશમ્ ॥
રવિં પપ્રચ્છ ધર્માત્મા પુરાણં સૂર્યભાષિતમ્

ભવિષ્યમિતિ વિખ્યાતં ખ્યાતં કૃત્વા પુનર્નવમ્ ॥
સાંબઃ સૂર્યપ્રતિષ્ઠાં ચ કારયામાસ તત્ત્વવિત્

ઉદયાચલમાશ્રિત્ય યમુનાયાશ્ચ દક્ષિણે ॥
મધ્યે કાલપ્રિયં દેવં મધ્યાહ્ને સ્થાપ્ય ચોત્તમમ્

મૂલસ્થાનં તતઃ પશ્ચાદસ્તમાનાચલે રવિમ્ ॥
સ્થાપ્ય ત્રિમૂર્ત્તિં સાંબસ્તુ પ્રાતર્મધ્યાપરાહ્ણિકમ્

મથુરાયાં તથા ચૈકં સ્થાપ્ય સાંબો વસુન્ધરે ॥
સ્વનામ્ના સ્થાપયામાસ પુરાણવિધિના સ્વયમ્

એવં સાંબપુરં નામ મથુરાયાં કુલેશ્વરમ્ ॥
રથયાત્રાં તથા કૃત્વા રવિણા કથિતા યદા

માઘમાસસ્ય સપ્તમ્યાં દિવ્યં સાંબપુરં નરાઃ ॥
રથયાત્રાં પ્રકુર્વન્તિ સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતાઃ

ગચ્છન્તિ તત્પદં શાન્તં સૂર્યમણ્ડલભેદકમ્ ॥
એતત્તે કથિતં દેવિ સાંબશાપસમુદ્ભવમ્

પાપપ્રશમનાખ્યાનં મહાપાતક નાશનમ્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સામ્બવચનત્રયસૂર્યપ્રતિષ્ઠાનં નામ સપ્તસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ