વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 176

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
પંચાનાં તુ કનિષ્ઠો યઃ પંચાલો બ્રાહ્મણાત્મજઃ ॥
વાણિજ્યભાણ્ડમાદાય સમૂહસ્ય પ્રસંગતઃ

સાર્થેન નિષ્ઠિતઃ સોઽથ ધનવાન્રૂપવાંસ્તતઃ ॥
ક્રમેણ તે સર્વદેશાન્વિષયાન્ પર્વતાન્નદીઃ

આક્રમ્ય તત્ર સમ્પ્રાપ્તા યત્ર સા મથુરા પુરી ॥
આવાસં કારયામાસુઃ પ્રભૂતયવસેન્ધને

તસ્મિન્સ્થાને સ પાંચાલઃ પ્રાતસ્તુ પુરુષૈઃ સહ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થવરે સ્નાપ્ય વસ્ત્રાલઙ્કારભૂષિતઃ ॥
ઐશ્વર્યમદભાવેન યાનેન મહતા તદા

દેવતાદર્શનં કૃત્વા દત્ત્વા દાનાન્યનેકશઃ

કૌતુકાર્થં તતો ગત્વા દેવં ગર્ત્તેશ્વરં તદા ॥
તિલોત્તમાયાસ્તદ્રૂપં દૃષ્ટ્વા મોહવશં ગતઃ

ધાત્રેયિકાયાસ્તસ્યાશ્ચ બહુમાનપુરઃસરમ્ ॥
વસ્ત્રાણિ બદ્ધરૂપાણિ કટકાનાં શતાનિ ચ

હારા રત્નમયાસ્તદ્વદ્દદૌ લોભવિમોહિતઃ ॥
દદાવગુરુસારં ચ સકર્પૂરં સચન્દનમ્

તસ્યા ગૃહવરે તત્ર વસતિ સ્મ દિનેદિને ॥
પ્રહરાર્દ્ધે દિને જાતે તતઃ સ્વશિબિરં યયૌ

સ્નાત્વા તીર્થે સમીપે ચ કૃષ્ણગઙ્ગોદ્ભવે સદા ॥
એવં નિત્યં પ્રસક્તો હિ કરોતિ દ્રવ્યગર્વિતઃ

એવં તુ કુર્વતસ્તસ્ય માસષટ્કં તતો ગતમ્ ॥
અથૈકદા સમાયાતઃ સ્નાતું તત્ર સુમન્તુના

સ્વાશ્રમસ્થેન દૃષ્ટઃ સ કૃમિયુક્તઃ સમાગતઃ ॥
કૃમયો રોમકૂપેભ્યઃ પતમાના અનેકશઃ

યાવત્સ્નાનં સ કુરુતે પતતે રાશિમાત્રકઃ ॥
સ્નાને કૃતે નશ્યતિ ચ સુરૂપશ્ચાભિજાયતે

એવં સુમન્તુના દૃષ્ટમાશ્ચર્યં બહુવાસરમ્ ॥
સુમન્તુસ્તર્કયામાસ કોઽયં કસ્યાત્મજો યુવા

ઇતિ ચિન્તાસમાયુક્તસ્તમપૃચ્છદ્વિશંકિતઃ ॥
કસ્ત્વં કસ્યાસિ સુભગ કા જાતિઃ કશ્ચ તે પિતા

કિં કરોષિ દિવારાત્રૌ બ્રૂહિ ત્વં પૃચ્છતો મમ ॥
પાઞ્ચાલ ઉવાચ ॥
પાંચાલો બ્રાહ્મણસુતો વાણિજ્યં ચ સમાશ્રિતઃ

દક્ષિણાપથદેશાચ્ચ મથુરાયાં સમાગતઃ ॥
નિશામુષિત્વા શિબિરે પ્રાતસ્તીર્થં સમાશ્રિતઃ

સ્નાત્વા મહેશ્વરં દૃષ્ટ્વા ત્રિગર્તેશ્વરસંજ્ઞિતમ્ ॥
કાલિઞ્જરં ભવત્પાદૌ ગચ્છામિ શિબિરં તતઃ

સુમન્તુરુવાચ ॥
આશ્ચર્યં તવ દેહેઽસ્મિન્નિત્યં પશ્યામિ નિઃસૃતમ્ ॥
અસ્નાતે કૃમિસમ્પૂર્ણં સ્નાતે નિર્મલવર્ચસમ્

અસ્તિ કિંચિન્મહત્પાપં તવ પ્રચ્છન્નસમ્ભવમ્ ॥
અસ્યાં તીર્થપ્રભાવેણ સ્નાનાદ્ગચ્છતિ દૂરતઃ

કાલિઞ્જરસ્ય સંસ્પર્શાચ્છુદ્ધં દેહં ચ દૃશ્યતે

નિરૂપ્ય કથયાસ્માકં યત્તે પ્રચ્છન્નકિલ્બિષમ્

તીર્થમાહાત્મ્યાભવં ચ દૃષ્ટ્વા પૃચ્છામિ તે હિતમ્ ॥
ઇતિ તસ્ય મુનેઃ શ્રુત્વા ત્રિકાલજ્ઞસ્ય ભાષિતમ્

કિંચિન્નોવાચ પૃષ્ટોઽપિ એવમેવ ગતઃ પુનઃ ॥
તસ્યામાસીત્સ એકાન્તે તાં તુ પપ્રચ્છ સાદરમ્

કા ત્વં કસ્યાસિ સુભગે કશ્ચ દેશઃ પ્રિયંવદે ॥
કિં તત્કારણમુદ્દિશ્ય વસસ્યત્ર સુખં સદા

ઇતિ નિર્બન્ધતઃ પૃષ્ટા કિંચિન્નોવાચ તં પ્રતિ ॥
પુનઃપુનશ્ચ પપ્રચ્છ સા પ્રોવાચ ન કિંચન

કિંચિત્કાલં સમાસ્થાય તેનોક્તં હિ પ્રિયાં પ્રતિ ॥
ત્યક્ષ્યામિ હિ પ્રિયાન્પ્રાણાન્યદિ સત્યં ન વક્ષ્યતિ

નિર્બન્ધં તસ્ય તજ્જ્ઞાત્વા દુઃખેનોવાચ તં પ્રતિ ॥
પિતરૌ ભ્રાતરશ્ચેતિ દેશં જ્ઞાતિં તતઃ કુલમ્

પંચાલનગરી રમ્યા ગઙ્ગાયાશ્ચોત્તરે તટે ॥
તસ્યાં તૌ પિતરૌ મહ્યં વસતશ્ચ યદૃચ્છયા

દુર્ભિક્ષપીડિતે રાષ્ટ્રે ગતૌ તૌ દક્ષિણાપથમ્ ॥
નર્મદાદક્ષિણે કૂલે બ્રાહ્મણાનાં પુરોત્તમે

તસ્મિન્ સ્થાને પિતુર્મહ્યં પંચ પુત્રા મયા સહ ॥
જાતાસ્તેષામહં ષષ્ઠી કનિષ્ઠા વિધવાઽભવમ્

યોઽસૌ કનિષ્ઠકો ભ્રાતા મમ જ્યેષ્ઠશ્ચ પંચમઃ ॥
બાલ એવ ગતો દેશં ધનતૃષ્ણાપ્રલોભિતઃ

તસ્મિન્ગતેઽથ પિતરૌ કાલધર્મમુપેયતુઃ ॥
તીર્થેઽસ્મિન્નસ્થિપાતાર્થમહં સાર્થૈઃ સહાગતા

અત્ર સ્નાનપરા નિત્યં દેવબ્રાહ્મણવન્દનમ્ ॥
કુર્વન્તી વશમાપન્ના આસાં યસ્યા મમેદૃશમ્

આશ્રિતા કુલટાધર્મં કુલનાશો મયા કૃતઃ ॥
કુલદ્વયે ચ પુરુષા એકવિંશતિસંખ્યયા

નીતા નરકમત્યુગ્રં મયા પાપિષ્ઠયા ભૃશમ્ ॥
એવં સા તસ્ય તત્સર્વં કથયિત્વા તિલોત્તમા

રુરોદ સુસ્વરં દીના સ્મૃત્વા પૂર્વં કુલં વરમ્ ॥
વિલપ્ય બહુધા રાત્રૌ સંસ્મૃત્ય સ્વં વિચેષ્ટિતમ્

તસ્યા વિલપિતં શ્રુત્વા સ્ત્રીજનઃ સ તદાગતઃ ॥
સાન્ત્વયામાસ તાં બાલાં કિ ભદ્રે રુદિતં તવ

એતચ્છ્રુત્વા સ પાંચાલ્યો મૂર્ચ્છિતો ધરણીં ગતઃ ॥
તાઃ સ્ત્રિયસ્તાં સમાશ્વાસ્ય પાંચાલ્યં પરિવાર્ય ચ

તૈસ્તૈરુપાયૈર્વિવિધૈર્જીવયિત્વા ચ તં નરમ્ ॥
લબ્ધપ્રાણં તુ તં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છુર્મોહકારણમ્

તતસ્તેન સવૃત્તાન્તં કથિતં ચ કુલં મહત્ ॥
તિલોત્તમાસહાયાનાં સ્ત્રીણામગ્રે સવિસ્તરમ્

તતઃ સ વિમના જાતો અગમ્યાગમનેન ચ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તે મતિરભૂન્નિર્વિણ્ણસ્ય દુરાત્મનઃ

બ્રહ્મહા ચ સુરાપશ્ચ બ્રાહ્મણો યદિ જાયતે ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં વિનિર્દિષ્ટં મુનિભિર્દેહનાશનમ્

માતરં ગુરુપત્નીં ચ સ્વસારં પુત્રિકાં વધૂમ્ ॥
ગત્વા તુ પ્રવિશેદગ્નિં નાન્યા શુદ્ધિર્વિધીયતે

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ સ્ત્રીઘ્નશ્ચ ગુરુતલ્પગઃ ॥
અગમ્યાગમનં કૃત્વા એષાં સ સમતામિયાત્

ઇતિ શ્રુત્વા તુ પાંચાલી જ્યેષ્ઠભ્રાતરમેવ તમ્ ॥
દ્વિજેભ્યઃ પ્રદદૌ સર્વમઙ્ગલગ્નં વિભૂષણમ્

રત્નં વસ્ત્રં ધનં ધાન્યં યત્કિંચિત્તત્ર સંસ્થિતમ્ ॥
તત્સર્વં બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ દત્ત્વાશેષં દદૌ ધનમ્

કાલિઞ્જરસ્ય ભૂષાર્થમારામાર્થં વિશેષતઃ ॥
કૃષ્ણગઙ્ગોદ્ભવે તીર્થે ચિતાં કૃત્વા વિધાનતઃ

આત્મનશ્ચ વિશુદ્ધ્યર્થં પ્રજજ્વાલ હુતાશનમ્ ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય તત્રૈવ સ્નાત્વા દેવં પ્રણમ્ય ચ

પંચાલોઽપિ વિધાનેન નમસ્કૃત્ય મુનિં ગુરુમ્ ॥
સુમન્તું ચ મહાભાગમુપવિશ્યાગ્રતશ્ચ સઃ

મરણાયોપયોગ્યાનિ કૃત્વા કર્માણિ તત્ર ચ ॥
માથુરાન્સ સમાહૂય દત્ત્વા દાનાનિ સર્વશઃ

ક્રીત્વા ગ્રામાંશ્ચ તત્રૈવ બ્રાહ્મણેભ્યો દદૌ તદા ॥
ઈશાવાસ્યં જપં દિવ્યં જાપકેભ્યઃ શૃણોતિ ચ

તેભ્યોઽપિ પ્રદદૌ દ્રવ્યં સત્રાર્થં ચ વિભાગશઃ ॥
ઔર્ધ્વદેહિકભાગાર્થં કલ્પયિત્વા યથાવિધિ

સ્નાત્વા તીર્થે ચ કૃષ્ણસ્ય દેવં દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય ચ ॥
કાલિઞ્જરસ્ય પૂજાર્થં સત્રાર્થં પરિકલ્પ્ય ચ

દેવાલયં ચ તત્રૈવ કૃત્વા સન્દિશ્ય સાર્થકાન્ ॥
સુમન્તોઃ પ્રવરસ્યાથ પાદૌ જગ્રાહ ધર્મવિત્

દેવ જ્ઞાનં ચ તે દિવ્યમદ્ભુતં લોમહર્ષણમ્ ॥
અગમ્યાગમનાદેવ પાપં જાતં મમ પ્રભો

આગતોઽહં યદારભ્ય મથુરાયાં તતો ગુરો ॥
ભગિન્યા સહ સંયોગે જાતોઽયં કુલનાશકઃ

ત્વયા નિર્મલદૃષ્ટ્યા ચ વીક્ષિતોઽહં પુરા મુને ॥
કૃમયો મમ ગાત્રાત્તુ નિર્ગચ્છન્તો હિ નિત્યદા

કૃષ્ણગંગાપ્રભાવેણ પુનર્નિર્મલતાં ગતમ્ ॥
તત્સર્વં હિ ત્વયા દૃષ્ટં પૃષ્ટશ્ચાહં પુનઃ પુનઃ

તત્સત્યં મમ સઞ્જાતમગમ્યાગમપાતકમ્ ॥
તત્પાપસ્ય વિશુદ્ધ્યર્થં દેહત્યાગં કરોમિ વૈ

અનુજ્ઞાં દેહિ ભો સ્વામિંસ્તવ પાદૌ નમામ્યહમ્ ॥
વિશ્રાવ્ય તસ્ય તત્પાપં ચિતાં દીપ્ય ઘૃતોક્ષિતામ્

પ્રવેષ્ટુકામં તત્રાગ્નૌ ખે પ્રોવાચાશરીરિણી ॥
મૈવં કાર્ષીઃ સાહસં ચ વિપાપ્માનૌ યતશ્ચ વામ્

કસ્માદ્વા કસ્ય સન્ત્રાસાન્મરણે કૃતનિશ્ચયૌ ॥
યત્ર કૃષ્ણસ્ય સંચારઃ ક્રીડિતં ચ યથાસુખમ્

ચક્રાઙ્કિતપદા તેન સ્થાનં બ્રહ્મસમં શુભમ્ ॥
અન્યત્ર હિ કૃતં પાપં તીર્થમાસાદ્ય ગચ્છતિ

તીર્થે ચ યત્કૃતં પાપં વજ્રલેપો ભવિષ્યતિ ॥
દ્વાવેતૌ ચ યથાવશ્યં ગંગાસાગરસંગમે

સકૃદેવ નરઃ સ્નાત્વા મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા ॥
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સર્વાણ્યેવાભિષેચનાત્

તત્પંચતીર્થસ્નાનેન સમં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥
એકાદશ્યાં ચ વિશ્રાન્તૌ દ્વાદશ્યાં સૌકરે તથા

ત્રયોદશ્યાં નૈમિષે ચ પ્રયાગે ચ ચતુર્દશીમ્ ॥
કાર્ત્તિક્યાં પુષ્કરે ચૈવ કાર્ત્તિકસ્ય સિતાસિતે

કાલેષ્વેષુ નરઃ સ્નાત્વા સર્વપાપં વ્યપોહતિ ॥
મથુરાયાં ચ તીર્થેભ્યો વિશ્રાન્તઃ પંચતીર્થકે

અસિકુણ્ડે સરસ્વત્યાં તથા કાલિઞ્જરસ્ય ચ ॥
પંચતીર્થાભિષેકાચ્ચ યત્ફલં લભતે નરઃ

કૃષ્ણગંગા દશગુણં લભતે ચ દિનેદિને ॥
જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતો વાપિ યત્પાપં સમુપાર્જિતમ્

સુકૃતં દુષ્કૃતં ચાપિ મથુરાયાં પ્રણશ્યતિ ॥
વરાહેણ પુરા ચેદં પૃથિવ્યૈ કથિતં શુભમ્

તીર્થાનાં ગુણમાહાત્મ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
સર્વદેવમયો યોઽસૌ સર્વવેદમયસ્તથા

અનન્તશ્ચાપ્રમેયશ્ચ યસ્ય ચાન્તો ન વિદ્યતે ॥
યસ્ય શ્રોત્રૈકદેશે તુ આકાશો લેશમાત્રકઃ

વિલીનો જ્ઞાયતે નૈવ તસ્ય દેવસ્ય કા કથા ॥
તથા નયનયોઃ પ્રાન્તે તેજો લીનં ન દૃશ્યતે

નિઃશ્વાસે ચ વિલીનોઽસૌ વાયુર્નષ્ટો ન દૃશ્યતે ॥
ખુરાગ્રેષુ તથા લીનાઃ સમુદ્રાઃ સપ્ત ચ પ્રભોઃ

દૃશ્યન્તે સ્વેદસઙ્કાશા નામમાત્રા યથા પુરા ॥
રોમકૂપાન્તરે લગ્ના સશૈલવનકાનના

નષ્ટા પૃથ્વી ન લભ્યેત તસ્માદ્દેવાત્તુ કોઽધિકઃ ॥
સોઽત્ર તીર્થપરિત્રાણં કુર્વન્દેવઃ સ્વયં પ્રભુઃ

વરાહઃ સંસ્થિતઃ સાક્ષાત્પુરાણં યેન સૂચિતમ્ ॥
પૃથિવ્યાઃ સર્વસન્દેહાન્ સ્ફોટયામાસ યોઽવ્યયઃ

તસ્ય સન્દર્શનાદેવ સર્વપાપવિવર્જિતઃ ॥
તત્ક્ષણાદેવ જાયેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નવમ્યાં જ્યેષ્ઠ શુક્લસ્ય સ્નાત્વા ગઙ્ગોદકે નરઃ ॥
સૂકરે તુ ત્રિરાત્રં ચ માનવો દીપદઃ સકૃત્

દત્ત્વા દાનં યથાશક્તિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
કાલિઞ્જરે ચ દ્વાદશ્યાં સ્નાત્વા સંપૂજ્ય દેવતામ્

દ્વાદશાદિત્યસઙ્કાશો વિમાને ચ સમાસ્થિતઃ ॥
વિષ્ણુના સમનુજ્ઞાતો વિષ્ણુલોકે મહીયતે

વરાહ ઉવાચ ॥
એવં સુખદશબ્દેન દેવવાણ્યા પ્રચોદિતઃ ॥
પાંચાલસંજ્ઞકસ્તત્ર સુમન્તું પર્યપૃચ્છત

અસ્મદ્ગુરુઃ પિતા ત્વં ચ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ વૈ ॥
પાવકાલમ્ભનં મે સ્યાદુતાહો તીર્થસેવનમ્

ત્રિરાત્રં કૃચ્છ્રપારાક ચાન્દ્રાયણમથાપિ વા ॥
તવ પાદાંકિતે વાપિ સ્થિત્વા મોક્ષમવાપ્નુયામ્

આકાશભારતી યત્તુ તત્સત્યં નાનૃતં ક્વચિત્ ॥
મયા પ્રત્યક્ષતઃ પૂર્વં તવ ગાત્રેષુ પાતકમ્

દિનેદિને ચ સ્નાનાત્પ્રાક્ પ્રતિગચ્છતિ નિત્યશઃ ॥
આશ્રમે ત્વં સ્થિતશ્ચાત્ર નિર્મલશ્ચ શશી યથા

તિષ્ઠોપરમિતઃ પાપાદ્યાવત્કાલં ચ જીવસિ ॥
ઇયં તુ ભગિની પાપાદુપાવૃત્તા સતી પરમ્

સગતિશ્ચ વિપાપા ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવં પ્રભાવસ્તીર્થસ્ય મથુરાયાં વસુન્ધરે

કૃષ્ણગંગોદ્ભવસ્યાપિ તથા કાલિઞ્જરસ્ય ચ ॥
સૂકરસ્ય ચ માહાત્મ્યં યથા તે વર્ણિતં પુરા

યઃ શૃણોતિ વરારોહે શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ ॥
પઠતિ પ્રાતરેવાપિ ન સ પાપેન લિપ્યતે

સપ્તજન્મકૃતં પાપં તસ્ય સર્વં વ્યપોહતિ ॥
ફલં ચ ગોશતસ્યાપિ દત્તસ્ય સમવાપ્નુયાત્॥
અમૃતત્વં ચ લભતે સ્વર્ગલોકં ચ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે કૃષ્ણગંગોદ્ભવમાહાત્મ્યં નામ ષટ્સપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ