વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 174

શ્રીવરાહ ઉવાચ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ મહાપાતકનાશનમ્ ॥
સંગમસ્ય પ્રભાવં હિ પાપિનામપિ મુક્તિદમ્

અત્રૈવ શ્રૂયતે પૂર્વં બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ॥
મહાનામેતિ વિખ્યાતઃ સ્થિતોઽસૌ વનમાશ્રિતઃ

સ્વાધ્યાયયુક્તો હોમે ચ નિત્યયુક્તઃ સઃ યોગવિત્ ॥
જપહોમપરો નિત્યં સ્વકાલં ક્ષપતે ચ સઃ

એવં કર્માણિ કુર્વન્સ બ્રહ્મલોકજિગીષયા॥
બહૂન્યબ્દાન્યતીતાનિ બ્રાહ્મણસ્ય વને તદા

તસ્ય બુદ્ધિરિયં જાતા તીર્થાભિગમનં પ્રતિ॥
પુનસ્તીર્થજલૈરેતત્ક્ષાલયામિ કલેવરમ્

પ્રયાતો વિધિવત્સાક્ષાત્ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ ॥
અસિકુણ્ડાદિતઃ કૃત્વા દક્ષિણાં કોટિકાં તતઃ

તથા ચોત્તરકોટ્યાં તુ તથા મન્માથુરં ચ યત્ ॥
ક્રમેણ સર્વતીર્થાનિ સ્નાત્વા મામપિ પુષ્કરમ્

ગત્વા સર્વાણિ તીર્થાનિ સ્નાત્વા પૂતો ભવામ્યહમ્ ॥
ઇતિ કૃત્વા મથુરાયા નિર્જગામાથ સ દ્વિજઃ

કૃતપૂજાનમસ્કારઃ અધ્વાનં પ્રત્યપદ્યત ॥
અધ્વપ્રપન્નો હ્યદૃશત્પંચપ્રેતાન્સુભીષણાન્

અરણ્યે કણ્ટકવૃતે નિર્જને શબ્દવર્જિતે ॥
તાન્દૃષ્ટ્વા વિકૃતાકારાનતિતીવ્રભયઙ્કરાન્

ઈષદુત્ત્રસ્તહૃદયસ્તિષ્ઠદુન્મીલ્ય ચક્ષુષી ॥
આલમ્બ્ય સ તતો ધૈર્યં ત્રાસમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ

પપ્રચ્છ મધુરાલાપઃ કે યૂયં રૌદ્રમૂર્ત્તયઃ ॥
ભવન્તઃ કર્મણા કેન દુષ્કૃતેન ભયાવહાઃ

એકસ્થાનાત્સદા યૂયં પ્રસ્થિતાઃ કુત્ર વા સદા ॥
પ્રેતા ઊચુઃ ॥
ક્ષુત્પિપાસાતુરા નિત્યં બહુદુઃખસમન્વિતાઃ

દુર્બુદ્ધ્યા ચ વૃતાઃ સર્વે હીનજ્ઞાના વિચેતસઃ ॥
ન જાનીમો દિશં કાચિદ્વિદિશં ચાપિ ચાધ્વનિ

નાન્તરિક્ષં મહીં ચાપિ જાનીમો દિવસં તથા ॥
યદેતદ્દુઃખમાપન્નં સુખોદર્કફલં ભવેત્

અપ્રકામમિદં ભાતિ ભાસ્કરોદયનં પ્રતિ ॥
અહં પર્યુષિતો નામ પરઃ સૂચીમુખસ્તતઃ

શીઘ્રગો રોધકશ્ચૈવ પંચમો લેખકસ્તથા ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
પ્રેતાનાં કર્મજાતાનાં નામ્નાં વૈ સમ્ભવઃ કુતઃ

કિં તત્કારણમેતદ્ધિ યૂયં સર્વે સનામકાઃ ॥
પ્રેત ઉવાચ ॥
અહં સ્વાદુ સદાશ્નામિ દદ્મિ પર્યુષિતં દ્વિજે

એતત્કારણમુદ્દિશ્ય નામ પર્યુષિતં દ્વિજ ॥
સૂચીતા બહવોઽનેન વિપ્રાશ્ચાન્નાદિકાંક્ષિણઃ

એતત્કારણમુદ્દિશ્ય પરઃ સૂચીમુખસ્તતઃ ॥
સમર્થિતો દ્વિજેનૈવ શીઘ્રં યાતિ યતો હિ સઃ

એતત્કારણમુદ્દિશ્ય શીઘ્રગસ્તેન સોચ્યતે ॥
એકો ગૃહસ્ય મધ્યે તુ ભુઙ્ક્તે દ્વિજભયેન હિ

સમારુહ્યોદ્વિગ્નમના રોધકસ્તેન ચોચ્યતે ॥
મૌનેનાપિ સ્થિતો નિત્યં યાચિતોઽપિ લિખેન્મહીમ્

અસ્માકમપિ પાપિષ્ઠો લેખકસ્તેન નામ વૈ ॥
મદેન લેખકો યાતિ રોધકસ્તુ હ્યવાક્છિરાઃ

શીઘ્રગઃ પઙ્ગુતાં પ્રાપ્તઃ પરં સૂચીમુખસ્તતઃ ॥
ઉષિતઃ કેવલગ્રીવો લમ્બૌષ્ઠો વૈ મહોદરઃ

બૃહદ્વૃષણશુષ્કાઙ્ગઃ પાપાદેવ પ્રજાયતે ॥
એતત્તે સર્વમાખ્યાતમાત્મવૃત્તાન્ત સમ્ભવમ્

યદિ તે શ્રવણે શ્રદ્ધા પૃચ્છ ચાન્યદ્યદિચ્છસિ ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
યે જીવા ભુવિ તિષ્ઠન્તિ સર્વ આહારજીવિનઃ

યુષ્માકમપિ ચાહારં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
પ્રેતા ઊચુઃ ॥
શૃણુ ચાહારમસ્માકં સર્વભૂતદયાપર

યચ્છ્રુત્વા નિન્દસે નિત્યં ભૂયો ભૂયશ્ચ નિત્યશઃ ॥
શ્લેષ્મમૂત્રપુરીષેણ યોષિતાં ચ સમન્તતઃ

ગૃહાણિ ત્યક્તશૌચાનિ પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥
બલિમન્ત્રવિહીનાનિ દાનહીનાનિ યાનિ ચ

ગુરવો નૈવ પૂજ્યન્તે સ્ત્રીજિતાનિ ગૃહાણિ ચ ॥
યાનિ પ્રકીર્ણભાણ્ડાનિ પ્રકીર્ણોચ્છેષણાનિ ચ

નિત્યં ચ કલહો યત્ર પ્રેતા ભુઞ્જન્તિ તત્ર વૈ ॥
અપાત્રે પ્રતિદત્તાનિ વિધિહીનાનિ યાનિ ચ ॥
નિન્દિતાનાં દ્વિજાતીનાં જુગુપ્સિતકુલોદ્ભવે

જાતાનાં વિહિતાનાં ચ દુષ્કૃતં કર્મ કુર્વતામ્ ॥
તેભ્યો દત્તં તદસ્માકમુપતિષ્ઠતિ ભોજને

એતત્પાપતરં ચાન્યદ્ભોજનં દુષ્ટકર્મિણામ્ ॥
નિર્વિણ્ણાઃ પ્રેતભાવેન પૃચ્છામઃ સુદૃઢવ્રત

પ્રેતો યથા ન ભવતિ તથા બ્રૂહિ તપોધન ॥
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
એકરાત્રત્રિરાત્રેણ કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદિભિઃ

વ્રતૈરભ્યુદ્યતઃ પૂતો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
મિષ્ટાન્નપાનદાતા ચ સતતં શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

યતીનાં પૂજકો નિત્યં ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
ત્રીનદ્ભિઃ પંચ ચૈકં વા પ્રતિનિત્યં તુ પોષયેત્

સર્વભૂતદયાલુશ્ચ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
દેવાતિથિષુ પૂજાસુ ગુરુપૂજાસુ નિત્યશઃ

રતો વૈ પિતૃપૂજાયાં ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
જિતક્રોધો હ્યમાત્સર્યસ્તૃષ્ણાસઙ્ગવિવર્જિતઃ

ક્ષમાયુક્તો દાનશીલો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ ॥
એકાદશીં સિતાં કૃષ્ણાં સપ્તમીં વા ચતુર્દશીમ્

ઉપવાસપરો નિત્યં ન સ પ્રેતોઽભિજાયતે ॥
ગાં બ્રાહ્મણં ચ તીર્થાનિ પર્વતાંશ્ચ નદીસ્તથા

દેવાંશ્ચ વન્દતે નિત્યં ન પ્રેતો જાયતે હિ સઃ ॥
પ્રેતા ઊચુઃ ॥
ત્વત્તસ્તચ્છ્રુતમસ્માભિર્યો ન પ્રેતોઽભિજાયતે

પ્રેતસ્તુ જાયતે કેન તદ્વદ ત્વં મહામુને ॥
વિપ્ર ઉવાચ ॥
શૂદ્રાન્નેન તુ ભુક્તેન બ્રાહ્મણો મ્રિયતે યદિ

તેનૈવ ચોદરસ્થેન સ પ્રેતો જાયતે ધ્રુવમ્ ॥
નગ્નકાપાલિપાષણ્ડસઙ્ગતાસનભોજનૈઃ

મનુષ્યઃ પ્રેતતાં યાતિ સ્પર્શેન સુતરાં તથા ॥
પૂર્વપુણ્યં વિનશ્યેત્તુ પ્રેતો ભવતિ નિત્યશઃ

પાષણ્ડાશ્રમસંસ્થશ્ચ મદ્યપઃ પારદારિકઃ ॥
વૃથામાંસરતો નિત્યં સ ચ પ્રેતોઽભિજાયતે

દેવસ્વં બ્રાહ્મણસ્વં ચ ગુરોર્દ્રવ્યં હરેત્તુ યઃ ॥
કન્યાં દદાતિ શુલ્કેન સ ચ પ્રેતોઽભિજાયતે

માતરં પિતરં ભ્રાતૃભગિન્યૌ ચ સ્ત્રિયં સુતમ્ ॥
અદુષ્ટાન્યસ્ત્યજેત્સોઽપિ પ્રેતો ભવતિ ચ ધ્રુવમ્

અયાજ્યયાજનાચ્ચૈવ યાજ્યાનાં પરિવર્જનાત્ ॥
રતો વા શૂદ્રસેવાયાં સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

બ્રહ્મહા ચ કૃતઘ્નશ્ચ ગોઘ્નો વૈ પઞ્ચપાતકી ॥
ભૂમિકન્યાપહર્તા ચ સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

ગુરોર્ધર્મ્મોપદેષ્ટુશ્ચ નિત્યં હિતમભીપ્સતઃ ॥
ન કરોતિ વચસ્તસ્ય સ પ્રેતો જાયતે નરઃ

અસદ્ભ્યઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ નાસ્તિકેભ્યો વિશેષતઃ ॥
સ પાપો જાયતે પ્રેત આહારાદિવિવર્જિતઃ

પ્રેતા ઊચુઃ ॥
ય એતત્કર્મ કુર્વન્તિ મૂઢાઽધર્મપરાયણાઃ ॥
વિરુદ્ધકારિણઃ પાપાસ્તેષાં કાંચિદ્ગતિં વદ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
યે ધર્મવિમુખા મૂઢા દયાદાનવિવર્જિતાઃ ॥
તેષાં ગતિર્ભવેદેકા મથુરાયાન્તુ સઙ્ગમે

શ્રવણદ્વાદશીયોગે માસિ ભાદ્રપદે તથા ॥
વામનં તત્ર દેવં તુ પૂજયેજ્જુહુયાત્તથા

સુવર્ણમન્નં વસ્ત્રં ચ ચ્છત્રોપાનત્સુસંયુતમ્ ॥
તત્ર સ્નાતો પિતૄંસ્તર્પ્ય દત્ત્વા કરકમેવ ચ

ન તે પ્રેતા ભવિષ્યન્તિ માર્ગસ્થો યો નમસ્યતે ॥
વિમાનવરમારુહ્ય વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાતો હૃષ્ટપુષ્ટો યથાશ્રુતઃ ॥
ધ્યાતશ્ચ કીર્ત્તિતો વાપિ તેન ગઙ્ગાવગાહિતા

તીર્થસ્યૈવ તુ માહાત્મ્યં પ્રેતો ભૂત્વા શૃણોતિ યઃ ॥
તસ્યાક્ષયપદં વિષ્ણોર્ભવતીતિ મયા શ્રુતમ્

પ્રેતા ઊચુઃ ॥
અસ્માકં વદ કલ્યાણ વ્રતસ્યાસ્ય વિધિં પરમ્ ॥
યેન વૈ ક્રિયમાણેન પ્રેતત્વાત્તુ વિમુચ્યતે

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
એવમેવ વ્રતસ્યાસ્ય વિધાનં કર્મસંહિતમ્ ॥
પુરાણં કથિતં રાજ્ઞે માન્ધાત્રે પૃચ્છતે પુરા

વસિષ્ઠેન મહાભાગાઃ શૃણુધ્વં કથયામ્યહમ્ ॥
પ્રેતાનાં મોક્ષણં પુણ્યં ગતિપ્રવરદાયકમ્

માસિ ભાદ્રપદે શુદ્ધા દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા ॥
તસ્યાં દત્તં હુતં સ્નાનં સર્વં લક્ષગુણં ભવેત્

સઙ્ગમે ચ પુનઃ સ્નાત્વા પૂજયિત્વા તુ વામનમ્ ॥
કલશં વિધિના દત્ત્વા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કપિલાનાં શતં દત્ત્વા હિરણ્યોપસ્કરાઞ્ચિતમ્ ॥
તેન યત્ફલમાપ્નોતિ તદ્દ્વાદશ્યામખણ્ડિતમ્

રાક્ષસત્વં ન ગચ્છેત્તુ શ્રવણદ્વાદશીવ્રતાત્ ॥
સ્વર્ગે ચ વસતે તાવદ્યાવદિન્દ્રાશ્ચતુર્દશ

તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ ॥
જાતિસ્મરો મહાયોગી મોક્ષમાર્ગપરાયણઃ

ધ્યાનયુક્તેન ભાવેન મુક્તો યાત્યપુનર્ભવમ્ ॥
કનકં ચ સુસંપીતં સાન્નં રત્નસમન્વિતમ્

યથાલાભોપપન્નેન સૌવર્ણો વામનઃ કૃતઃ ॥
ઉપાનચ્છત્રસંયુક્તો વિધિમન્ત્રપુરઃસરઃ

કૃત્વા ચ વિધિવત્તસ્ય સ્નાનપૂજાદિકં નરઃ ॥
મન્ત્રૈસ્તથાવિધૈર્હોમૈર્બ્રાહ્મણં ચોપપાદયેત્

આગચ્છ વરદાનન્ત શ્રીપતે મદનુગ્રહાત્ ॥
સર્વગોપિ નિજાંશેન સ્થાનમેતદલઙ્કુરુ

(આવાહનમ્)
યત્ત્વં નક્ષત્રરૂપેણ દવાદશ્યાં નભસિ સ્થિતઃ ॥
તન્નક્ષત્રમહં વન્દે મનોવાઞ્છિતસિદ્ધયે

( નક્ષત્રમ્)
નમઃ કમલનાભાય કમલાલય કેશવ ॥
( સ્નાનમ્ )
અમૂર્ત્તે સર્વતોવ્યાપિન્નારાયણ નમોઽસ્તુ તે

સર્વવ્યાપિન્જગદ્યોને નમઃ સર્વમયાચ્યુત ॥
( પૂજા)
શ્રવણદ્વાદશીયોગે પૂજાં ગૃહ્ણીષ્વ કેશવ

ધૂપોઽયં દેવદેવેશ શંખચક્રગદાધર ॥
(ધૂપં) અચ્યુતાનન્ત ગોવિન્દ વાસુદેવ નમોઽસ્તુ તે

તેજસા સર્વલોકાશ્ચ વિવૃતાઃ સન્તુ તેઽવ્યયાઃ ॥
( દીપમ્)
ત્વં હિ સર્વગતં તેજો જનાર્દન નમોઽસ્તુ તે

અદિતેર્ગર્ભમાધાય વૈરોચનિશમાય ચ ॥
ત્રિભિઃ ક્રમૈર્જિતા લોકા વામનાય નમોઽસ્તુ તે

(નૈવેદ્યમ્)
દેવાનાં સમ્મતશ્ચાપિ યોગિનાં પરમાં ગતિઃ ॥
જલશાયી જગદ્યોને અર્ઘ્યં મે પ્રતિ ગૃહ્યતામ્

( અર્ઘ્યમ્)
હવ્યભુગ્ઘવ્યકર્ત્તા ત્વં હોતા હવ્યં ત્વમેવ ચ ॥
સર્વમૂર્ત્તે જગદ્યોને નમસ્તે કેશવાય ચ

(ઇતિ સ્વાહા હોમઃ)
હિરણ્યમન્નં ત્વં દેવ જલવસ્ત્રમયો ભવાન્ ॥ ( દક્ષિણામ્)
ઉપાનચ્છત્રદાનેન પ્રીતો ભવ જનાર્દન

( છત્રાદિદાનમ્)
પર્જન્યો વરુણઃ સૂર્યઃ સલિલં કેશવઃ શિવઃ ॥
અગ્નિર્વૈશ્રવણો દેવઃ પાપં હરતુ મેઽવ્યયઃ

( વામનસ્તુતિમ્)
અન્નં પ્રજાપતિર્વિષ્ણુરુદ્રચન્દ્રેન્દ્રભાસ્કરાઃ ॥
અન્નં ત્વષ્ટા યમોઽગ્નિશ્ચ પાપં હરતુ મેઽવ્યયઃ

( કરકદાનં)
વામનો બુદ્ધિદાતા ચ દ્રવસ્થો વામનઃ સ્વયમ્ ॥
વામનસ્તારકોભાભ્યાં વામનાય નમોઽસ્તુ યે

( યજમાનઃ)
વામનં પ્રતિગૃહ્ણામિ વામનો મે પ્રયચ્છતિ ॥
વામનસ્તારકોભાભ્યાં વામનાય નમો નમઃ

( દ્વિજઃ પ્રતિગ્રહીતા)
કપિલાઙ્ગેષુ તિષ્ઠન્તિ ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥
દત્ત્વા કામદુઘાં લોકા ભવન્તિ સફલા નૃણામ્

( ગોદાનં)
મમ પાપચ્છિદે તુભ્યં દેવગર્ભ સુપૂજિત ॥
મયા વિસર્જિતો દેવ સ્થાનમન્યદલઙ્કુરુ

(વિસર્જનમ્)
એવં વિદ્વાંસ્તુ દ્વાદશ્યાં યો નરઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
યત્ર તત્ર નભસ્યે તુ કૃત્વા ફલમવાપ્નુયાત્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
યસ્તુ સારસ્વતે તીર્થે યમુનાયાશ્ચ સઙ્ગમે ॥
કરોતિ વિધિનાનેન તસ્ય પુણ્યં શતોત્તરમ્

મયાપિ શ્રદ્ધયા ચૈતત્કાલં તીર્થસ્ય સેવનમ્ ॥
ક્ષેત્રસંન્યાસરૂપેણ કૃતભક્તિસમન્વિતમ્

યેન યૂયં ન શક્તા માં બાધિતું પાપકર્મિણઃ ॥
શ્રવણદ્વાદશીયોગે વ્રતં તિથિસમન્વિતમ્

તાવદ્વ્રતં તુ કર્ત્તવ્યં યાવદેકં ક્ષયં વ્રજેત્ ॥
તીર્થસ્યૈવ પ્રભાવો હિ પ્રત્યક્ષમિહ દૃશ્યતે

શ્રવણાદ્વો ગતિઃ સાક્ષાત્સાધુ લક્ષ્યામિ ચાઽધુના ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવં બ્રુવતિ વિપ્રે તુ આકાશે દુન્દુભિસ્વનઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિર્ભુવ્યપતદ્દેવૈર્મુક્તા સહસ્રશઃ

પ્રેતાનાં તુ વિમાનાનિ આગતાનિ સમન્તતઃ ॥
દેવદૂત ઉવાચેદં પ્રેતાનાં શૃણ્વતાં તદા

અસ્ય વિપ્રસ્ય સમ્ભાષાત્પુણ્યસત્કીર્ત્તિતેન ચ ॥
પ્રેતભાવવિમુક્તાઃ સ્થ તીર્થસ્ય શ્રવણાદપિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સતા સમ્ભાષણં વરમ્ ॥
કર્ત્તવ્યસ્તીર્થભાવશ્ચ વ્રતભાવશ્ચ માનસે

તીર્થાભિષેકિપુરુષાદ્યથા તેષાં દુરાત્મનામ્ ॥
પ્રેતાનામક્ષયઃ સ્વર્ગઃ સરસ્વત્યાશ્ચ સઙ્ગમાત્

પ્રાપ્તં તીર્થપ્રભાવસ્ય શ્રવણાન્મુક્તિદં ફલમ્ ॥
તિલકં સર્વધર્માણાં પંચપ્રેતત્વમુક્તિદમ્

યઃ પઠેત્પરયા ભક્ત્યા શૃણુયાદ્ભક્તિતત્પરઃ ॥
કરોતિ શ્રદ્ધયા યુક્તો ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

પિશાચસંજ્ઞકં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ ન પ્રેતો જાયતે નરઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મધુ૦ મા૦ સર્વતીર્થે યમુનાસંગમપ્રભાવોનામ ચતુઃસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ