વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 172

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
ગોકર્ણસ્તુ તથા ચક્રે તસ્મિન્નાયતને શુભે ॥
પ્રથમેઽહ્નિ યથા કૃત્યમેવમેવ ત્રયોદશ

તા દેવ્યો નૃત્યગીતેષુ કુશલાશ્ચાગમેઽભવન્ ॥
સુરૂપાશ્ચ સ્વલંકારા રમયન્તિ દિનેદિને

ગોકર્ણઃ સર્વભાવેન ગૃહં વિસ્મૃતવાનસૌ ॥
તથૈકદા સ ગોકર્ણસ્તા દેવ્યશ્ચ હતૌજસઃ

વિવર્ણં વદના દીના ભગ્નાલંકારવાસસઃ ॥
હીનાંગા લુંચિતશિરઃ કેશપક્ષ્મનખાદયઃ

દૃશ્યન્તે વિકૃતાકારાઃ સવ્રણા રુધિરસ્રવાઃ ॥
તા દૃષ્ટ્વાઽતીવદુઃખાર્ત્તાશ્ચક્રે મનસિ વેદનામ્

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ ॥
મમ સઙ્ગાદિમા દેવ્યો દશમીં ચ દશાં ગતાઃ

એવં જ્ઞાત્વા સ પપ્રચ્છ તાસાં રૂપવિપર્યયમ્ ॥
કથયધ્વં મહાભાગાઃ કિમેતદ્રૂપવ્યત્યયમ્

દેવ્ય ઊચુઃ ॥
અપ્રષ્ટવ્યં મહાભાગ દૈવઃ સર્વેષુ કારણમ્ ॥
કાલાત્મકઃ સ ભગવાન્ભુજ્યતે સુકૃતં યતઃ

સ એવ નિત્યકાલં ચ પૃચ્છતિ સ્મ તદુત્તરમ્ ॥
દુઃખાર્ત્તસ્ય સુદીનસ્ય ન જલ્પન્ત્યતિદુઃખિતાઃ

નિશ્ચયાર્થં પુનઃ સોઽથ ગોકર્ણસ્તાઃ પ્રણમ્ય ચ ॥
પૃચ્છત્યાગ્રહરૂપેણ નિશ્ચયં વિન્દતે યથા

યદિ ગોપ્યં મમાર્ત્તસ્ય વૈરૂપ્યં કથયિષ્યથ ॥
અગાધે દુસ્તરે પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામ્યદ્ય સુદુઃખિતઃ

એવમુક્તે તદા તાસાં મધ્યે એકાઽબ્રવીદિદમ્ ॥
દુઃખં તસ્ય સમાખ્યેયં યો વિનાશયતે રુજમ્

શૃણુ વત્સ વદિષ્યેઽહં વિરૂપકરણં યથા ॥
અસ્માકં ચ સમુત્પન્નમેકચિત્તોઽવધારય

આસ્તે મધુપુરી રમ્યા નૃણાં મુક્તિપ્રદાયિની ॥
અયોધ્યાધિપતિર્વીરશ્ચતુરઙ્ગબલાન્વિતઃ

ચાતુર્માસ્યં તીર્થસેવી સ ગતો ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
વિષ્ણોર્દેવસ્ય ચાગારં પઞ્ચસંખ્યાસમન્વિતમ્

આરામવાટિકાઃ શુભ્રાઃ પ્રાકારવરવેષ્ટિતાઃ ॥
કૂપપ્રાવર્ત્તકોપેતાઃ પુષ્પજાત્યઃ સુવાસિતાઃ

ફલવન્તો દ્રુમાસ્તસ્મિન્સર્વર્ત્તુસુમનોહરાઃ ॥
તસ્યાભ્યાશે સ રાજર્ષિશ્ચકારાવાસમુત્તમમ્

સેવકૈર્નાશિતઃ સર્વં આરામઃ સફલદ્રુમઃ ॥
પ્રાકારપરિખા ચૈવ સ્થણ્ડિલપ્રતિમા કૃતા

બહુધા વાર્યમાણૈસ્તુ પાપબુદ્ધિસમાશ્રિતૈઃ ॥
એવં તેન કૃતં તત્ર સોઽપિ દૈવવશઙ્ગતઃ

પઞ્જરસ્થો યથા સિંહઃ કોઽસ્માંસ્ત્રાતા ભવેદિતિ ॥
પિધાયાઞ્જલિના વક્ત્રમશ્રુક્લિન્નસ્તનાન્તરા

રુરોદોચ્ચૈઃ સ્વરં દીના હા કષ્ટમિતિ જલ્પતી ॥
સર્વાસાં રુદતીનાં ચ કુરરીણામિવ સ્વનઃ

શ્રૂયતે બહુધાકારો ગોકર્ણોઽપ્યતિદુઃખિતઃ ॥
એકૈકસ્યાસ્તુ ચક્રેઽસૌ મૂર્ધ્ના પાદાભિવન્દનમ્

પ્રાઞ્જલિર્દીનયા વાચા સાન્ત્વયામાસ તાઃ શનૈઃ ॥
પ્રાપ્તસંજ્ઞાસ્તુ તાઃ સર્વાઃ ગોકર્ણોઽપ્યાહ સુસ્વનઃ

ભવિતા યદિ તત્રાહં રાજાનં તં નિવારયમ્ ॥
કિં કરિષ્યામિ દૈવેન સમર્થોઽપ્યવસાદિતઃ

ઇત્યુક્તમાત્રે વચને તાઃ સર્વા લબ્ધચેતસઃ ॥
ઐક્યભાવેન તાઃ સર્વાઃ પપ્રચ્છુર્વણિજં પ્રતિ ॥
કસ્ત્વં કથય કસ્માચ્ચ સ્થાનાદ્યત્ત્વમિહાગતઃ

ગોકર્ણ ઉવાચ ॥
ગોકર્ણોઽહં સુચાર્વાસ્યઃ સુકપોલો ઽબ્રવીન્મયા ॥
પૂર્વં દૃષ્ટા ભવત્યો વૈ ચાર્વંગ્યશ્ચારુલોચનાઃ

ઇદાનીં મલિના જાતા મમ શોકવિવર્દ્ધનાઃ ॥
કથયધ્વં મમાત્માનમત્ર હેતુમનન્તરમ્

જ્યેષ્ઠા સોવાચ તસ્યાગ્રે પુષ્પજાત્યા સ્વલંકૃતાઃ ॥
વયમારામસંસ્થાશ્ચ સ્વામિના પરિપાલિતાઃ

હૃદ્યવેષાઃ સુચાર્વંગ્યઃ પુષ્પવૃદ્ધિરતાઃ તદા ॥
પૂર્વં દ્રષ્ટાઃ સુરૂપાશ્ચ વિપર્યયમથો શૃણુ

રાજલોકૈઃ પીડિતાશ્ચ ચ્છેદનોન્મૂલનેન ચ ॥
પીડિતા ભૃશમુદ્વિગ્નાસ્તેનેદાનીં સકલ્મષાઃ

પુષ્પમાલાવિહીનાશ્ચ મૂલસ્કન્ધાવશેષિતાઃ ॥
એવંવિધાશ્ચ સંભૂતા નષ્ટસંજ્ઞાઃ સ્થિતા વયમ્

યો દેવસ્તત્ર પાષાણો મૃત્પિણ્ડેષ્ટકયન્ત્રિતઃ ॥
સોઽત્ર સત્ત્વમયઃ સાક્ષી તસ્ય પુણ્યસ્ય કર્મણિ

પુણ્યં સોદકપૂર્ણોઽયં તસ્યારામસ્ય સેચકમ્ ॥
સરશ્ચોત્પલપૂર્ણં ચ કલહંસૈર્યુતં સદા

યે ચ વૃક્ષાઃ ફલોપેતાસ્તે સૌવર્ણાશ્ચ સત્તમ ॥
એતા રક્ષન્તિ સતતમારામં સુખદં નૃણામ્ ॥
તસ્યા નાશાદ્યથા નોઽત્ર જાતેયં ચ વિરૂપતા

ગોકર્ણ ઉવાચ ॥
આરામકર્તુઃ કિં ચાત્ર ફલં ભવતિ યાદૃશમ્ ॥
કરણાત્કૂપદેવાનાં તસ્ય પુણ્યફલં વદ

જ્યેષ્ઠોવાચ ॥
ઇષ્ટાપૂર્ત્તં દ્વિજાતીનાં પ્રથમં ધર્મસાધનમ્ ॥
ઇષ્ટેન લભતે સ્વર્ગં પૂર્ત્તે મોક્ષં ચ વિન્દતિ

વાપીકૂપતડાગાનિ દેવતાયતનાનિ ચ ॥
પતિતાન્યુદ્ધરેદ્યસ્તુ સ પૂર્ત્તફલમશ્નુતે

ભૂમિદાનેન યે લોકા ગોદાનેન ચ કીર્ત્તિતાઃ ॥
તે લોકાઃ પ્રાપ્યતે પુંભિઃ પાદપાનાં પ્રરોહણે

અશ્વત્થમેકં પિચુમન્દમેકં ન્યગ્રોધમેકં દશ પુષ્પજાતીઃ ॥
દ્વે દ્વે તથા દાડિમમાતુલિંગે પંચામ્રરોપી નરકં ન યાતિ

યથા સુપુત્રઃ કુલમુદ્ધરેદ્ધિ યથાઽતિકૃચ્છ્રાન્નિયમપ્રયત્નાત્ ॥
તથાઽત્ર વૃક્ષાઃ ફલપુષ્પભૂતાઃ સ્વં સ્વામિનં નરકાદુદ્ધરન્તિ

ગોકર્ણ ઉવાચ ॥
ઇન્ધનાર્થં યદાનીતમગ્નિહોત્રં તદુચ્યતે ॥
છાયાવિશ્રામપથિકૈઃ પક્ષિણાં નિલયેન ચ

પત્રમૂલત્વગાદ્યૈશ્ચ ઔષધાર્થં તુ દેહિનામ્ ॥
ઉપકુર્વન્તિ વૃક્ષસ્ય પંચયજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે

ગૃહકૃત્યાનિ કાષ્ઠાનિ ક્ષુદ્રજન્તુગૃહાસ્તથા ॥
યત્ર નિર્વર્ત્તનં પ્રોક્તં ભિક્ષા પત્રૈઃ સમીકૃતા

ફલન્તિ વત્સરે મધ્યે દ્વિવારં શકુનાદયઃ ॥
સાંવત્સરં પિતુર્માતુરુપકારં ફલૈઃ કૃતમ્ ॥
એવં પુત્રસમારોપા એવં તત્ત્વવિદો વિદુઃ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવમુક્તસ્તયા દેવ્યા માલત્યા પુષ્પજાતયા ॥
હા કષ્ટં કથમિત્યેવ મુમોહ ચ પપાત હ

તાભિરાશ્વાસિતો ધીમાન્સસંજ્ઞો વારિણોક્ષિતઃ ॥
આત્માનં કથયાસ્માકં યસ્માચ્ચ ત્વમુપાગતઃ

ગોકર્ણ ઉવાચ ॥
વૃદ્ધૌ ચ માતાપિતરૌ સાધુ ભાર્યાચતુષ્ટયમ્ ॥
મથુરાયાં મમૈવતદુદ્યાનં દેવતાગૃહમ્

યદિ તત્ર ગતશ્ચાહં પિતૃરાજ્ઞોસ્તુ સન્નિધૌ ॥
ઇમામાપદમાપન્ના યૂયં તદ્વૈ નિવેદયે

જ્યેષ્ઠા પ્રોવાચ નેષ્યામિ યદિ તે રોચતેઽનઘ ॥
અદ્યૈવ મથુરાં દેવીમવેક્ષ્યામોઽધિગમ્યતામ્

વિમાનપ્રતિમાકારં યાનમારુહ્ય સત્વરઃ ॥
દિવ્યાનીમાનિ રત્નાનિ ભૂષણાનિ ફલાનિ ચ

ગૃહ્ણીષ્વોપાયનં રાજ્ઞે તસ્મૈ ત્વં દેહ્યનર્ઘ્યકમ્ ॥
આરુહ્ય સ તથેત્યુક્ત્વા નમસ્કૃત્ય હરિં ચ તાઃ

ઉત્પપાત તતઃ સ્થાનાદ્યત્ર રાજા વ્યવસ્થિતઃ ॥
રાજ્ઞે નિવેદયામાસ રત્નાનિ સુબહૂનિ ચ

રાજા દર્શનમાત્રેણ સન્તુષ્ટઃ સોબ્રવીદિદમ્ ॥
સ્વાગતં તે મહાભાગ સંમાન્ય પરિપૂજ્ય ચ

અર્દ્ધાસને કૃતઃ પ્રીત્યા રત્નદો ધનદો યથા ॥
અસ્માત્સ્થાનાદિદાનીઞ્ચ અપસર્પ્ય ક્ષણાન્તરે

આશ્ચર્યં દર્શયિષ્યામિ કથયિષ્યામિ ચાપિ ભોઃ ॥
સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય સેનાપતિમુવાચ હ

મુહૂર્ત્તાર્દ્ધાદ્યથા યાતિ સૈન્યં તચ્ચ તથા કુરુ ॥
ક્ષિપ્રં તત્પ્રતિપદ્યસ્વ ન કાલોઽત્યભ્યગાદ્યથા

કૃતં તેન તથા સર્વં યથા રાજ્ઞા હિ ભાષિતમ્ ॥
તા દેવ્યો દિવ્યરૂપાશ્ચ વિમાનકૃતરૂપકાઃ

સાધુ સાધ્વિતિ ગોકર્ણં પ્રશશંસુઃ પુનઃ પુનઃ ॥
વરં દત્ત્વા યથાકામં સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા દિવં યયુઃ

ગોકર્ણસ્તુ તદાચક્ષે તત્સર્વં નૃપતેઃ સુખી ॥
સર્વં તચ્ચાત્મચરિતં પૂર્ત્તધર્મસ્ય યત્ ફલમ્

રાજ્ઞા તસ્મૈ પ્રદત્તાશ્ચ ગ્રામાશ્ચૈવ પુરાણિ ચ ॥
વસ્ત્રાણિ ચ ગજાશ્ચૈવ વાજિનોઽન્યધનં બહુ

આશ્ચર્યં પરમં ધર્મમારામસ્ય મહત્ ફલમ્ ॥
શ્રુત્વા સર્વં ચકારાસૌ સાર્વભૌમો મહીપતિઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ગોકર્ણમાહાત્મ્યે દ્વિસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ