વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 171

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શુકં ગૃહ્ય તતઃ સ્થાનાત્પ્રસ્થિતો મથુરાં પુરીમ્ ॥
પ્રવિશ્ય ગૃહ્ય તત્પુણ્યં માતાપિત્રોસ્તદર્પિતમ્

શુકસ્ય ચરિતં સર્વં નિવેદ્ય ચ મહામતિઃ ॥
એવં નિવસતસ્તસ્ય બહુવર્ષાણિ તત્ર વૈ

સુખં પ્રાપ્તં મતં ચાપિ વ્યવહારે ચ પૂજને ॥
એવં નિવસતસ્તસ્ય દ્રવ્યં શેષમજાયત

પુનસ્તત્રૈવ ગમને વણિગ્ભાવે મતિર્ગતા ॥
સમુદ્રયાને રત્નાનિ મહામૌલ્યાનિ સાધુભિઃ

આનયિષ્યે બહૂન્યત્ર સાર્ધં રત્નપરીક્ષકૈઃ ॥
એવં નિશ્ચિત્ય મનસા મહાસાર્થપુરઃસરઃ ॥
સમુદ્રયાયિભિર્લોકૈઃ સંવિદં પ્રોચ્ય નિર્ગતઃ

પેયાહાર સમાહારં કૃત્વા કૃત્યવિદાર્થકમ્ ॥
શુકં ગૃહીત્વા પ્રસ્થાનમકરોત્પુણ્યવાસરે

માતાપિત્રોઃ શુભા વાચો ગૃહીત્વા દેવતાગૃહે ॥
ભાર્યાણાં દેવકાર્યં ચ વાટિકાયાશ્ચ પોષણમ્

પિતુઃ શુશ્રૂષણં ચોક્ત્વા સર્વં યૂયં કરિષ્યથ ॥
યથાયોગં યથાકાલં યથાકૃત્યં યથા ચ યત્

ભવતીભિશ્ચ કૃત્યં મે કરણીયં યથા તથા ॥
સન્દિશ્ય ભાર્યાઃ સુશ્રોણીર્દેવં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદ્ય ચ

ભાર્યાભિઃ સમનુજ્ઞાતો યાનપાત્રં ગતસ્તદા ॥
શુકેન સહ સંપ્રાપ્તો મહાન્તં લવણાર્ણવમ્

પોતારૂઢાસ્તતઃ સર્વે પોતવાહૈરુપોહિતાઃ ॥
અપારે દુસ્તરેઽગાધે યાન્તિ વેગેન નિત્યશઃ

અથ દૈવવશાદ્વાયુર્વિલોમઃ સમજાયત ॥
દુર્વાતેન તદા નિત્યં બલાત્પોત ઉપોહિતઃ ॥
પોતવાહાસ્તતઃ સર્વે વિસંજ્ઞા મોહિતાઃ કૃશાઃ

હા કષ્ટં હિ કથં કિઞ્ચ કુત્ર ગચ્છામહે વયમ્ ॥
તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા જ્ઞાત્વા દુર્વાતપીડનમ્ ॥
આક્ષિપદ્વાગ્ભિરુગ્રાભિરન્યોન્યં શઙ્ક્ય મૂર્ચ્છિતાઃ

જલ્પન્તિ કોઽત્ર પાપિષ્ઠઃ સમારૂઢો નિરાકૃતઃ ॥
તસ્ય પાતકસંસ્પર્શાન્મૃતાઃ સર્વે ન સંશયઃ

એવં વિલપતાં તેષાં ચત્વારોઽપિ સમભ્યયુઃ ॥
માસાસ્તત્રૈવ વાણિજ્યં ષણ્માસાત્સિધ્યતે ફલમ્

નિર્ભર્ત્સનં તતસ્તેષામન્યોન્યમભિજલ્પનમ્ ॥
શ્રુત્વા શુકસ્ય ગોકર્ણઃ શશંસાત્મવિનિન્દનમ્

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ ઇતિ સર્વસ્ય નિશ્ચિતમ્ ॥
એષાં મધ્યે હ્યહં પાપસ્તેન તપ્યામિ પુત્રક

યદત્ર યુક્તં કાલેઽસ્મિન્વિષમે સમુપસ્થિતે ॥
વદ સ્વાધ્યાયષાડ્ગુણ્યં કૃચ્છ્રે ત્વં કાર્યવિત્તમઃ

શુક ઉવાચ ॥
મા જોષમાસ્વ ભૈસ્તાત અસ્મિન્કાલે યથોચિતમ્ ॥
અહં કરિષ્યે તત્સર્વં મા વિષાદે મનઃ કૃથાઃ

એવમાશ્વાસ્ય પિતરં સમુડ્ડીય તતો દ્રુતમ્ ॥
ધ્રુવાખ્યાં દિશમુદ્વીક્ષ્ય ઉત્તરાભિમુખો યયૌ

નીચગત્યા રક્ષયન્વૈ સુતરં દુસ્તરં જલમ્ ॥
સાનૌ પર્વતસામીપ્યે યોજનેન વરં ગિરિમ્

રોમાંચિતતનુર્જાતઃ શુકો વીક્ષ્ય મહાગિરિમ્ ॥
ક્રમિત્વોર્દ્ધ્વં ચ યાત્યુગ્રં તાવદ્દેવાલયં શુભમ્

દૃષ્ટં ચ વિષ્ણ્વાયતનં તેજસા ચોપશોભિતમ્ ॥
દિક્ષુ સર્વાસ્વટિત્વૈવં નિલિલ્યે દેવમન્દિરે ।

વત્સાઽયં કોઽત્ર સંચારી કદા કિં તુ પિતા મમ ॥
વિતરિષ્યતિ નો કાલં દુરન્તં સુકૃતિર્યથા

ક્ષણમેકં તથા ચૈનં તસ્ય ચિન્તાન્વિતસ્ય હિ ॥
સૌવર્ણપાત્રહસ્તા ચ દેવી દેવં સમર્ચ્ચયત્

નમો નારાયણાયોક્ત્વા નિષસાદ વરાસને ॥
નિમેષાન્તરમાત્રેણ વયોરૂપસમન્વિતાઃ ॥
અસંખ્યાતાઃ સમાયાતા યથા દેવી તથૈવ તાઃ

ગીતં વાદ્યં ચ નૃત્યં ચ યથાસૌખ્યં વિહૃત્ય ચ ॥
ગતાસ્તા દેવતાઃ સર્વા યથાસ્થાનમનુત્તમમ્

દેવતાદક્ષિણે ભાગે પક્ષિણાં ચ જટાયુષામ્ ॥
લક્ષ્યાન્યનેકયૂથાનિ બૃહન્તિ બહુ સઙ્ઘશઃ

શુકો લેખ્યસમસ્તેષાં મધ્યે કૃત્વા તુ સંવિદમ્ ॥
સ્વભાષાં પુરતઃ કૃત્ય શરણં તમયાચત

તે સમાશ્વાસ્ય તં પ્રાહુઃ કથમસ્મિન્ભવાન્ગતઃ ॥
વારિરાશિર્દુરાધર્ષઃ સમુદ્રો ઝષસંકુલઃ

શુકસ્તાન્પ્રત્યુવાચાથ પિતા મે પોતસંસ્થિતઃ ॥
દુર્ગવાતાદ્દુર્ગમસ્થો વિષમે સમુપસ્થિતે

તસ્ય ત્રાણમભીપ્સન્વૈ હ્યાગતોઽત્ર વરં ગિરિમ્ ॥
કુરુધ્વં તસ્ય મે ત્રાણં યથા સુખમવાપ્યતે

પક્ષિણ ઊચુઃ ॥
એહિ પુત્ર સુકાર્યં તે માર્ગં દ્રક્ષ્યામહે વયમ્ ॥
પોતાભ્યાશગતિં યાસિ પિતુસ્તવ ગતિં પ્રતિ

મમૈવ પાદવિન્યાસે ક્રમયિષ્યે યથા જલમ્ ॥
તેન તે પૃષ્ઠતો મહ્યં સ પિતા સન્તરિષ્યતિ

મમ ચંચ્વાવગાહેન નઙ્ક્ષ્યન્તિ જલજન્તવઃ ॥
એતત્પિતુઃ સમક્ષં હિ શંસન્ ક્ષિપ્રં નદીપતિમ્

તારયામાસ વેગેન ગત્વા પૃષ્ઠં જટાયુષઃ ॥
સ યયૌ પર્વતં તીર્ત્વા ક્વચિન્નાભિસમં જલમ્

હૃત્કણ્ઠં ચૈવ ગમ્ભીરં સુખેન સુકૃતી યથા ॥
સ્તોકાન્તરે તતઃ સોઽથ દેવાગારમનુત્તમમ્

સરોવરં ચ પદ્માઢ્યં મણિરત્નવિભૂષિતમ્ ॥
સ્નાત્વા દેવાન્પિતૃંશ્ચૈવ તર્પયિત્વા યથાસુખમ્

પુષ્પાણ્યાદાય દેવં ચ પૂજયિત્વા સ કેશવમ્ ॥
પંચાયતનકં ચૈવ ખચિતં રત્નસંચયૈઃ ॥
દૃષ્ટ્વા નિલિલ્યે ચૈકાન્તે શુકસ્યાનુમતે સ્થિતઃ

ક્ષણેન તા યથાપૂર્વં દેવતાશ્ચાગતાઃ પુનઃ ॥
નર્ત્તયિત્વા યથાયોગ્યં તાસાં જ્યેષ્ઠાઽબ્રવીદિદમ્

સ્વાગતસ્ય ક્ષુધાર્ત્તસ્ય બ્રહ્મિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ॥
ભોજનાર્થં ફલં દિવ્યં પાનાર્થં તોયમુત્તમમ્

ગોકર્ણસ્ય પ્રયચ્છધ્વં યેન તૃપ્તિસ્ત્રિમાસિકી ॥
યથા શોકો યથા પાપં યથા મોહઃ પ્રણશ્યતિ

તથા કૃત્વા તમૂચુસ્તા અભયં તેઽસ્તુ મા શુચઃ ॥
વસ સ્વર્ગોપમે સ્થાને યાવત્સિદ્ધિર્ભવેત્તવ

ગતાસ્તાઃ પુનરેવં ચ નિત્યમેવ દિને દિને ॥
વસતે સ સુખં તત્ર મથુરાયાં યથા તથા

પોતાત્તસ્માદુત્તતાર સુવાતેનોપવાહિતઃ ॥
રત્નાકરઃ શુભો યત્ર ભાવિત્વાદ્દૈવયોગતઃ

રત્નાનિ બહુ મૌલ્યાનિ આહૃતાનિ બહૂન્યથ ॥
યાવત્પરીક્ષણાર્થં ચ ગોકર્ણં રત્નકોવિદમ્

નિરીક્ષ્યતેઽસ્ય સંવાસો ન દૃષ્ટશ્ચુક્રુશુસ્તતઃ ॥
કુતોઽસૌ ગતવાન્ભદ્રો મૃતો નષ્ટો જલે પ્લુતઃ

વ્રીડાયુતો નિમગ્નોઽયં નિશ્ચિતં મકરાલયે ॥
પિતુરસ્ય વયં સર્વે પુત્રવદ્વિચરામહે

યથાભાગં ચ રત્નાનાં ભાગં દાસ્યામહે પરમ્ ॥
એષ ધર્મઃ સદાસ્માકમેકસાર્થાગમેન હિ

એવં વસન્સ ગોકર્ણો દ્વીપસ્થઃ શોકવિહ્વલઃ ॥
શુકં પ્રોવાચ દીનાત્મા માતાપિત્રોઃ કૃતે તદા

શુકેન મન્ત્રમૂઢત્વાત્પિતુરેવં નિવેદિતમ્ ॥
અહં પક્ષી લઘુતનુર્ભવન્તં નેતુમક્ષમઃ

યાતા ઽસ્મિ મથુરાં માર્ગે સમુદ્રે જલમાલિનિ ॥
પિત્રોર્વાક્યં તવાખ્યાસે ત્વદીયં ચ તયોરહમ્

અવશ્યં ચ ગમિષ્યેઽહમનુજ્ઞા તુ પ્રદીયતામ્ ॥
સત્યમુક્તં તતસ્તેન ગોકર્ણેન શુકં પ્રતિ

ગચ્છ ત્વં પુત્ર મથુરામવસ્થાં મામકીમિમામ્ ॥
ત્વયા વિના ન શક્નોમિ શીઘ્રમાગમનં કુરુ

ઇત્યુક્તઃ સ તથેત્યુક્ત્વા પોતારૂઢઃ ખગોત્તમઃ ॥
કાલેન મથુરાં પ્રાપ્તઃ સર્વં પિત્રે ન્યવેદયત્

શ્રુત્વા તૌ વિષમાવસ્થં મૃતં હૃદિ નિવેશ્ય ચ ॥
રુદિત્વા સુચિરં કાલં શુકે સ્નેહો નિવેશિતઃ

અસ્માકં જીવનાર્થાય ત્વયા કાર્યં વિહઙ્ગમ ॥
કથાભિરનુકૂલાભિર્ધર્મદર્શિભિરેવ ચ

શુકેન પંજરસ્થેન કથાલાપેન વિદ્યયા ॥
પુત્રશોકાભિતન્તપ્તૌ તથૈવાનેન સાન્ત્વિતૌ

અથ સાર્થઃ સમાયાતો રત્નપૂર્ણો યથોદધિઃ ॥
વસુકર્ણસ્ય પુત્રાર્થમકરોત્સ જનો મહાન્

સર્વૈસ્તૈર્વિંશતિઃ સંખ્યા એકૈકેન સમુદ્રગૈઃ ॥
રત્નૈઃ સમર્ચ્ચિતોઽત્યર્થં પર્વતઃ કુસુમોત્કરૈઃ

પ્રસાદ્ય સર્વે સમ્પૂજ્ય પ્રેષિતાસ્તે ગૃહં યયુઃ ॥
એવં તે ન્યવસંસ્તત્ર યાવત્કાલં સુખેન તુ

શુશ્રૂષમાણાસ્તં વૈશ્યં યથા સ્વપિતરં તથા

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ગોકર્ણમાહાત્મ્યે એકસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ