વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 165

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
યથાવૃત્તં પ્રતિષ્ઠાને દક્ષિણાપથમણ્ડલે

સુશીલો નામ વૈશ્યસ્તુ તસ્મિન્વસતિ પત્તને ॥
ધનધાન્યસમૃદ્ધસ્તુ બહુપુત્રઃ કુટુમ્બવાન્

કુટુમ્બભરણાસક્તો નિત્યકાલં હિ તિષ્ઠતિ ॥
સ્નાનં દાનં જપં હોમં દેવાર્ચાં ન કરોતિ સઃ

ક્રયવિક્રયસક્તસ્ય કાલો દીર્ઘો ગતસ્તદા ॥
કદાચિદપિ પાપોઽસૌ ન સાધુ ગમનં ગતઃ

ન તેન ધર્મશ્રવણં કદાચિદપિ સંશ્રુતમ્ ॥
દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ભક્તિસ્તસ્ય ન વિદ્યતે

આત્મોદરનિમિત્તં હિ પાપં ચ કુરુતે સદા ॥
ગચ્છન્તં બહુકાલં ચ ન તં બુધ્યતિ પાપકૃત્

ન તસ્ય જાયતે બુદ્ધિર્દાનં દાતું કદાચન ॥
તસ્યૈવં વસતસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠાને પુરોત્તમે

ધનયુક્તોઽપિ પાપોઽસૌ ન દદાતિ કદાચન ॥
નૈવાન્યમતિદાતારં શક્નોતિ ચ નિરીક્ષિતુમ્

સ તુ કાલેન મહતા કુટુમ્બાસક્તમાનસઃ ॥
કદાચિદ્દૈવયોગેન સાધ્વીં ભાર્યાં પ્રિયાન્સુતાન્

ત્યક્ત્વા જગામ નિધનં પ્રેતત્વં સમુપાગતઃ ॥
નિરુદકેષુ દેશેષુ વિચ્છાયેષુ વનેષુ ચ

પરિભ્રમન્ક્ષુધાવિષ્ટો મરુદેશં ગતોઽપિ સઃ ॥
તત્રૈવ ચ કૃતાવાસો બહુકાલં સ વૈ વણિક્

કદાચિદ્દૈવયોગેન તત્ર સાર્થ ઉપાગતઃ ॥
તસ્ય મધ્યે તુ વણિજો મથુરાયાં વિનિઃસૃતાઃ

ગતે સાર્થે તુ સ વણિક્ તં વૃક્ષં સમુપાશ્રિતઃ ॥
તત્રૈવ વસતિ પ્રેતો રૌદ્રરૂપો ભયાનકઃ

દીર્ઘદંષ્ટ્રઃ સુવિકટો હ્રસ્વબાહુર્વિભીષણઃ ॥
મહાહનુર્વિશાલાક્ષો બિડાલસદૃશાનનઃ

અથ કાલેન બહુના દૈવયોગેન ભામિનિ ॥
તત્રાજગામ કશ્ચિત્તુ ક્રયવિક્રયકારકઃ

તં દૃષ્ટ્વા દૂરતઃ પ્રેતશ્ચાતિહર્ષેણ સંયુતઃ ॥
તત્રાજગામ નૃત્યન્ સ ઇદં વચનમબ્રવીત્

ભક્ષ્યભૂતો મમાદ્યત્વં ક્વ ભવાન્યાતુમિચ્છતિ॥
પ્રેતસ્ય વચનં શ્રુત્વા સોઽતિભીતો દ્રુતઙ્ગતઃ

ગચ્છન્તં તં ગૃહીત્વા સ પ્રેતો વચનમબ્રવીત્ ॥
મમ ત્વં વિહિતો ભક્ષ્યઃ સ્વયં પ્રાપ્તોઽસિ માનવ

માંસં તે ભક્ષયિષ્યામિ પિબામિ તવ શોણિતમ્ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સ વણિગ્વાક્યમબ્રવીત્

કુટુમ્બભરણાર્થાય સમ્પ્રાપ્તો દુર્ગમાટવીમ્ ॥
વૃદ્ધઃ પિતા મમ ગૃહે માતા પત્ની પતિવ્રતા

મયિ સમ્ભક્ષિતે રક્ષઃ કુટુમ્બં હિ મરિષ્યતિ ॥
તતો વચનમાકર્ણ્ય પ્રેતો વચનમબ્રવીત્

કસ્માત્સ્થાનાત્સમાયાતઃ સત્યં બ્રૂહિ મહામતે

વિભુરુવાચ ॥
ગોવર્દ્ધનો ગિરિવરો યમુના ચ મહાનદી ॥
તયોર્મધ્યે પુરી રમ્યા મથુરા લોકવિશ્રુતા

તસ્યાં વસામ્યહં પ્રેત પિતૃપૈતામહે ગૃહે ॥
તત્ર મે વસતો નિત્યં યદ્દ્રવ્યં પૂર્વસઞ્ચિતમ્

તત્સર્વં તસ્કરૈર્નીતં ક્ષીણવિત્તોઽભવં તદા ॥
સ્વલ્પં વિત્તં ગૃહીત્વા ઽહં સમાયાતો મરુસ્થલમ્

તવ દૃષ્ટિપથં યાતો યત્કાર્યં તત્કુરુષ્વ મે

પ્રેત ઉવાચ ॥
ન ત્વાં ખાદિતુમિચ્છામિ કૃપા મે જાયતે ત્વયિ ॥
સમયેન હિ મોક્ષ્યામિ કુરુષ્વ વચનં મમ

નિર્વૃત્ય ગચ્છ મથુરાં મમ કાર્યાર્થસાધકઃ ॥
તત્ર ગત્વા ત્વયા કાર્યં યત્કર્તવ્યં વદામિ તત્

સ્નાનં કૃત્વા તુ વિધિવત્કૂપે ચાતુઃસામુદ્રિકે ॥
પિણ્ડદાનં કુરુષ્વ ત્વં મમ નામ્ના પ્રયત્નતઃ

સ્નાનસ્ય ચ ફલં દેહિ તતો ગચ્છ યથાસુખમ્ ॥
પ્રેતવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વિભુર્વચનમબ્રવીત્।165.૩૦॥
નાહં યાસ્યામિ મથુરાં દ્રવ્યાભાવે કથંચન ॥
ભક્ષયસ્વ શરીરં મે તતસ્તૃપ્તિમવાપ્સ્યસિ

પ્રેત ઉવાચ ॥
ગૃહે બહુધનં તેઽસ્તિ ત્વં ગચ્છ મમ સત્કુરુ ॥
આસ્તે ધનમપર્યાપ્તં ગચ્છ ત્વં મા વિલમ્બય

વિભુરુવાચ ॥
ગૃહે મમ ધનં નાસ્તિ યત્ત્વયા સમુદીરિતમ્ ॥
ગૃહશેષં મમ ધનં ન ચાન્યત્તત્ર વિદ્યતે

પિતૃપૈતામહી કીર્ત્તિરવિક્રેયા હિ સા મયા ॥
પ્રેતઃ પ્રહસ્ય સાનન્દમિદં વચનમબ્રવીત્

અસ્તિ ચૈવ ધનં પ્રોક્તં યન્મયા ત્વદ્ગૃહે વિભો ॥
સુવર્ણભારો ગર્ત્તસ્થો ગૃહે તિષ્ઠતિ સઞ્ચિતઃ

નિવર્ત્ત ગચ્છ સંતુષ્ટઃ સુહૃદાં પ્રીતિવર્દ્ધનઃ ॥
એવં દ્રક્ષ્યામિ તે માર્ગં મથુરા યેન ગમ્યતે

સૂત ઉવાચ ॥
વણિગ્ઘૃષ્ટમના ભૂત્વા પુનર્વચનમબ્રવીત્ ॥
ઇમામવસ્થાં સમ્પ્રાપ્ય કથં જ્ઞાનસમુદ્ભવઃ

તતઃ સ કથયામાસ યદ્વૃત્તં હિ પુરાતનમ્ ॥
પ્રતિષ્ઠાને પુરવરે વિષ્ણોરાયતનં મહત્

પ્રભાતસમયે તત્ર વિષ્ણોરાયતને શુભે ॥
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્તત્ર સમાગતાઃ

વાચકસ્તત્ર પઠતિ કથાં પૌરાણિકીં શુભામ્ ॥
મમ મિત્રં ચ તત્રૈવ નિત્યકાલં ચ ગચ્છતિ

તસ્મિન્કાલે તુ મિત્રેણ નીતોઽહં વિષ્ણુમન્દિરમ્।
અત્યાદરેણ મહતા સન્તોષ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

મિત્રેણ સહ તત્રૈવ તસ્ય પાર્શ્વે વ્યવસ્થિતઃ ॥
શ્રુતો મયા તતઃ કૂપઃ પુણ્યોઽયં પાપનાશનઃ

સમુદ્રાઃ કિલ તિષ્ઠન્તિ ચત્વારોઽત્ર સમાગતાઃ ॥
તસ્ય કૂપસ્ય માહાત્મ્યં શ્રુતં તત્ર મહત્ફલમ્

વાચકાય તતો દાનં દત્તં સર્વૈર્મહાજનૈઃ ॥
મિત્રેણ પ્રેરિતો દાને મયા મૌનં સમાશ્રિતમ્

મિત્રેણ ચ પુનઃ પ્રોક્તં યથાશક્ત્યા પ્રદીયતામ્ ॥
તદા મિત્રમસઙ્ગેન દત્તો વૈ સ્વર્ણમાષકઃ

તતઃ કાલેન મહતા ગતો વૈવસ્વતક્ષયમ્ ॥
વૈવસ્વતનિયોગેન તતોઽહં પૂર્વકર્મભિઃ

પ્રેતત્વં સમનુપ્રાપ્તો દુસ્તરં દુર્ગમં મહત્ ॥
ન દત્તં ન હુતં ચાપિ તીર્થં નૈવાવગાહિતમ્

ન તર્પિતાસ્તુ પિતરઃ પ્રાપ્તોઽહં પ્રેતતાં તતઃ ॥
ઇત્યેત્કથિતં સર્વં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

ગચ્છ ત્વં સમ્મુખસ્તત્ર યત્ર સા મથુરા પુરી ॥
પ્રેતસ્ય વચનં શ્રુત્વા વિભુર્વચનમબ્રવીત્

કથં ધારયસે પ્રાણાન્વૃક્ષમૂલં સમાશ્રિતઃ

પ્રેત ઉવાચ ॥
કથિતં હિ મયા પૂર્વં યદ્વૃત્તં હિ પુરાતનમ્ ॥
વાચકાય તુ યદ્દત્તં સુવર્ણસ્ય ચ માષકમ્

તદ્દાનસ્ય પ્રભાવેણ નિત્યં તૃપ્તોઽસ્મિ વૈ વિભો ॥
અકામેન મયા દત્તં તસ્યેદં કર્મણઃ ફલમ્

પ્રેતભાવં ગતસ્યાપિ ન મે જ્ઞાનસ્ય વિભ્રમઃ ॥
તતશ્ચ સ વણિક્શ્રેષ્ઠ આગત્ય મથુરાં પુરીમ્

કૃતં તેન ચ તત્સર્વં યથા પ્રેતેન ભાષિતમ્ ॥
પ્રેતોઽસૌ તેન કૃત્યેન મુક્તિં પ્રાપ્ય દિવં ગતઃ

એતત્તે કથિતં ભૂમે માહાત્મ્યં મથુરાભવમ્ ॥
ચતુઃસામુદ્રિકે કૂપે પિણ્ડદાને પરાં ગતિમ્

તીર્થે ચૈવ ગૃહે વાપિ દેવસ્થાનેઽપિ ચત્વરે ॥
યત્ર તત્ર મૃતા દેવિ મુક્તિં યાન્તિ ન ચાન્યથા

અન્યત્ર હિ કૃતં પાપં તીર્થમાસાદ્ય ગચ્છતિ ॥
તીર્થે તુ યત્કૃતં પાપં વજ્રલેપો ભવિષ્યતિ

મથુરાયાં કૃતં પાપં તત્રૈવ ચ વિનશ્યતિ ॥
એષા પુરી મહાપુણ્યા યસ્યાં પાપં ન વિદ્યતે

કૃતઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ ચૌરો ભગ્નવ્રતસ્તથા ॥
મથુરાં પ્રાપ્ય મનુજો મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

તિષ્ઠેદ્યુગસહસ્રં તુ પાદેનૈકેન યઃ પુમાન્ ॥
તસ્યાધિકં ભવેત્પુણ્યં મથુરાયાં નિવાસિનઃ

પરદારરતા યે ચ યે નરા અજિતેંદ્રિયાઃ ॥
મથુરાવાસિનઃ સર્વે તે દેવા નરવિગ્રહાઃ ॥ ૬૧ ।
બલિભિક્ષાપ્રદાતારસ્તે મૃતાઃ ક્રોધવર્જિતાઃ ॥
તીર્થસ્નાનરતા યે ચ દેવાસ્તે નરમૂર્તયઃ

યદન્યેષાં સહસ્રેણ બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥
એકેન પૂજિતેન સ્યાન્માથુરેણાખિલં હિ તત્

અનૃગ્વૈ માથુરો યત્ર ચતુર્વેદસ્તથાપરઃ ॥
ન ચ વેદૈશ્ચતુર્ભિઃ સ્યાન્માથુરેણ સમઃ ક્વચિત્

ભવન્તિ સર્વતીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ॥
મઙ્ગલાનિ ચ સર્વાણિ યત્ર તિષ્ઠન્તિ માથુરાઃ

ચતુર્વેદં પરિત્યજ્ય માથુરં પૂજયેત્સદા ॥
સિદ્ધા ભૂતગણાઃ સર્વે યે ચ દેવગણા ભુવિ

મથુરાવાસિનો લોકાન્પશ્યન્તિ ચ ચતુર્ભુજાન્ ॥
મથુરાયાં યે વસન્તિ વિષ્ણુરૂપા હિ તે નરાઃ

જ્ઞાનિનસ્તાન્હિ પશ્યન્તિ અજ્ઞાઃ પશ્યન્તિ તાન્ન ચ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યે કૂપપ્રભાવે બ્રાહ્મણમાહાત્મ્યં નામ પંચષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ