વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 160

અથ મથુરાપરિક્રમપ્રાદુર્ભાવઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અષ્ટમ્યાં મથુરાં પ્રાપ્ય કાર્ત્તિકસ્યાસિતે નરઃ ॥
સ્નાત્વા વિશ્રાંતિતીર્થે તુ પિતૃદેવાર્ચ્ચને રતઃ

વિશ્રાંતિદર્શનં કૃત્વા દીર્ઘવિષ્ણું ચ કેશવમ્ ॥
પ્રદક્ષિણાયાઃ સમ્યગ્વૈ ફલમાપ્નોતિ માનવઃ

ઉપવાસરતઃ સમ્યગલ્પમેધ્યાશનોઽથવા ॥
દન્તકાષ્ઠં ચ સાયાહ્ને કૃત્વા શુદ્ધ્યર્થમાત્મનઃ

બ્રહ્મચર્યેણ તાં રાત્રિં કૃત્વા સઙ્કલ્પ્ય માનસે ॥
ધૌતવસ્ત્રેણ સુસ્નાતો મૌનવ્રતપરાયણઃ

તિલાક્ષતકુશાન્ ગૃહ્ય પિતૃદેવાર્થમુદ્યતઃ ॥
દીપહસ્તો વનં ગત્વા શ્રાન્તો વિશ્રાન્તિજાગરે

યથાનુક્રમણં તૈશ્ચ ધ્રુવાદ્યૈરૃષિભિઃ કૃતમ્ ॥
એવં પરંપરાયાતં ક્રમણીયં નરોત્તમૈઃ

પ્રદક્ષિણા વર્ત્તમાના ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ હયમેધફલં લભેત્

એવં જાગરણં કૃત્વા નવમ્યાં નિયતઃ શુચિઃ ॥
બ્રાહ્મે મુહુર્ત્તે સંપ્રાપ્તે તતો યાત્રામુપક્રમેત્

તથા પ્રારભયેદ્યાત્રાં યાવન્નોદયતે રવિઃ ॥
પ્રાતઃ સ્નાનં તથા કુર્યાત્તીર્થે દક્ષિણકોટિકે

પ્રક્ષાલ્ય પાદાવાચમ્ય હનુમન્તં પ્રસાદયેત્ ॥
સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યં કુમારં બ્રહ્મચારિણમ્

વિજ્ઞાપ્ય સિદ્ધિકર્ત્તારં યાત્રાસિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ॥
યસ્ય સંસ્મરણાદેવ સર્વે નશ્યન્ત્યુપદ્રવાઃ

યથા રામસ્ય યાત્રાયાં સિદ્ધિસ્તે સુપ્રતિષ્ઠિતા ॥
તથા પરિભ્રમન્તેઽદ્ય ભવાન્સિદ્ધિપ્રદો ભવ

ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય વિધિવદ્ધનૂમન્તં ગણેશ્વરમ્ ॥
દીપપુષ્પોપહારૈસ્તુ પૂજયિત્વા વિસર્જ્જયેત્

તથૈવ પદ્મનાભં તુ દીર્ઘવિષ્ણું ભયાપહમ્ ॥
વિજ્ઞાપ્ય સિદ્ધિકર્ત્તારં દેવ્યશ્ચ તદનન્તરમ્

દૃષ્ટ્વા વસુમતીં દેવીં તથૈવ હ્યપરાજિતામ્ ॥
આયુધાગારસંસ્થાં ચ નૃણાં સર્વભયાપહામ્

કંસવાસનિકાં તદ્વદૌગ્રસેનાં ચ ચર્ચ્ચિકામ્ ॥
વધૂટીં ચ તથા દેવિ દાનવક્ષયકારિણીમ્

જયદાં દેવતાનાં ચ માતરો દેવપૂજિતાઃ ॥
ગૃહદેવ્યો વાસ્તુદેવ્યો દૃષ્ટ્વાનુજ્ઞાપ્ય નિર્ગમેત્

મૌનવ્રતધરો ગચ્છેદ્યાવદ્દક્ષિણકોટિકે ॥
પ્રાપ્ય સ્નાત્વા પિતૃઁસ્તર્પ્ય દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્ય ચ

નત્વા ગચ્છેદિક્ષુવાસાં દેવિ કૃષ્ણસુપૂજિતામ્ ॥
બાલક્રીડનરૂપાણિ કૃતાનિ સહ ગોપકૈઃ ॥
યાનિ તીર્થાનિ તાન્યેવ સ્થાપિતાનિ મહર્ષિભિઃ

ખ્યાતિં ગતાનિ સર્વાણિ સર્વપાપહરાણિ ચ ॥
વત્સપુત્રં તતો ગચ્છેત્સર્વપાપહરં પરમ્ ॥
અર્કસ્થલં વીરસ્થલં કુશસ્થલમનન્તરમ્

પુણ્યસ્થલ મહાસ્થલ મહાપાપવિનાશનમ્ ॥
પંચસ્થલાનિ તત્રૈવ સર્વપાપહરાણિ ચ

યેષાં તુ દર્શનાદેવ બ્રહ્મણા સહ મોદતે ॥
શિવં સિદ્ધમુખં દૃષ્ટ્વા સ્થલાનાં ફલમાપ્નુયાત્

હયમુક્તિં તતો ગચ્છેત્સિંદૂરં સસહાયકમ્ ॥
શ્રૂયતે ચાત્ર ઋષિભિર્ગાથા ગીતા પુરાતની

અશ્વારૂઢેન તેનૈવ યત્રેયં સમનુષ્ઠિતા ॥
અશ્વો મુક્તિં ગતસ્તત્ર સહાયસહિતઃ સુખમ્

રાજપુત્રઃ સ્થિતસ્તત્ર યાનયાત્રા ન મુક્તિદા ॥
તસ્માદ્યાનૈશ્ચ યાત્રા તુ ન કર્ત્તવ્યા ફલેચ્છયા

તસ્મિંસ્તીર્થે તુ તં દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
કુણ્ડં શિવસ્ય વિખ્યાતં તત્ર સ્નાનફલં મહત્

મલ્લિકાદર્શનં કૃત્વા કૃષ્ણસ્ય જયદં શુભમ્ ॥
તતઃ કદંબખણ્ડસ્ય ગમનાત્સિદ્ધિમાપ્નુયાત્

ચર્ચિકા યોગિની તત્ર યોગિનીપરિવારિતા ॥
કૃષ્ણસ્ય રક્ષણાર્થં હિ સ્થિતા સા દક્ષિણાં દિશમ્

અસ્પૃશ્યા ચાસ્પૃશા ચૈવ માતરૌ લોકપૂજિતૌ ॥
બાલાનાં દર્શનં તાભ્યાં મહારક્ષાં કરિષ્યતિ

વર્ષખાતં તતો ગત્વા કુણ્ડં પાપહરં પરમ્ ॥
ગત્વા સ્નાત્વા પિતૄઁસ્તર્પ્ય સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ક્ષેત્રપાલં તતો ગત્વા શિવં ભૂતેશ્વરં હરમ્ ॥
મથુરાક્રમણં તસ્ય જાયતે સફલં તથા

કૃષ્ણક્રીડાસેતુબન્ધં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
બાલાનાં ક્રીડનાર્થં ચ કૃત્વા દેવો ગદાધરઃ

ગોપકૈઃ સહિતસ્તત્ર ક્ષણમેકં દિનેદિને ॥
તત્રૈવ રમણાર્થં હિ નિત્યકાલં સ ગચ્છતિ

બલિહ્રદં ચ તત્રૈવ જલક્રીડાકૃતં શુભમ્ ॥
યસ્ય સન્દર્શનાદેવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તતઃ પરં ચ કૃષ્ણેન કુક્કુટૈઃ ક્રીડનં કૃતમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ ચણ્ડોઽપિ ગતિમાપ્નુયાત્

સ્તમ્ભોચ્ચયં સુશિખરં સૌરભૈઃ સુસુગન્ધિભિઃ ॥
ભૂષિતં પૂજિતં તત્ર કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા

તસ્ય પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પરિપૂજ્ય પ્રયત્નતઃ ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વિષ્ણુલોકં વ્રજેત્તુ સઃ

વસુદેવેન દેવક્યા ગર્ભસ્ય રક્ષણાય ચ ॥
કૃતમેકાન્તશયનં મહાપાતકનાશનમ્

તતો નારાયણસ્થાનં પ્રવિશેન્મુક્તિહેતવે ॥
પરિક્રમ્ય તતો દેવાન્નારાયણપુરોગમાન્

દૃષ્ટ્વા તતઃ સુવિજ્ઞાપ્ય ગણં વિધિવિનાયકમ્ ॥
કુબ્જિકાં વામનાં ચૈવ બ્રાહ્મણ્યૌ કૃષ્ણપાલિતે

અનુજ્ઞાય તતઃ સ્થાનં દ્રષ્ટું ગર્ત્તેશ્વરં શિવમ્ ॥
દૃષ્ટમાત્રેણ તત્રૈવ યાત્રાફલમવાપ્યતે

મહાવિદ્યેશ્વરી દેવી આરક્ષં પાપકં હરેત્ ॥
ક્ષેત્રસ્ય રક્ષણાર્થં હિ યાત્રાયાઃ સિદ્ધિદાં નૃણામ્

પ્રભા મલ્લી ચ તત્રૈવ દૃષ્ટ્વા કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
મહાવિદ્યેશ્વરી દેવી કૃષ્ણરક્ષાર્થમુદ્યતા

નિત્યં સન્નિહિતા તત્ર સિદ્ધિદા પાપનાશિની ॥
કૃષ્ણેન બલભદ્રેણ ગોપૈઃ કંસં જિઘાંસુભિઃ

સઙ્કેતકં કૃતં તત્ર મન્ત્રનિશ્ચયકારકમ્ ॥
તદા સંકેતકૈઃ સા ચ સિદ્ધા દેવી પ્રતિષ્ઠિતા

સિદ્ધિપ્રદા ભોગદા ચ તેન સિદ્ધેશ્વરી સ્મૃતા ॥
સંકેતકેશ્વરીં ચૈવ દૃષ્ટ્વા સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

તત્ર કુણ્ડં સ્વચ્છજલં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
તતો દૃષ્ટ્વા મહાદેવં ગોકર્ણેશ્વરનામતઃ

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સરસ્વતીં નદીં દૃષ્ટ્વા તતો ભદ્રાણિ પશ્યતિ

વિઘ્નરાજં તતો ગચ્છેદ્ગણેશં વિઘ્નનાયકમ્ ॥
સર્વસિદ્ધિપ્રદં રમ્યં દર્શનાચ્ચ ફલં લભેત્

ગંગા સાધ્વી ચ તત્રૈવ મહાપાતકનાશિની ॥
દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા તથા ધ્યાત્વા સર્વકામાન્સમશ્નુતે

મહાદેવમુખાકારં નામ્ના રુદ્રમહાલયમ્ ॥
ક્ષેત્રપં તં પરં દૃષ્ટ્વા ક્ષેત્રવાસફલં લભેત્

તસ્માદુત્તરકોટિં ચ દૃષ્ટ્વા દેવં ગણેશ્વરમ્ ॥
દ્યૂતક્રીડા ભગવતા કૃતા ગોપજનૈઃ સહ

નાનાપહાસરૂપેણ જિતા ગોપ્યો ધનાનિ ચ ॥
ગોપૈરાનીય તાશ્ચૈવ કૃષ્ણાય ચ નિવેદિતાઃ

ગોપાલકૃષ્ણગમનં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
સમસ્તં બાલચરિતં ભ્રમણં ચ યથાસુખમ્

કૃતં તત્ર યથારૂપં યદ્રૂપં ચ યથા તથા ॥
ઋષિભિઃ સેવિતં ધ્યાતં વિષ્ણોર્માહાત્મ્યમુત્તમમ્

તતો ગચ્છેન્મહાતીર્થં વિમલં યમુનામ્ભસિ ॥
સ્નાત્વા પીત્વા પિતૄંસ્તર્પ્ય નામ્ના રુદ્રમહાલયમ્

ગાર્ગ્યતીર્થે મહાપુણ્યે નરસ્તત્ર તથા ક્રમેત્ ॥
ભદ્રેશ્વરે મહાતીર્થે સોમતીર્થે તથૈવ ચ

સ્નાત્વા સોમેશ્વરં દેવં દૃષ્ટ્વા યાત્રાફલં લભેત્ ॥
સરસ્વત્યાઃ સઙ્ગમે ચ દેવર્ષિપિતૃમાનવાન્

સન્તર્પ્ય વિધિવદ્દત્ત્વા વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ॥
ઘણ્ટાભરણકે તદ્વત્તથા ગરુડકેશવે

ધારાલોપનકે તદ્વદ્વૈકુણ્ઠે ખણ્ડવેલકે ॥
મન્દાકિન્યાઃ સંયમને અસિકુણ્ડે તથૈવ ચ

ગોપાનાં તીર્થકે ચૈવ તથા વૈ મુક્તિકેશ્વરે ॥
વૈલક્ષગરુડે ચૈવ મહાપાતકનાશને

તીર્થાન્યેતાનિ પુણ્યાનિ યથા વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકમ્ ॥
એષુ તીર્થેષુ ક્રમિતો ભક્તિમાંશ્ચ જિતેન્દ્રિયઃ

દેવાન્પિતૄન્ સમભ્યર્ચ્ય તતો દેવં પ્રસાદયેત્ ॥
અવિમુક્તેશ દેવેશ સપ્તર્ષિભિરભિષ્ટુત

મથુરાક્રમણીયં મે સફલં સ્યાત્તવાજ્ઞયા ॥
ઇત્યેવં દેવદેવેશં વિજ્ઞાપ્ય ક્ષેત્રપં શિવમ્

વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે સ્નાનં કૃત્વા ચ પિતૃતર્પણમ્ ॥
ગતશ્રમં પરિક્રમ્ય સ્તુત્વા દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય ચ

સુમઙ્ગલાં તતો ગચ્છેદ્યાત્રાસિદ્ધિં પ્રસાદયેત્ ॥
સર્વમઙ્ગલમાંગલ્યે શિવે સર્વાર્થસાધિકે

યાત્રેયં ત્વત્પ્રસાદેન સફલા મે ભવત્વિતિ ॥
પિપ્પલાદેશ્વરં દેવં પિપ્પલાદેન પૂજિતમ્

વિશ્રાન્તસ્તુ પરિક્રમ્ય ત્રાતસ્તત્ર મહાતપાઃ ॥
ઉપલિપ્ય તતસ્તસ્ય શીર્ષોપરિ મહચ્છિવમ્

સ્વનામ્ના ચિહ્નિતં સ્થાપ્ય તદા યાત્રાફલં લભેત્ ॥
કર્કોટકં તથા નાગં મહાદુષ્ટનિવારણમ્

દૃષ્ટ્વા ગચ્છેત્તતો દેવીં યા કૃષ્ણેન વિનિર્મિતા ॥
કંસભેદં પ્રથમતઃ શ્રુતં યત્ર કુમન્ત્રિતમ્

સુખવાસં ચ વરદં કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ॥
સુખાસીનં ચ તત્રૈવ સ્થાપિતં શકુનાય વૈ

સ્વાનુકૂલઃ સ્વરો યત્ર પ્રવેશે દક્ષિણઃ સ્વનઃ ॥
ધ્યાતા સ્વભાવે કૃષ્ણેન સ્વસા સાતિસુખપ્રદા

ભયાર્તેન ચ કૃષ્ણેન ધ્યાતા દેવી ચ ચણ્ડિકા ॥
સ્થાપિતા સિદ્ધિદા તત્ર નામ્ના ચાર્ત્તિહરા તતઃ

દૃષ્ટ્વા સર્વાર્ત્તિહરણં યસ્યા દેવ્યાઃ સુખી નરઃ ॥
અગ્રોત્તરં શુભવરં શકુનાર્થં ચ યાચતઃ

કૃષ્ણસ્ય કંસઘાતાર્થં સંભૂતા સા તથોત્તરે ॥
તાં દૃષ્ટ્વા મનુજઃ કામાન્સર્વાનિષ્ટાનવાપ્નુયાત્

વજ્રાનનં તતો ધ્યાત્વા કૃષ્ણો મલ્લજિઘાંસયા॥
નિહત્ય મલ્લાન્પશ્ચાદ્ધિ વજ્રાનનમકલ્પયત્

વાઞ્છિતાર્થફલં ચક્રે કૃષ્ણેનાસ્ય મનોરથાન્॥
યસ્યૈ યસ્યૈ દેવતાયૈ તસ્યૈ તસ્યૈ દદૌ મખમ્

ઉપયાચિતં તુ માઙ્ગલ્યં સર્વપાપહરં શુભમ્॥
કૃષ્ણસ્ય બાલચરિતં મહાપાતકનાશનમ્

સૂર્યં તં વરદં દેવં માથુરાણાં કુલેશ્વરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તત્રૈવ દાનં ચ દત્ત્વા યાત્રાં સમાપયેત્

એવં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા નવમ્યાં શુક્લકૌમુદે ॥
સર્વં કુલં સમાદાય વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ક્રમતઃ પદવિન્યાસાદ્યાવન્તઃ સર્વતો દિશઃ ॥
તાવન્તઃ કુલસંભૂતાઃ સૂર્યે તિષ્ઠન્તિ શાશ્વતે

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ સુરાપશ્ચ ચૌરા ભગ્નવ્રતાશ્ચ યે ॥
અગમ્યાગમને શીલાઃ ક્ષેત્રદારાપહારકાઃ

મથુરાક્રમણં કૃત્વા વિપાપ્માનો ભવન્તિ તે ॥
અન્યદેશાગતો દૂરાત્પરિભ્રમતિ યો નરઃ

તસ્ય સન્દર્શનાદન્યે પૂતાઃ સ્યુર્વિગતામયાઃ ॥
શ્રુતં યૈશ્ચ વિદૂરસ્થૈઃ કૃતયાત્રં નરં નરૈઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તાસ્તે યાન્તિ પરમં પદમ્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરા પરિક્રમપ્રાદુર્ભાવો નામ ષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ