વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 16

ધરણ્યુવાચ ।
તદા દુર્વાસસા શપ્તો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ ।
વસિષ્યસિ ત્વં મર્ત્ત્યેષુ સુપ્રતીકસુતેન તુ

ઉત્સાદિતો દિવો મૂઢેત્યેવમુક્તસ્તુ ભૂધર ।
ઇન્દ્રો મર્ત્ત્યમુપાગમ્ય સર્વદેવસમન્વિતઃ

કિં ચકાર ચ તસ્મિંસ્તુ દુર્જયે ચ નિપાતિતે ।
પરમેષ્ઠિના ભગવતા તેન યોગવિદુત્તમૌ

સ્વર્ગે વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તૌ ચ કિં ચક્રતુસ્તદા ।
એતન્મે સંશયં દેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
દૂર્જયેન જિતો ધાત્રિ દેવરાજઃ શતક્રતુઃ ।
ભારતે હિ તદા વર્ષે વારાણસ્યાં તુ પૂર્વતઃ ।
આશ્રિત્ય સંસ્થિતો દેવૈઃ સહ યક્ષમહોરગૈઃ

વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તદા યોગમાસ્થાય શોભને ।
દીર્ઘતાપજ્વરં વાયુકર્મયોગેન સંશ્રિતૌ ॥
લોકપાલાયિતં કૃત્સ્નં ચક્રતુર્યોગમાયયા

તં દુર્જયં મૃતં શ્રુત્વા સમુદ્રાન્તઃસ્થિતં તદા ।
આનીય ચતુરઙ્ગં તુ દેવાન્ પ્રતિ વિજગ્મતુઃ

આગત્ય તૌ તદા દૈત્યૌ મહત્સૈન્યેન પર્વતમ્ ।
હિમવન્તં સમાશ્રિત્ય સંસ્થિતૌ તુ બભૂવતુઃ

દેવા અપિ મહત્સૈન્યં સંહત્ય કૃતદંશિતાઃ ।
મન્ત્રયાઞ્ચક્રુરવ્યગ્રા ઐન્દ્રં પદમભીપ્સવઃ

અબ્રવીત્ તત્ર દેવાનાં ગુરુરાઙ્ગિરસો મુનિઃ ।
ગોમેધેન યજઘ્વં વૈ પ્રથમેન તદન્તરમ્

યષ્ટવ્યં ક્રતુભિઃ સર્વૈરેકસ્થિતિરથામરાઃ ।
ઉપદેશો મયા દત્તઃ ક્રિયતાં શીઘ્રમેષ વૈ

એવમુક્તાસ્તદા દેવા ગાઃ પશૂંશ્ચાનુકલ્પ્ય તે ।
મુમુચુશ્ચરણાર્થાય રક્ષાર્થં સરમાં દદુઃ

તાશ્ચ ગાવો દેવશુન્યા રક્ષ્યમાણા ધરાધરે ।
તત્ર જગ્મુસ્તદા ગાવશ્ચરન્ત્યો યત્ર તેઽસુરાઃ

તે ચ ગાવસ્તુ તા દૃષ્ટ્વા શુક્રમૂચુઃ પુરોહિતમ્ ।
પશ્વર્થં દેવગા બ્રહ્મંશ્ચાર્યન્તે રક્ષમાણયા ।
દેવશૂન્યા સરમયા વદ કિં ક્રિયતેઽધુના

એવમુક્તસ્તદા શુક્રઃ પ્રત્યુવાચાસુરાંસ્તદા ।
એતા ગા હ્રિયતાં શીઘ્રમસુરા મા વિલમ્બથ

એવમુક્તાસ્તદા દૈત્યા જહ્રુસ્તા ગા યદૃચ્છયા ।
હૃતાસુ તાસુ સરમા માર્ગમન્વેષણે રતા

અપશ્યત્ સા દિતેઃ પુત્રૈર્નીતા ગાવો ધરાધરે ।
દૈત્યૈરપિ શુની દૃષ્ટા દૃષ્ટમાર્ગા વિશેષતઃ

દૃષ્ટ્વા તે તાં ચ સામ્નૈવ સામપૂર્વમિદં વચઃ ।
આસાં ગવાં તુ દુગ્ધ્વૈવ ક્ષીરં ત્વં સરમે શુભે

પિબસ્વૈવમિતિ પ્રોક્તા તસ્યૈ તદ્ દદુરઞ્જસા ।
દત્ત્વા તુ ક્ષીરપાનં તુ તસ્યૈ તે દૈત્યનાયકાઃ

મા ભદ્રે દેવરાજાય ગાશ્ચેમા વિનિવેદય ।
એવમુક્ત્વા તતો દૈત્યા મુમુચુસ્તાં શુનીં વને

તૈર્મુક્તા સા સુરાંસ્તૂર્ણં જગામ ખલુ વેપતી ।
નમશ્ચક્રે ચ દેવેન્દ્રં સરમા સુરસત્તમમ્

તસ્યાશ્ચ મરુતો દેવા દેવેન્દ્રેણ નિરૂપિતાઃ ।
ગૂઢં ગચ્છત રક્ષાર્થં દેવશુન્યા મહાબલાઃ

ઇત્યુક્તાસ્તેન સૂક્ષ્મેણ વપુષા જગ્મુરઞ્જસા ।
તેઽપ્યાગમ્ય સુરેન્દ્રાય નમશ્રક્રુર્ધરાધરે

તાં દેવરાજઃ પપ્રચ્છ ક્વ ગાવઃ સરમેઽભવન્ ।
એવમુક્તા તુ સરમા ન જાનામીતિ ચાબ્રવીત્

તત ઇન્દ્રો રુષા યુક્તો યજ્ઞાર્થમુપકલ્પિતાઃ ।
ગાવઃ ક્વ ચેતિ મરુતઃ પ્રોવાચેદં શુની કથમ્

એવમુક્તાસ્તુ મરુતો દેવેન્દ્રેણ ધરાધરે ।
કથયામાસુરવ્યગ્રાઃ કર્મ્મ તત્ સરમાકૃતમ્

તત ઇન્દ્રઃ સમુત્થાય પદા સંતાડયચ્છુનીમ્ ।
ક્રોધેન મહતાવિષ્ટો દેવેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ

ક્ષીરં પીતં ત્વયા મૂઢે ગાવસ્તાશ્ચાસુરૈર્હૃતાઃ ।
એવમુક્ત્વા પદા તેન તાડિતા સરમા ધરે

તસ્યેન્દ્રપાદઘાતેન ક્ષીરં વક્ત્રાત્ પ્રસુસ્ત્રુવે ।
સ્ત્રવતા તેન પયસા સા શુની યત્ર ગા ભવન્ ।
જગામ તત્ર દેવેન્દ્રઃ સહસૈન્યસ્તદા ધરે

ગત્વા ચાપશ્યદ્ દેવેન્દ્રસ્તા ગા દૈત્યૈરુપાહૃતાઃ ।
પાલનાં ચક્રુર્યે દૈત્યા બલિનો ભૃશમ્ ।
તે સૈન્યૈર્નિહતાઃ સદ્યસ્તત્યજુર્ગાઃ સ્વમૂર્ત્તિભિઃ

સામન્તૈશ્ચ સુરેન્દ્રોઽથ વૃતઃ પરમહર્ષિતૈઃ ।
તાશ્ચ લબ્ધ્વા મહેન્દ્રસ્તુ મુદા પરમયા યુતઃ

ચકાર યજ્ઞાન્ વિવિધાન્ સહસ્ત્રાનપિ સ પ્રભુઃ ।
ક્રિયમાણૈસ્તતો યજ્ઞૈર્વવૃધેન્દ્રસ્ય તદ્ બલમ્

વર્દ્ધિતેન બલેનેન્દ્રો દેવસૈન્યમુવાચ હ ।
સન્નહ્યન્તાં સુરાઃ શીઘ્રં દૈત્યાનાં વધકર્મણિ

એવમુક્તાસ્તતો દેવાઃ સન્નદ્ધાસ્તત્ક્ષણેઽભવન્ ।
અસુરાણામભાવાય જગ્મુર્દેવાઃ સવાસવાઃ

ગત્વા તુ યુયુધુસ્તૂર્ણં વિજિગ્યુસ્ત્વાસુરીં ચમૂમ્ ।
જિતાશ્ચ દેવૈરસુરા હતશેષા ધરાધરે ।
મમજ્જુઃ સાગરજલે ભયત્રસ્તા વિચેતસઃ

દેવરાજોઽપિ ત્રિદિવં લોકપાલૈઃ સમં ધરે ।
આરુહ્ય બુભુજે પ્રાગ્વત્ સ દેવો દેવરાટ્ પ્રભુઃ

ય એનં શ્રૃણુયાન્નિત્યં સરમાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
સ ગોમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

ભ્રષ્ટરાજ્યશ્ચ યો રાજા શ્રૃણોતીદં સમાહિતઃ ।
સ દેવેન્દ્ર ઇવ સ્વર્ગં રાજ્યં સ્વં લભતે નરઃ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાત્રે ષોડશોઽધ્યાયઃ