વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 143

અથ મન્દારમહિમનિરૂપણમ્ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ એકાન્તં શૃણુ સુન્દરિ ॥
સ્થાનં મે પરમં ગુહ્યં મદ્ભક્તાનાં સુખાવહમ્

જાહ્નવ્યા દક્ષિણે કૂલે વિન્ધ્યપૃષ્ઠસમાશ્રિતમ્॥
મન્દારેતિ ચ વિખ્યાતં સર્વભાગવતપ્રિયમ્

તત્ર ત્રેતાયુગે ભૂમે રામો નામ મહાદ્યુતિઃ ॥
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહઃ સ ચ માં સ્થાપયિષ્યતિ

નારાયણમુખાચ્છ્રુત્વા ધર્મકામા વસુન્ધરા ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં લોકનાથં જનાર્દનમ્

ધરણ્યુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ હરે નારાયણ પ્રભો ॥
મન્દારેતિ ત્વયા પ્રોક્તં દેવધર્માર્થસંયુતમ્

મન્દારે કાનિ કર્માણિ કુર્વન્તિ ચ તતો નરાઃ ॥
કાંશ્ચ લોકાન્પ્રપદ્યન્તે તત્ર કર્મકૃતો નરાઃ

મન્દારે કાનિ ગુહ્યાનિ રહસ્યં કિંચ તત્ર વૈ ॥
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ પરં કૌતૂહલં મમ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ સુન્દરિ યત્નેન યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥
કથયિષ્યામિ તે ગુહ્યાં મન્દારસ્ય મહાક્રિયામ્

ક્રીડમાનોઽસ્મહં તત્ર મન્દારે પુષ્પિતે તદા ॥
મન્દારપુષ્પમાદાય મનોજ્ઞં ન્યસ્ય વૈ હૃદિ

તતો મમાભવચ્ચિન્તા મન્દારે પર્વતસ્થિતે ॥
તત્રૈકાદશકુણ્ડાનિ નિસ્સૃતાનિ ગિરૌ ધરે

વિન્ધ્યે ચ મત્પ્રભાવેણ મન્દારશ્ચ મહાદ્રુમઃ ॥
સ્થિતોઽહં તત્ર સુભગે ભક્તાનુગ્રહકામ્યા

દર્શનીયતમં સ્થાનં મનોજ્ઞં ચ શિલાતલમ્ ॥
યત્ર તિષ્ઠામ્યહં દેવિ મન્દારદ્રુમમાશ્રિતઃ

વિસ્મયં શૃણુ સુશ્રોણિ મન્દારેઽસ્મિન્મહાદ્રુમે ॥
દ્વાદશ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં સ પુષ્પતિ મહાદ્રુમઃ

તત્ર મધ્યાહ્નવેલાયાં વીક્ષ્યમાણો જનૈસ્તતઃ ॥
તતોઽન્યદિનમાસાદ્ય દૃશ્યતે ન કદાચન

તસ્મિન્મંદારકુણ્ડે તુ એકભક્તોષિતો નરઃ ॥
સ્નાનં કરોતિ શુદ્ધાત્મા સ ગચ્છેત્પરમાં ગતિમ્

અથ પ્રાણાન્પ્રમુચ્યેત કુણ્ડે મન્દારસંસ્થિતે ॥
તપઃ કૃત્વા વરારોહે મમ લોકં સ ગચ્છતિ

તસ્ય ચોત્તરપાર્શ્વે ચ પ્રાપણં નામ વૈ ગિરિઃ ॥
તિસ્રો ધારાઃ પતન્ત્યત્ર દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતાઃ

સ્નાનકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ ॥
દક્ષિણે પતતે ધારા સ્રવતે ચોત્તરામુખમ્

તત્ર સ્નાતો વરારોહે એકરાત્રોષિતો નરઃ ॥
મોદનં દક્ષિણે શૃંગે તસ્મિન્મેરૌ શિલોચ્ચયે

તત્રાથ મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપરાયણઃ ॥
સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

તસ્ય પૂર્વોત્તરે પાર્શ્વે ગુહ્યં વૈકુણ્ઠકારણમ્ ॥
યત્ર ધારા પતત્યેકા હરિદ્રાવર્ણસન્નિભા

યસ્તત્ર કુરુતે સ્નાનમૈકરાત્રોષિતો નરઃ ॥
નાકપૃષ્ઠં સમાસાદ્ય મોદતે સહ દૈવતૈઃ

તથાઽત્ર મુંચતે પ્રાણાન્કૃતકૃત્યઃ સુનિશ્ચિતઃ ॥
તારયિત્વા કુલં સર્વં મમ લોકં પ્રપદ્યતે

તસ્ય દક્ષિણપૂર્વેણ સમસ્રોતો વરાંગણે ॥
પતતે વિન્ધ્યશૃંગેષુ અગાધશ્ચ મહાહ્રદઃ

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત એકભક્તોષિતો નરઃ ॥
મોદતે પૂર્વપાર્શ્વે તુ તસ્મિન્મેરૌ શિલોચ્ચયે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ ચિત્તવ્યવસ્થિતઃ ॥
છિત્વા વૈ સર્વસંસારં મમ લોકં સ ગચ્છતિ

મન્દારસ્ય તુ પૂર્વેણ ગુહ્યં કોટરસંસ્થિતમ્ ॥
યત્ર ધારા પતત્યેકા મુસલાકૃતિકા શુભા

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચભક્તોષિતો નરઃ ॥
મોદતે પૂર્વપાર્શ્વે ચ મેરૌ તસ્મિઞ્છિલોચ્ચયે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
મેરુશૃઙ્ગં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં ચ ગચ્છતિ

તસ્ય દક્ષિણપાર્શ્વે તુ ગુહ્યં વિન્ધ્યવિનિઃસૃતમ્ ॥
પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર મુસલાકૃતિકાઃ શુભાઃ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત અહોરાત્રોષિતો નરઃ ॥
મોદતે દક્ષિણે શૃઙ્ગે મહામેરૌ શિલોચ્ચયે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
મેરુશૃઙ્ગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

દક્ષિણે પશ્ચિમે ભાગે મન્દારસ્ય યશસ્વિનિ ॥
અત્ર ધારા પતત્યેકા આદિત્યસમતેજસા

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત અહોરાત્રોષિતો નરઃ ॥
મોદતે પશ્ચિમે ભાગે ધ્રુવો યત્ર પ્રવર્તતે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મવ્યવસ્થિતઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મમ લોકે ચ મોદતે

તસ્ય પશ્ચિમપાર્શ્વે તુ ગુહ્યં દેવસમન્વિતમ્ ॥
ચક્રાવર્ત્તમિતિ ખ્યાતમગાધશ્ચ મહાહ્રદઃ

સ્નાનં કરોતિ યસ્તત્ર પંચભક્તોષિતો નરઃ ॥
મોદતે મેરુશૃઙ્ગેષુ સ્વચ્છન્દગમનાલયઃ

અથ વૈ મુંચતે પ્રાણાંશ્ચક્રવર્તી મહાયશાઃ ॥
શૃંગાન્સર્વાન્પરિત્યજ્ય મોદતે મમ સન્નિધૌ

દિશં વાયવ્યમાશ્રિત્ય તસ્મિન્વિન્ધ્યશિલોચ્ચયે ॥
તિસ્રો ધારાઃ પતન્ત્યત્ર મુસલાકૃતયઃ શુભાઃ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત મમ ચિત્તવ્યવસ્થિતઃ ॥
મોદતે સર્વશૃંગેષુ ચૈકચિત્તં સમાશ્રિતઃ

અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્ તસ્મિન્ગુહ્યે યશસ્વિનિ ॥
સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

તસ્ય વિક્રોશમાત્રેણ દક્ષિણાં દિશમાશ્રિતઃ ॥
ગુહ્યો ગભીરકો નામ અગાધશ્ચ મહાહ્રદઃ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત અષ્ટરાત્રોષિતો નરઃ ॥
મોદતે સર્વદ્વીપેષુ સ્વચ્છન્દગમનાલયઃ

અથ વૈ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ કર્મવ્યવસ્થિતઃ ॥
સર્વદ્વીપાન્ પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

તસ્ય પશ્ચિમપાર્શ્વે તુ ગુહ્યં વૈ પરમં મહત્ ॥
સપ્ત ધારાઃ પતન્ત્યત્ર અગાધશ્ચ મહાહ્રદઃ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત અહોરાત્રોષિતો નરઃ ॥
મોદતે શક્રલોકે તુ સ્વચ્છન્દગમનાલયઃ

અથ વૈ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્સ્વકર્મપરિનિષ્ઠિતઃ ॥
સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

ક્ષેત્રસ્ય મણ્ડલં તસ્ય કથ્યમાનં મયા શૃણુ ॥
સ્યમન્તપઞ્ચકં ચૈવ મન્દારસ્ય ગિરૌ મમ

તત્ર તિષ્ઠામિ સુશ્રોણિ વિન્ધ્યસ્ય ગિરિમૂર્દ્ધનિ ॥
મન્દારે પરમં ગુહ્યં તસ્મિન્ગુહ્યશિલોચ્ચયે

દક્ષિણે સંસ્થિતં ચક્રં વામે સ્થાને ચ વૈ ગદા ॥
ય એતચ્છૃણુયાન્નિત્યં ગુહ્યં મન્દારસંસ્થિતમ્

લાંગલે મુસલં ચૈવ શંખસ્તિષ્ઠતિ ચાગ્રતઃ ॥
તવ ચૈવ પ્રિયાર્થાય મમ ભક્તસુખાવહમ્

એતન્ન જાનતે કેચિન્મમ માયા વિમોહિતાઃ ॥
મુચ્ય ભાગવતાઞ્છુદ્ધાન્યે ચ વારાહમાશ્રિતાઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે મન્દારમહિમાનિરૂપણં નામ ત્રયશ્ચત્વારિંશદધિકશતતમોધ્યાયઃ