વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 134

અથ પૂજાદિસામયિકાપરાધેષુ પ્રાયશ્ચિત્તાનિ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
મુક્ત્વા તુ મમ કર્માણિ મમ કર્મપરાયણઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તવિધિં દેવિ યસ્તુ વાક્યં પ્રભાષતે

મૂર્ખો ભવતિ સુશ્રોણિ મમ કર્મપરાયણઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તવિધિં દેવિ યેન મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

આકાશશયનં કૃત્વા દિનાનિ દશ પઞ્ચ ચ ॥
મુચ્યતે કિલ્બિષાત્તત્ર દેવિ ચૈવ ન સંશયઃ

ઇતિ મૌનત્યાગપ્રાયશ્ચિત્તમ્ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
ભૂષિતો નીલવસ્ત્રેણ યો હિ મામુપપદ્યતે ॥
વર્ષાણાં હિ શતં પઞ્ચ કૃમિર્ભૂત્વા સ તિષ્ઠતિ

તસ્ય વક્ષ્યામિ સુશ્રોણિ અપરાધવિશોધનમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં વિશાલાક્ષિ યેન મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

વ્રતં ચાન્દ્રાયણં કૃત્વા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
મુચ્યતે કિલ્બિષાદ્ભૂમે એવમેતન્ન સંશયઃ

અવિધાનેન સંસ્પૃશ્ય યો હિ મામુપસર્પતિ ॥
સ મૂર્ખઃ પાપકર્મા ચ મમ વિપ્રિયકારકઃ

તેન દત્તં વરારોહે ગન્ધમાલ્યસુગન્ધિતમ્ ॥
પ્રાપણં ચ ન ગૃહ્ણામિ મૃષ્ટં ચાપિ કદાચન

તતો નારાયણવચઃ શ્રુત્વા સા સંશિતવ્રતા ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં ધર્મકામા વસુન્ધરા

ધરણ્યુવાચ ॥
યન્માં ત્વં ભાષસે નાથ આચારસ્ય વ્યતિક્રમમ્ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય સમાચારં રહસ્યં વક્તુમર્હસિ

કેન કર્મવિધાનેન ભૂત્વા ભાગવતા ભુવિ ॥
ઉપસ્પૃશ્યોપસર્પન્તિ તવ કર્મપરાયણાઃ

એતન્મે સંશયં દેવ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
તવ ભક્તસુખાર્થાય નિષ્કલં વક્તુમર્હસિ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે દેવિ યન્માં ત્વં ભીરુ ભાષસે ॥
કથિતં મમ તત્ત્વેન ગુહ્યમેતત્પરં મહત્

વિમુચ્ય સર્વકર્માણિ યો હિ મામુપસર્પતિ ॥
તસ્ય વૈ શૃણુ સુશ્રોણિ ઉપસ્પૃશ્ય ચ યા ક્રિયા

ભૂત્વા પૂર્વમુખસ્તત્ર પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ચામ્બુભિઃ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય યથાન્યાયં તિસ્રો વૈ ગૃહ્ય મૃત્તિકાઃ

તતઃ પ્રક્ષાલિતં હસ્તં જલેન તદનન્તરમ્ ॥
સપ્તકોશં તતો ગૃહ્ય જલેન ક્ષાલયેત્તતઃ

પાદમેકૈકશસ્તદ્વત્પંચ પઞ્ચ વદેત્તતઃ ॥
કોશૌ સંમૃજ્યતાં તત્ર યદીચ્છેત્તુ મમ પ્રિયમ્

ત્રીણિ કોશાન્પિબેત્તત્ર સર્વપાપવિશોધનમ્ ॥
મુખં કરાભ્યાં માર્જેત સર્વમિન્દ્રિયનિગ્રહમ્

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા મમ ચિન્તાપરાયણઃ ॥
કર્મણા વિધિદૃષ્ટેન કુર્યાત્સંસારમોક્ષણમ્

ત્રીણિ વારાન્સ્પૃશેત્તત્ર શિરો બ્રહ્મણિ સંસ્થિતઃ ॥
ત્રીણિ વારાન્પુનસ્તત્ર ઉભે તે કર્ણનાસિકે

સ્પૃશેત્તુ નિષ્કલસ્તત્ર યો હિ યત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
વિક્ષિપેત્ત્રીણિ વારાણિ સલિલં પ્રવરં ત્રયમ્

એવમુક્તસ્ય કર્ત્તવ્યં મમાભિગમનેષુ ચ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય તનું વામે યદીક્ષેત પ્રિયં મમ

એવં ચ કુર્વતસ્તસ્ય મમ કર્મવ્યવસ્થિતઃ ॥
અપરાધં ન વિન્દેત એવં દેવિ ન સંશયઃ

તતો નારાયણવચઃ શ્રુત્વા દેવી વસુન્ધરા ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં સર્વભાગવતપ્રિયમ્

ધરણ્યુવાચ॥
ઉપસ્પૃશ્ય વિધાનેન યસ્તુ કર્માણિ ચાપ્નુયાત્ ॥
તાપનં શોધનં ચૈવ તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે ભૂમે ઇમં ગુહ્યમનિન્દિતે ॥
યાં ગતિં ચ પ્રપદ્યન્તે મમ કર્મબહિષ્કૃતાઃ

વ્યભિચારં ચ મે કૃત્વા યશ્ચ મામુપસર્પતિ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ દશવર્ષશતાનિ ચ

કૃમિર્ભૂત્વા યથાન્યાય્યં તિષ્ઠતે નાત્ર સંશયઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ તસ્ય મૂર્ખસ્ય માધવિ

યચ્ચ કૃત્વા મહાભાગે કૃતકૃત્યઃ પુનર્ભવેત્ ॥
મહાસાન્તપનં કૃત્વા તપ્તકૃચ્છ્રં ચ નિષ્કલમ્

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો મમ યે ચ મતે સ્થિતાઃ ॥
અનેન વિધિના કૃત્વા પ્રાયશ્ચિત્તં યશસ્વિનિ

કિલ્બિષાત્તુ પ્રમુક્તાસ્તે ગચ્છન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥
યસ્તુ ક્રોધસમાવિષ્ટો મમ ભક્તિપરાયણઃ

સ્પૃશેત મમ ગાત્રાણિ ચિત્તં કૃત્વા ચલાચલમ્ ॥
ન ચાહં રાગમિચ્છામિ ક્રુદ્ધમેવ યશસ્વિનિ

ઇચ્છામિ ચ સદા દાન્તં શુભં ભાગવતં શુચિમ્ ॥
પંચેન્દ્રિયસમાયુક્તં લાભાલાભવિવર્જિતમ્

અહઙ્કારવિનિર્મુક્તં કમર્ણ્યભિરતં મમ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વરાનને

માં યદા લભતે ક્રુદ્ધઃ શુદ્ધો ભાગવતઃ શુચિઃ ॥
ચિલ્લી જાતો વર્ષશતં શ્યેનો વર્ષશતં પુનઃ

ભેકસ્ત્રિશતવર્ષાણિ યાતુધાનઃ પુનર્દશ ॥
અપુમાન્ષટ્ ચ વર્ષાણિ રેતોભક્ષસ્તુ જાયતે

અન્ધો જાયેત સુશ્રોણિ પંચ સપ્ત તથા નવ ॥
ગૃધ્રો દ્વાત્રિંશવર્ષાણિ ચક્રવાકો દશૈવ તુ

શૈવાલભક્ષિતા ચૈવ હ્યાકાશગમનં તથા ॥
બ્રાહ્મણો જાયતે ભૂમે ક્રોધસ્ય ચ પથે સ્થિતઃ

આત્મકર્માપરાધેન પ્રાપ્તઃ સંસારસાગરે ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
અહો વૈ પરમં ગુહ્યં યત્ત્વયા પૂર્વભાષિતમ્

જાતં મે વિહ્વલં ચિત્તં ન સ્થિરં જાયતે ક્વચિત્ ॥
યત્ત્વયા ભાષિતં હીદં ભક્તાનાં ચ દુરાસદમ્

શ્રુત્વા સુદુસ્તરં સારં ભીતાસ્મિ પરિદેવિતા ॥
નાહમાજ્ઞાપયામિ ત્વાં દેવદેવ જગત્પતે

મમ ચૈવ પ્રિયાર્થાય સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥
યેન મુચ્યન્તિ સંશુદ્ધા બુધાઃ કર્મપરાયણાઃ

અલ્પસત્ત્વા ગતભયા લોભમોહસમન્વિતાઃ ॥
તરન્તિ યેન દુર્ગાણિ પ્રાયશ્ચિત્તં ચ મે વદ

તતઃ કમલપત્રાક્ષો વરાહઃ સમ્મુખે સ્થિતઃ ॥
સનત્કુમારો મે ભક્તો પુનર્નારાયણોઽબ્રવીત્

તતો ભૂમ્યા વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણશ્ચ સુતો મુનિઃ ॥
સનત્કુમારો યોગજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્

ધન્યા ચૈવ સુભાગ્યા ચ યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્ ॥
વરાહરૂપી ભગવાન્સર્વમાયાકરણ્ડકઃ

કિં ત્વયા ભાષિતો દેવિ સર્વયોગાઙ્ગયોગવિત્ ॥
દેવો નારાયણસ્તત્ર સર્વધર્મવિદાં વરઃ

કુમારવચનં શ્રુત્વા તં મહી પ્રત્યભાષત ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે બ્રહ્મન્યન્મયા પરિપૃચ્છિતમ્

કાર્યં ક્રિયાં ચ યોગં ચ આધ્યાત્મ્યં પાર્થિવસ્થિતમ્ ॥
એતન્મે પૃચ્છતે બ્રહ્મન્દેવો નારાયણઃ પ્રભુઃ

તતો માં ભાષતે બ્રહ્મન્વિષ્ણુર્માયાકરણ્ડકઃ ॥
ક્રુદ્ધા ભાગવતા બ્રહ્મન્યેન શુદ્ધ્યન્તિ કિલ્બિષાત્

કૃત્વા તેન વ્રતં ચૈવ મમ કર્મપરાયણઃ ॥
ષષ્ઠે કાલે તુ ભુઞ્જીત ગૃહભિક્ષામનિન્દિતામ્

અષ્ટૌ ભિક્ષા યથાન્યાયં શુદ્ધભાગવતાં ગૃહે ॥
ય એતેન વિધાનેન બ્રહ્મકર્માણિ કારયેત્

મુચ્યતે કિલ્બિષાત્તસ્માદેવમાહ જનાર્દનઃ ॥
યદીચ્છસિ પરાં સિદ્ધિં વિષ્ણુલોકં જનાર્દનાત્

શીઘ્રમારાધયેદ્વિષ્ણું દ્વિજમુખ્યો ન સંશયઃ ॥
તતો ભૂમેર્વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણશ્ચ સુતો મુનિઃ

પ્રત્યુવાચ વિશાલાક્ષીં ધર્મકામો વસુન્ધરામ્ ॥
અહો ગુહ્યં રહસ્યં ચ યત્ત્વયા દેવિ ભાષિતમ્

તસ્ય યે મુખનિષ્ક્રાન્તા ધર્માસ્તાન્વક્તુમર્હસિ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
તતઃ સ પુણ્ડરીકાક્ષઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ

વરાહરૂપી ભગવાઁલ્લોકનાથો જનાર્દનઃ ।
ઉવાચ મધુરં વાક્યં મેઘદુન્દુભિનિઃસ્વનઃ

ભક્તકર્મસુખાર્થાય ગુણવિત્તસમન્વિતામ્ ॥
અનેનૈવ વિધાનેન આચારેણ સમન્વિતઃ

દેવિ કારયતે કર્મ મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
ક્રુદ્ધેન ન ચ કર્ત્તવ્યં લોભેન ત્વરયા ન ચ

મત્પૂજનં વિધાનેન યદીચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥
યે માં દેવિ યજિષ્યન્તિ ક્રોધં ત્યક્ત્વા જિતેન્દ્રિયાઃ

સંસારં તે ન ગચ્છન્તિ અપરાધવિવર્જ્જિતાઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અકર્મણ્યેન પુષ્પેણ યો મામર્ચયતે ભુવિ

પાતનં તસ્ય વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
નાહં તત્પ્રતિગૃહ્ણામિ ન ચ તે વૈ મમ પ્રિયાઃ

મૂર્ખા ભાગવતા દેવિ મમ વિપ્રિયકારિણઃ ॥
પતન્તિ નરકે ઘોરે રૌરવે તદનન્તરમ્

અજ્ઞાનસ્ય ચ દોષેણ દુઃખાન્યનુભવન્તિ ચ ॥
વાનરો દશ વર્ષાણિ માર્જારશ્ચ ત્રયોદશ

મૂકઃ પઞ્ચ ચ વર્ષાણિ બલીવર્દશ્ચ દ્વાદશ ॥
છાગશ્ચૈવાષ્ટવર્ષાણિ માસં વૈ ગ્રામકુક્કુટઃ

ત્રીણિ વર્ષાણિ મહિષો ભવત્યેવ ન સંશયઃ ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે પુષ્પં યન્મે ન રોચતે

અકર્મણ્યં વિશાલાક્ષિ પુષ્પં યે ચ દદન્તિ વૈ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
ભગવન્યદિ તુષ્ટોઽસિ વિશુદ્ધેનાન્તરાન્મના

યેન શુધ્યન્તિ તે ભક્તાસ્તવ કર્મપરાયણાઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે દેવિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

પ્રાયશ્ચિત્તં મહાભાગે યેન શુધ્યન્તિ માનવાઃ ॥
એકાહારં તતઃ કૃત્વા માસમેકં વરાનને

વીરાસનવિધીંશ્ચૈવ કારયેત્સપ્ત સપ્ત ચ ॥
ચતુર્થં ભક્ષ્યમેકેન માસેન ઘૃતપાયસમ્ ॥

યાવકાન્નં ત્રીણ્યહાનિ વાયુભક્ષો દિનત્રયમ્ ॥
ય એતેન વિધાનેન દેવિ કર્માણિ કારયેત્

।
સવર્પાપપ્રમુક્તશ્ચ મમ લોકં સ ગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પૂજાદિસામયિકાપરાધપ્રાયશ્ચિત્તં નામ ચતુસ્ત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ