વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 126
અથ કુબ્જામ્રકમાહાત્મ્યારમ્ભઃ ॥
તત્ર રૈભ્યાનુગ્રહઃ ॥
શ્રુત્વા માયાબલં હ્યેતદ્ધરણી સંશિતવ્રતા॥
વરાહરૂપિણં દેવં પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરા
ધરણ્યુવાચ ॥
યત્તત્કુબ્જામ્રકે દેવ ભાષસે તદનન્તકમ્ ॥
ન તત્રાહં વિજાનામિ પૂર્વમુક્તં ચ યત્ત્વયા
યચ્ચ કુબ્જામ્રકે પુણ્યં પુષ્ટિસ્તસ્ય સનાતની ॥
એતન્મે પરમં ગુહ્યં ભગવન્વક્તુમર્હસિ
વરાહ ઉવાચ ॥
સર્વં તત્કથયિષ્યામિ સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥
યચ્ચ કુબ્જામ્રકે પુષ્ટિર્યચ્ચ તીર્થમનિન્દિતે
તચ્ચ કાર્ત્સ્ન્યેન મે દેવિ શૃણુ તત્ત્વેન સુન્દરિ ॥
યથા કુબ્જામ્રકો જાતસ્તતસ્તીર્થં યથાક્રમમ્
યચ્ચ કર્મ યતો ભૂમે સ્નાતો યાતિ મૃતોઽપિ ચ ॥
યુગે સપ્તદશે ભૂમે કૃત્વા ચૈકાં વસુન્ધરામ્
મધુકૈટભૌ તથા હત્વા બ્રહ્મણો વચનાત્તદા ॥
જલસંહરણં કૃત્વા મમાધારમુપાગતઃ
પશ્યામિ તં નતં ભૂમે રૈભ્યં નામમહામુનિમ્ ॥
મમૈવારાધને યુક્તં સર્વકર્મસુ નિષ્ઠિતમ્
યુક્તિમન્તં ગુણજ્ઞં ચ શુચિં દક્ષં જિતેંદ્રિયમ્ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ ઊર્ધ્વબાહુઃ સ તિષ્ઠતિ
સહસ્રં ચાંબુભક્ષેણ તથા શૈવાલભક્ષણમ્ ॥
વર્ષાણાં ચ શતં પંચ તિષ્ઠતે સ મહામુનિઃ
ઇતઃ પ્રીતોઽસ્મ્યહં દેવિ રૈભ્યસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥
ભક્ત્યા ચ પરયા ચૈવ તેન ચારાધિતો હ્યહમ્
તતો વૈ તપ્યમાનં તં ગઙ્ગાદ્વારમુપાગતમ્॥
આમ્રવૃક્ષં સમાસાદ્ય દૃષ્ટઃ સ મુનિપુઙ્ગવઃ
દર્શિતોઽયં મયા ચાત્મા હેતુમાત્રેણ કેનચિત્॥
મયા યદાશ્રિતશ્ચામ્રસ્તેન કુબ્જત્વમાગતઃ
એવં કુબ્જામ્રકં ખ્યાતં સ્થાનમતેન્મનસ્વિનિ ॥
મૃતાપિ તત્ર ગચ્છન્તિ મમ લોકાય કેવલમ્
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
દૃષ્ટ્વા સ મામૃષિશ્ચૈવ યાનિ વાક્યાનિ ભાષતે
એવં તત્ર મયા દૃષ્ટઃ કુબ્જરૂપં સમાસ્થિતઃ ॥
જાનુભ્યામવનિઙ્ગત્વા કિંચિદેવ પ્રભાષતે
નમસ્કૃત્ય સ્થિતં તં તુ મુનિં વૈ સંશિતવ્રતમ્ ॥
વરેણ છન્દયામાસ અહં પ્રીતમના ધરે
મમૈવ વચનં શ્રુત્વા સ મુનિસ્તપસાન્વિતઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં પ્રસાદાર્થી મહાયશાઃ
યદિ પ્રસન્નો ભગવાઁલ્લોકનાથો જનાર્દ્દનઃ ॥
તવ ચાત્ર નિવાસં વૈ દેવ ઇચ્છામિ નિત્યશઃ
યાવલ્લોકા ધરિષ્યન્તિ તાવચ્ચૈવ મહાપ્રભો ॥
સ્થાનં તવ હૃષીકેશ ઇચ્છામિ મધુસૂદન
ત્વયિ ભક્તિઃ સદા ભૂયાદ્યાવત્સ્થાનં જનાર્દ્દન ॥
અન્યભક્તિર્મમ વિભો રોચતે ન કદાચન
એતદેવ પરં ચિત્તે મયા ચૈવ વિધાર્યતે ॥
ઉપેન્દ્ર યદિ તુષ્ટોઽસિ મમાયં દીયતાં વરઃ
તતસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રૈભ્યસ્યર્ષેરહં પુનઃ ॥
બાઢમિત્યેવ બ્રહ્મર્ષે એવમેતદ્ભવિષ્યતિ
મમૈવં વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણઃ સ વસુન્ધરે ॥
મુહુર્ત્તં ધ્યાનમાસ્થાય મામુવાચ મુદાન્વિતઃ
એતસ્ય તીર્થવર્યસ્ય મહિમાનં ત્વયા પ્રભો ॥
શૃણુ વૈ કથ્યમાનં તુ વદ લોકોપકારક
અન્યાનિ યાનિ તીર્થાનિ એતત્ક્ષેત્રાશ્રિતાનિ તુ ॥
તાન્યપિ શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યમાનાનિ ચ ત્વયા
શૃણુ તત્ત્વેન મે બ્રહ્મન્યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥
તીર્થે કુબ્જામ્રકે પુણ્યે મમ લોકે સુખાવહે
તીર્થં તુ કુમુદાકારં તસ્મિન્ કુબ્જામ્રકે સ્થિતમ્ ॥
સ્નાનમાત્રેણ સુશ્રોણિ સ્વર્ગં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
કૌમુદસ્ય તુ માસસ્ય તથા માર્ગશિરસ્ય ચ ॥
વૈશાખસ્યૈવ માસસ્ય કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
યો વૈ પરિત્યજેત્પ્રાણાન્ સ્ત્રી પુમાન્વા નપુંસકમ્ ॥
નિષ્કલાં લભતે સિદ્ધિં મમ લોકં સ ગચ્છતિ
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે ॥
તીર્થં માનસમિત્યેવ વિખ્યાતં મમ સુન્દરિ
યસ્મિન્ સ્નાત્વા વિશાલાક્ષિ ગચ્છતે નંદનં વનમ્ ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં વૈ મોદતે ચાપ્સરૈઃ સહ
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ જાયતે વિપુલે કુલે ॥
દ્રવ્યવાન્ ગુણવાંશ્ચૈવ જાયતે તત્ર માનવઃ
તત્રાથ મુંચતે પ્રાણાન્ કૌમુદસ્ય તુ દ્વાદશી ॥
પુષ્કલાં લભતે સિદ્ધિં મમ લોકં ચ ગચ્છતિ
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે ॥
માયાતીર્થમિદં ખ્યાતં યેન માયાં વિજાનતે
તસ્મિન્ કૃતોદકો બ્રહ્મન્માયાતીર્થે મહાયશાઃ ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ મદ્ભક્તો જાયતે નરઃ
લભતે પરમાં પુષ્ટિં કુબેરભવનં યથા ॥
એકં સહસ્રં વર્ષાણાં સ્વચ્છંદગમનાત્ત્રયમ્
અથવા મ્રિયતે તત્ર માયાતીર્થે યશસ્વિનિ ॥
માયાયોગી તતો ભૂત્વા મમ લોકાય ગચ્છતિ
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
તીર્થં સર્વાત્મકં નામ સર્વતીર્થગુણાન્વિતમ્
યસ્તત્ર સ્નાતિ કશ્ચિદ્વૈ વૈશાખસ્ય તુ દ્વાદશીમ્॥
નિષ્કલં લભતે સ્વર્ગં સહસ્રં દશ પંચ ચ
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાંસ્તીર્થે સાર્ષપકે તથા ॥
સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં ચ ગચ્છતિ
પુનરન્યત્ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ શુભલોચને ॥
તીર્થં પૂર્ણમુખં નામ તન્ન જાનાતિ કશ્ચન
તત્ર સર્વા ભવેદ્ગઙ્ગા શીતલં જાયતે જલમ્ ॥
યત્ર ચોષ્ણં ભવત્યમ્બુ જ્ઞેયં પૂર્ણમુખં તથા
સ્નાતો ગચ્છતિ સુશ્રોણી સોમલોકે મહીયતે ॥
તદા સોમં પશ્યતિ તુ સહસ્રં દશ પંચ ચ
તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટો બ્રાહ્મણશ્ચૈવ જાયતે ॥
મદ્ભક્તઃ શુચિમાન્દક્ષઃ સર્વકર્મગુણાન્વિતઃ
અથવા મ્રિયતે તત્ર માસિ માર્ગશિરે તથા ॥
શુક્લપક્ષે ચ દ્વાદશ્યાં મમ લોકં ચ ગચ્છતિ
તત્ર પશ્યતિ માં નિત્યં દીપ્તિમન્તં ચતુર્ભુજમ્ ॥
ન જન્મ વિદ્યતે તસ્ય મરણં ચ કદાચન
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યાભિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
અનન્યમાનસો ભૂત્વા ભક્તો ભાગવતો મમ ।૪૮॥
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યઃ સ્નાતિ કદાચિદપિ માનવઃ॥
દશવર્ષસહસ્રાણિ મોદતે હ્યમરાલયે
તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટસ્તત્તીર્થસ્ય પ્રભાવતઃ॥
દ્રવ્યવાન્ગુણવાંશ્ચૈવ મદ્ભક્તશ્ચૈવ જાયતે
વૈશાખસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષસ્ય દ્વાદશી ॥
યદિ મુઞ્ચેત્સ્વકં દેહં કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્
ન જન્મ મરણં તસ્ય ન ગ્લાનિર્ન ચ વૈ ભયમ્ ॥
સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તો મમ લોકાય ગચ્છતિ
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે॥
કરવીરં નામ તીર્થં સર્વલોકસુખાવહમ્
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ યેન જ્ઞાપયતે શુભે ॥
પુરુષો જ્ઞાનવાંસ્તાવન્મમ ભક્તિવિનિશ્ચિતઃ
માઘમાસે તુ સુશ્રોણિ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી ॥
પુષ્પિતે કરવીરે વૈ મધ્યાહ્ને તુ ન સંશયઃ
તસ્મિંકૃતોદકસ્તીર્થે સ્વચ્છંદગમનાલયઃ॥
ભ્રમેદ્વિમાનમારૂઢો સહસ્રાંતરનર્ત્તિતઃ
તત્રાથ મ્રિયતે ભૂમે માઘમાસસ્ય દ્વાશીમ્॥
બ્રહ્માણં માં ચ પશ્યેત પશ્યતે ચ વૃષધ્વજમ્
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે॥
તસ્ય બ્રાહ્મણમુખ્યસ્ય પૂર્વં યત્કથિતં મયા
તસ્મિન્કુબ્જામ્રકે ભદ્રે સ્થાનં તુ મમ રોચતે॥
પુણ્ડરીક ઇતિ ખ્યાતં તીર્થં ચૈવ મહત્ફલમ્
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ શુચિસ્મિતે॥
તસ્ય તીર્થસ્ય સુશ્રોણિ મધ્યાહ્ને દ્વાદશીદિને
રથચક્રપ્રમાણો વૈ ચરતે તત્ર કચ્છપઃ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે
સ્નાત્વા પ્રાપ્નોતિ સુશ્રોણિ ફલં તત્ર મહાગુણમ્॥
પુણ્ડરીકસ્ય યજ્ઞસ્ય યજમાનસ્ય યત્ફલમ્
પ્રાપ્નોતિ વસુધે તત્ર એવમેવ ન સંશયઃ॥
અથવા મ્રિયતે તત્ર લબ્ધસંજ્ઞો મહાયશાઃ
દશાનાં પુણ્ડરીકાણાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ॥
ભુક્ત્વા યજ્ઞફલં તત્ર જાતિશુદ્ધો મહાતપાઃ
સિદ્ધસ્ય લભતે નિત્યં મમ લોકાય ગચ્છતિ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ પ્રિયે તદ્વૈ શૃણુષ્વ મે
અગ્નિતીર્થમિતિ ખ્યાતં સિદ્ધં કુબ્જામ્રકે સ્થિતમ્ ॥
યદ્વૈ પ્રજ્ઞાયતે દેવિ દ્વાદશ્યાં પાપવર્જિતૈઃ
કૌમુદસ્ય તુ માસસ્ય માસો માર્ગશિરસ્ય ચ ॥
આષાઢસ્ય ચ માસસ્ય શુક્લપક્ષસ્ય દ્વાદશીમ્
યશ્ચૈવ માધવે માસિ સમયે યદિ વર્ત્તતે ॥
તસ્યાં તુ શુક્લદ્વાદશ્યાં તીર્થે તિષ્ઠતિ યત્રતઃ
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ હિ વસુન્ધરે ॥
યેન ચિહ્નેન વિજ્ઞેયં તીર્થં તત્રૈવ મામકમ્
એકાગ્રં તુ મનઃ કૃત્વા તચ્છૃણુશ્વ વસુન્ધરે ॥
મુક્ત્વા ભાગવતાન્શુદ્ધાન્ત્સંહિતાપાઠકાન્મમ
ન હિ કશ્ચિદ્વિજાનાતિ શાસ્ત્રં મમ ન યશ્ચ વૈ ॥
ફલં તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મૃતોઽપિ સ્નાતકોઽપિ વા
એકચિત્તં સમાધાય તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
અગ્નિતીર્થેષુ સ્નાતો વૈ તસ્મિન્કુબ્જામ્રકેષુ ચ
અગ્નિતીર્થં મહાભાગે દીપ્તમન્તં સવૈષ્ણવમ્ ॥
સપ્ત કૃત્વાગ્નિમેધાનાં યત્ફલં ભવતિ પ્રિયે
પ્રાપ્નોતિ તન્મહાભાગે સ્નાનમાત્રાન્ન સંશયઃ ॥
અથવા મ્રિયતે તત્ર એકૈકાન્દ્વાદશીકૃતાન્
સ્થિત્વા વિંશત્યહોરાત્રાન્મમ લોકાય ગચ્છતિ ॥
તીર્થસ્ય તસ્ય વક્ષ્યામિ ચિહ્નાનિ શૃણુ સુન્દરિ
યેન વિજ્ઞાયતે પ્રાજ્ઞૈર્મમ ભક્તં સુખાવહમ્ ॥
ઉષ્ણં ભવતિ હેમન્તે વસુધે તજ્જલં તથા
ઉષ્ણકાલે ભવેચ્છીતમેવં ચિહ્નં તુ તદ્ભવેત્ ॥
એષ વહ્નિર્મહાભાગે તીર્થમાગ્નેયમુત્તરે
તરન્તિ માનવા યેન ઘોરં સંસારસાગરમ્ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ દેવિ કુબ્જામ્રકે મહત્
વાયવ્યમિતિવિખ્યાતં તીર્થં ધર્માદ્વિનિસ્સૃતમ્ ।
તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યઃ સ્નાતઃ કૃતનિત્યોદકક્રિયઃ
વાજપેયસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ નિષ્કલમ્ ॥
અથવા મ્રિયતે તત્ર વાયુતીર્થે મહાહ્રદે
દિનાનિ દશ પંચૈતત્કૃતમેવ હિ મામકમ્॥
જન્મ વા મરણં વાપિ ભૂમૌ નૈવ પુનર્ભવેત્
જાયતે ચ ચતુર્બાહુર્મમ લોકે પ્રતિષ્ઠિતઃ॥
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ વાયુ તીર્થસ્ય સુન્દરિ
યેન ચિહ્નેન વિજ્ઞેયં તીર્થં તચ્ચ મહત્તરમ્ ॥
અશ્વત્થવૃક્ષપત્રાણિ ચલન્તિ નિત્યશો વને
ચતુર્વિંશતિર્દ્વાદશ્યાં યેન વિજ્ઞાયતે ખલુ ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થં કુબ્જામ્રકે ધરે
શક્રતીર્થમિતિ ખ્યાતં સર્વસંસારમોક્ષણમ્ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે વરારોહે શક્રતીર્થે વસુંધરે
શક્રસ્તુ વસતે લોકે વજ્રહસ્તો ન સંશયઃ ॥
અથવા મ્રિયતે તત્ર શક્રતીર્થે મહાતપે
ઉપોષ્ય દશરાત્રાણિ મમ લોકાય ગચ્છતિ ॥
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ યેન વિજ્ઞાયતે તતઃ
એકચિત્તં સમાધાય શૃણુ સુન્દરિ તત્ત્વતઃ ॥
પઞ્ચ વૃક્ષાસ્તુ તિષ્ઠન્તિ તદ્દક્ષિણદિશે ક્ષિતે
શક્રતીર્થસ્ય ચિહ્નં તે વસુધે પરિકીર્ત્તિતમ્ ॥
અન્યચ્ચ તીર્થં વક્ષ્યામિ તસ્મિન્ કુબ્જામ્રકે પરમ્
વરુણેન તપસ્તપ્તં સહસ્રં પઞ્ચ સપ્ત ચ ॥
તત્ર સ્નાતસ્ય વક્ષ્યામિ જાયતે તત્ર યત્ફલમ્
યત્પ્રાપ્નોતિ મૃતો વાપિ પુરુષઃ સંશિતવ્રતઃ ॥
અષ્ટ વર્ષ સહસ્રાણિ ગત્વા વૈ વરુણાલયમ્ ॥
સ્વચ્છન્દગમનો ભૂત્વા એવમેવ ન સંશયઃ ॥
અથ વૈ મ્રિયતે તત્ર વિંશવર્ષોષિતો નરઃ
સર્વસઙ્ગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે
તત્ર ધારા પતત્યેકા એકરૂપા સદા ભવેત્ ॥
ન વર્દ્ધતે ચ વર્ષાસુ ઘર્મે ન હ્રસતે પુનઃ
સપ્તસામુદ્રકં નામ તસ્મિન્કુબ્જામ્રકે પરમ્ ॥
તસ્મિન્કૃતોદકો ભૂમે નરો ધર્મપરાયણઃ
ત્રયાણામશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
શીઘ્રં ગચ્છતિ વૈ સ્વર્ગં સહસ્રં દશ પઞ્ચ ચ
તતઃ સ્વર્ગાત્પરિભ્રષ્ટઃ કુલવાઞ્જાયતે દ્વિજઃ ॥
વેદવેદાઙ્ગકુશલઃ સોમપશ્ચૈવ જાયતે
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મુક્તસઙ્ગો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
ઉષિત્વા સપ્તરાત્રં વૈ મમ લોકં સ ગચ્છતિ
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થસ્ય શૃણુ સુન્દરિ ॥
વૈશાખશુક્લદ્વાદશ્યાં વિભૂતિસ્તત્ર યા ભવેત્
વિમલા ગાઙ્ગતા યત્ર ગઙ્ગાજલવિમિશ્રિતમ્ ॥
તસ્મિન્ તીર્થે તદેવૈતત્ક્ષીરવર્ણં પુનર્ભવેત્
પુનશ્ચ પીતવર્ણાભા પુના રક્તઃ કદા ભવેત્ ॥
પુનર્મરકતાભાસં પુનર્મુક્તાસમપ્રભમ્
એતૈશ્ચિહ્નૈસ્તુ વિજ્ઞેયં તત્તીર્થં વિદિતાત્મભિઃ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થં કુબ્જામ્રકે મહત્
તીર્થં માનસરો નામ સર્વભાગવતપ્રિયમ્ ॥
તસ્મિન્ સ્નાતો વરારોહે ગચ્છતે માનસં સરઃ
દેવાન્પશ્યતિ વૈ સર્વાન્રુદ્રેંદ્રસમરુદ્ગણાન્॥
અથ તત્ર મૃતો ભૂમે ત્રિંશદ્રાત્રોષિતો નરઃ
સર્વસઙ્ગવિનિર્મુક્તો મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તસ્ય ચિહ્નં પ્રવક્ષ્યામિ યેન તજ્જ્ઞાયતે નરૈઃ
પંચાશત્ક્રોશવિતતં માનુષાણાં દુરાસદમ્ ॥
એતત્તુ ભૂમે વિજ્ઞેયં યથૈતન્માનસં સરઃ
શુદ્ધૈર્ભાગવતૈર્જ્ઞેયં મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતૈઃ ॥
એતત્તીર્થં મહાભાગે તસ્મિન્ કુબ્જામ્રકં સ્મૃતમ્
સિદ્ધિકામસ્ય વિપ્રસ્ય રૈભ્યસ્ય પરિકીર્તિતમ્॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે
તત્ર કુબ્જામ્રકે વૃત્તં પુરાશ્ચર્યં મહાદ્ભુતમ્ ॥
મમ નિર્માલ્યપાર્શ્વે વૈ વ્યાલી તિષ્ઠતિ નિર્ભયા
ગંધમાલ્યોપહાર્યાણિ ભક્ષયંતી યદૃચ્છયા॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય નકુલસ્તત્ર ચાગતઃ
પશ્યતે ચ તતસ્તત્ર રમમાણં યદૃચ્છયા॥
નકુલેન સહ વ્યાલ્યા તદા યુદ્ધમભૂચ્ચ તત્ ॥૧ ૧ ॥
સમ્પૂર્ણે તે તુ મધ્યાહ્ને માઘમાસે તુ દ્વાદશીમ્ ॥
તયા સ દષ્ટો નકુલો નાશાય મમ મંદિરે
તેનાપિ વિષદિગ્ધેન વ્યાલી શીઘ્રં નિપાતિતા ॥
ઉભૌ ચાન્યોન્ય યુદ્ધેન તદા પંચત્વમાગતૌ
વ્યાલી પ્રાગ્જોતિષે જાતા રાજપુત્રી યશસ્વિની ॥
નકુલોઽજાયત તદા કોસલેષુ જનાધિપઃ
રૂપવાન્ગુણવાન્દેવિ સર્વશાસ્ત્રકલાન્વિતઃ ॥
તૌ તુ દીર્ઘેણ કાલેન સૌખ્યેન પરિરઞ્જિતૌ
અવર્દ્ધતાં યથાકાલં શુક્લપક્ષે યથા શશી ॥
સા કન્યા નકુલં દૃષ્ટ્વા સદ્યો હન્તું તથેચ્છતિ
વ્યાલીં દૃષ્ટ્વા રાજપુત્રઃ સહસા હન્તુમિચ્છતિ ॥
અથ તસ્યાસ્તુ કાલેન કોસલાધિપતિસ્તથા
પાણિં જગ્રાહ વિધિવન્મત્પ્રસાદાદ્વસુન્ધરે ॥
કોસલાધિપતેશ્ચાપિ રાજ્ઞઃ પ્રાગ્જોતિષસ્ય ચ
મહોત્સવેન સંવૃત્તઃ સમ્બન્ધો મત્પ્રસાદતઃ ॥
દૃઢપ્રીતિસ્તયોર્જાતા યથા ચ જતુકાષ્ઠયોઃ
રમતો ધૂમકેતોશ્ચ વહ્નેશ્ચૈવ યથા તથા ॥
યથા શચી ચ શક્રશ્ચ રમન્તૌ નન્દને વને
એવં ચ દીર્ઘકાલં હિ તયોઃ પ્રીતિર્ન હીયતે ॥
એવં તૌ વિહરન્તૌ તુ તસ્મિન્નુપવને તતઃ
વસેતે ચ યથાન્યાયં વેલામિવ મહોદધિઃ ॥
એવં તયોર્ગતઃ કાલો વર્ષાણાં સપ્તસપ્તતિઃ
ન બુધ્યતોસ્તથાત્માનં મમ માયાવિમોહિતૌ ॥
એવં તૌ વિહરન્તૌ તુ તસ્મિન્નુપવને તતઃ
દૃષ્ટ્વા વ્યાલીં રાજપુત્રસ્તતો હન્તું વ્યવસ્થિતઃ ॥
સ તયા વાર્યમાણોઽપિ વ્યાલી હન્તુમિહોદ્યતઃ
ગરુડો હન્તિ નાગાન્વૈ દૃષ્ટ્વૈવ વિનતાત્મજઃ ॥
એવં સ વાર્યમાણોઽપિ વ્યાલીં હન્તિ સ્મ દારુણમ્
તદા સા રુષિતા દેવી ન કિઞ્ચિદપિ ભાષતે ॥
તતસ્તસ્યાં તુ વેલાયાં રાજપુત્ર્યગ્રતો બિલાત્
નકુલસ્તુ વિનિર્ગત્ય આહારાર્થં સમુદ્યતઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તુ રાજપુત્રી સા નકુલં સર્પકાંક્ષિણમ્
હૃષ્ટં ચંક્રમમાણં સા નકુલં શુભદર્શનમ્ ॥
ક્રોધાત્તં નકુલં ચાપિ વિનિહન્તું પ્રચક્રમે
વારિતા રાજપુત્રેણ સુતા પ્રાજ્યોતિષસ્ય વૈ ॥
નકુલં ઘાતિતં દૃષ્ટ્વા મઙ્ગલ્યં શુભદર્શનમ્
કુપિતો રાજપુત્રો વૈ રાજપુત્રીમભાષત ॥
સ્ત્રીણાં ભર્ત્તા સદા માન્યસ્તં મામુલ્લઙ્ઘ્ય નિષ્ઠુરમ્
દર્શનીયઃ પ્રિયો રાજ્ઞાં મઙ્ગલ્યઃ શુભદર્શનઃ ॥
ઘાતિતો નકુલઃ કસ્માન્મયા વૈ વાર્યમાણયા
ઇતિ ભર્તૃવચઃ શ્રુત્વા પ્રાગ્જ્યોતિષસુતા તદા ॥
પ્રત્યુવાચ તતઃ ક્રોધાત્કોસલાધિપતેઃ સુતમ્
અસકૃદ્વાર્યમાણોઽપિ વ્યાલી ઘાતિતવાન્યતઃ ॥
તસ્માન્મયાપિ નકુલો ઘાતિતઃ સર્પઘાતકઃ
રાજપુત્ર્યા વચઃ શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્તતોઽબ્રવીત્ ॥
વાગ્ભિઃ સ કટુકાભિશ્ચ તર્જ્જયન્નિવ તાં ધરે
સર્પસ્તીવ્રવિષો ભદ્રે તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો દુરાસદઃ ॥
દશતે માનુષં દુષ્ટો યેનાઽસૌ મ્રિયતે જનઃ
તસ્માન્મયા હતો ભદ્રેઽહિતકારી વિષોદ્ધતઃ ॥
પ્રજાપાલા વયં ભદ્રે યેઽપિ ચૈવાપથે સ્થિતાઃ
સર્વાંસ્તાન્દણ્ડયામો હિ તીવ્રદણ્ડૈર્યથોચિતમ્ ॥
સાધૂન્યે ચાપિ હિંસન્તિ હ્યપરાધવિવર્જ્જિતાન્
સ્ત્રિયં ચૈવાપિ હિંસન્તિ કામકારાશ્ચ યે નરાઃ ॥
તે દણ્ડ્યાશ્ચૈવ વધ્યાશ્ચ રાજધર્માદ્યથાર્હતઃ
મયાપિ રાજધર્મો વૈ કર્ત્તવ્યો રાજકર્મણિ ॥
નકુલેનાપરાદ્ધં કિં તદ્વદ ત્વં મમાપિ હિ
દર્શનીયઃ સુરૂપશ્ચ રાજ્ઞાં યોગ્યો ગૃહેષુ ચ ॥
મઙ્ગલ્યશ્ચ પવિત્રશ્ચ નકુલઃ કિં હતસ્ત્વયા ॥
વાર્યમાણોઽપિ હિ મયા ઘાતિતો નકુલસ્તતઃ ॥
તતો મમ ન ભાર્યાસિ ન ચાહં તે પતિઃ સ્થિતઃ
કિઞ્ચ તેન ન હન્મિ ત્વાં સ્ત્રિયોઽવધ્યાઃ તદૈવ યત્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રાજપુત્રસ્તાં નિવૃત્ય નગરં પ્રતિ
એવં ક્રોધં સમાદાય નષ્ટસ્નેહૈઃ પરસ્પરમ્ ॥
એવં ગચ્છતિ કાલે વૈ કોસલાયાં જનાધિપઃ
શૃણોતિ તાં કથાં સર્વાં વધં નકુલસર્પયોઃ ॥
એવં શ્રુત્વા યથાન્યાયં સક્રોધૌ તાવુભાવપિ
તતઃ કઞ્ચુકિનશ્ચૈવ સ્વામાત્યાનગ્રતઃ સ્થિતાન્ ॥
પુત્રં મમ વધૂં ચૈવ સમાનયત સત્વરમ્
તતો વૈ રાજભૃત્યાસ્તુ રાજ્ઞો વૈ પ્રિયકારિણઃ ॥
રાજાજ્ઞાં તાં પુરસ્કૃત્ય વધૂં પુત્રં ચ સાદરમ્
આનીય દર્શયામાસુર્યત્ર રાજા સ્વયં સ્થિતઃ ॥
વધૂપુત્રૌ તતો દૃષ્ટ્વા રાજા વચનમબ્રવીત્
પુત્ર કુત્ર ગતં પ્રેમ યુવયોસ્તત્સમાહિતમ્ ॥
સ્નેહશ્ચ ક્વ ગતઃ પૂર્વો વિરુદ્ધાચરણૌ કથમ્
આસીદ્યા યુવયોઃ પ્રીતિરન્યોઽન્યં જતુકાષ્ઠવત્ ॥
દર્પણે પ્રતિબિમ્બં ચ દૃશ્યતે યદ્વદાત્મનઃ
સન્મુખત્વેન ચ સદા તદ્વદ્વાં યાઽભવત્પુરા ॥
દક્ષા સુશીલા ધર્મિષ્ઠા નૈનાં ત્યક્તું ત્વમર્હસિ
અપ્રિયં નોક્તપૂર્વં તુ યયા પરિજનેઽપિ ચ ॥
મિષ્ટાન્નસાધને દક્ષા ત્વયા ત્યક્તં ન યુજ્યતે
ધનપૂર્વસ્તુ તે ધર્મઃ સ ચ યોષિત્કૃતઃ ખલુ ॥
અહો સત્યં જનાનાં ચ સ તુ સ્ત્રીભ્યઃ સુતઃ કુલમ્
તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા રાજપુત્રો યશસ્વિનિ॥
ઉભૌ તચ્ચરણૌ ગૃહ્ય પિતરં પ્રત્યભાષત
દોષો ન વિદ્યતે તાત સ્નુષાયાં કોઽપિ કુત્રચિત્ ॥
કિં મે તુ વાર્યમાણાપિ નકુલં મેઽગ્રતોઽહનત્
તતોઽભવન્મમ ક્રોધો દૃષ્ટ્વા પાતિતમગ્રતઃ ॥
ક્રોધાસક્તેન તુ મયા યથેયં પરિભાષિતા
મમ ભાર્યા ન ભવતી ન ચાહં તવ વૈ પતિઃ ॥
એતચ્ચ કારણં નાન્યત્કિઞ્ચિદ્રાજન્ન સંશયઃ
તતઃ પતિવચઃ શ્રુત્વા પ્રાગ્જ્યોતિષકુલોદ્ભવા ॥
શિરસા પ્રણતિં કૃત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્
અપરાધવિહીનશ્ચ ભીતશ્ચ ભુજગસ્તથા ॥
શતશો વાર્યમાણેન શીઘ્રમેવ નિપાતિતઃ
તતઃ સર્પવધં દૃષ્ટ્વા કોધસંતપ્તમાનસા ॥
નાભાષિતઃ કિમપિ નો મયૈતદવધેહિ વૈ
વધૂપુત્રવચઃ શ્રુત્વા કોસલાનાં જનેશ્વરઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યમુભયોર્જનસંસદિ
અનેન નિહતઃ સર્પસ્ત્વયા ચ નકુલો હતઃ ॥
કથં વા ક્રિયતે ક્રોધસ્તન્મે વક્તુમિહાર્હથ
હતે તુ નકુલે પુત્ર કિં તે ક્રોધસ્ય કારણમ્ ॥
રાજપુત્રિ હતે સર્પે કિં વા તે મન્યુકારણમ્
તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા કોસલેશ્વરનંદનઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં રાજપુત્રો મહયશાઃ
એતેન કિં વા પ્રશ્નેન નૈતત્પ્રષ્ટું ત્વમર્હસિ ॥
એનાં પૃચ્છ મહારાજ જ્ઞાસ્યતે કાયચેષ્ટિતમ્
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા કોસલાનાં જનેશ્વરઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં ધર્મસંયોગસાધનમ્
બ્રૂહિ પુત્ર યથાન્યાયં યત્તે મનસિ વર્તતે ॥
પ્રીતિવિચ્છેદકરણમુભયોરિહ કથ્યતામ્
જાતાઃ સમ્વર્ધિતાઃ પુત્રાઃ સર્વકામેષુ નિષ્ઠિતાઃ ॥
પિતૃપૃષ્ટં તુ યદ્ગુહ્યં ગોપયંતિ સુતાધમાઃ
સત્યં વા યદિ વાઽસત્યં ન બ્રુવંતિ કદાચન ॥
પતંતિ નરકે ઘોરે રૌરવે તપ્તવાલુકે
પિત્રા પૃષ્ટં તુ યે બ્રૂયુઃ શુભં વાશુભમેવ વા ॥
દિવ્યાં ચ તે ગતિં યાંતિ યા ગતિઃ સત્યવાદિનામ્
અવશ્યમેવ તદ્વાક્યં વક્તવ્યં મમ સન્નિધૌ ॥
યસ્ય દોષેણ તે પુત્ર નષ્ટા પ્રીતિર્ગુણાકરા
તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા કોસલાનન્દિવર્દ્ધનઃ ॥
ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા તત્રૈવ જનસંસદિ
ગચ્છત્વેષ જનઃ સર્વો યથાન્યાયં ગૃહાણિ વૈ ॥
પ્રાતસ્ત્વાં કથયિષ્યામિ યદ્વક્તવ્યમવશ્યકમ્
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં દુંદુભીનાં વિનાદનૈઃ ॥
નિબુદ્ધઃ કોસલશ્રેષ્ઠઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ
તદા કમલપત્રાક્ષો રાજપુત્રો મહાયશાઃ ॥
સ્નાત્વા ચ મઙ્ગલૈર્યુક્તો રાજદ્વારમુપાગતઃ
તતસ્તુ કંચુકી ગત્વા રાજ્ઞે ચૈવ ન્યવેદયત્ ॥
દ્વારિ તિષ્ઠતિ પુત્રસ્તે તવ દર્શનલાલસઃ
કંચુકેસ્તુ વચઃ શ્રુત્વા કોસલાનાં જનેશ્વરઃ ॥
શીઘ્રં પ્રવેશય સુતં કંચુકે સાધુવાદિનમ્
ઇત્યુક્તો રાજપુત્રં તુ પ્રાવેશયદનુજ્ઞયા ॥
રાજપુત્રઃ પિતુર્વેશ્મ પ્રવિશ્ય નિયતઃ શુચિઃ
વવન્દે ચરણૌ મૂર્ધ્ના નિષીદેતિ સુતં તતઃ ॥
તમબ્રવીત્પિતા જીવ જયેત્યુક્તા મુદાન્વિતઃ
પિતૃપુત્રૌ તુ વિજ્ઞેયૌ જનૈસ્ત્વેકત્ર સંસ્થિતૌ ॥
હર્ષિતસ્ત્વાન્તરો બાહ્યઃ કૃતકૌતુકમઙ્ગલઃ
તતઃ પુત્રં પ્રહસ્યાહ કુમારં સ જનાધિપઃ ॥ ॥
વદ પુત્ર મહાભાગ પૂર્વં પૃષ્ટં મયા હિ યત્
યુવયોઃ પ્રીતિવિચ્છેદે કારણં ગોપિતં હિ યત્ ॥
તતો રાજકુમારસ્તં પિતરં પ્રત્યભાષત
અવશ્યમેવ વક્તવ્યં ત્વયા પૃષ્ઠેન નિષ્ફલમ્ ॥
તદ્ગુહ્યં હિ મહારાજ પ્રીતિવિચ્છેદકારકમ્
યદીચ્છસિ મહારાજ શ્રોતું ગુહ્યમિદં મહત્ ॥
આગચ્છ તાત કુબ્જામ્રે મયા સહ મહીપતે
તત્ર તે કથયિષ્યામિ કોસલાધિપતે ત્વરન્ ॥
યત્ત્વયા પૃચ્છિતં હ્યેતદ્ગુહ્યં પૂર્વમનિન્દિતમ્
તતસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય વૈ નૃપઃ ॥
બાઢમિત્યેવ તત્રાહ પુત્રપ્રેમ્ણા સમન્વિતઃ
રાજપુત્રે ગતે સુભ્રુ અમાત્યાનાં ચ સન્નિધૌ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્ય યે વૈ તત્ર સમાગતાઃ
અમાત્યાઃ શૃણુતેમં મે વચનં કૃતનિશ્ચયમ્ ॥
કુબ્જામ્રકં પ્રતિ વયં ગચ્છામસ્તસ્ય સાધનમ્
શીઘ્રં સમ્પાદ્યતાં ચૈવ યુજ્યન્તાં ગજવાજિનઃ ॥
રાજ્ઞો વચસ્તે સંશ્રુત્ય તમૂચુઃ કૃતમેવ તત્
ઇત્યુક્ત્વા સપ્તરાત્રેણ સર્વં સમ્પાદ્ય સાધનમ્ ॥
ગજાશ્વપશુયાનાદિકાર્ષાપણકધેનુકમ્
સુવર્ણરત્નવસ્ત્રાણિ અન્નં ચાન્યદપેક્ષિતમ્ ॥
રાજાનં તે સમાગત્ય સિદ્ધમિત્યૂચુરીશ્વરમ્
તતઃ સ રાજશાર્દૂલઃ પુત્રમાહ વસુન્ધરે ॥
રાજ્યં શૂન્યં કથં ત્યક્ત્વા ગમિષ્યામો વયં સુત
તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા રાજપુત્રો મહાયશાઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં ગૃહીત્વા ચરણૌ પિતુઃ
કનીયાનેષ મે ભ્રાતા એકોદર સમુદ્ભવઃ ॥
એતસ્ય દીયતાં રાજ્યં યથાન્યાયેન ચાગતમ્
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા કોસલાનાં કુલોદ્વહઃ ॥
વર્ત્તમાનેઽપિ ચ જ્યેષ્ઠે કનીયાન્ કથમર્હતિ
તતઃ પિતુર્વચઃ શ્રુત્વા કોસલાયાઃ કુલોદ્ભવઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં પિતરં ધર્મકારણાત્
અનુજાનામિ તે તાત દીયમાનાં વસુન્ધરામ્ ॥
નાસ્ય ધર્મવિલોપસ્તુ ભુઞ્જમાનસ્ય મેદિનીમ્
નાહં કુબ્જામ્રકં ગત્વા નિવર્તિષ્યે કદાચન ॥
એતત્સત્યં ચ ધર્મશ્ચ તાત તે કથિતં મયા
પુત્રેણ ચાભ્યનુજ્ઞાતઃ કનીયાનભિષેચિતઃ ॥
સ મુખ્યેનાભ્યનુજ્ઞાતો ભૂમે ભૂપતિસત્તમઃ
તતો દીર્ઘેણ કાલેન સ્થાનં કુબ્જામ્રકં ગતઃ ॥
અન્તઃપુરેણ સહિતઃ સર્વદ્રવ્યસમન્વિતઃ
તતસ્તીર્થાવધિં કૃત્વા દત્ત્વા દાનાનિ ભૂરિશઃ ॥
અન્નવસ્ત્ર સુવર્ણાનિ ગોહસ્ત્યશ્વભુવસ્તથા
તતો બહુતિથે કાલે વ્યતીતે સતિ ધીમતામ્ ॥
તતઃ કદાચિદ્ભૂપાલો રાજપુત્રમુપસ્થિતમ્
દમ્પત્યોઃ પ્રીતિવિચ્છેદં ગુહ્યં તત્સમપૃચ્છત ॥
સ્થાનં પાવનકં વત્સ વિષ્ણોઃ પાદસમાશ્રયમ્
દત્તાનિ ધનરત્નાનિ જાતસ્તસ્ય વિધિઃ પરઃ ॥
ઇદાનીં બ્રૂહિ સત્યં તદ્યત્કૃતે સુન્દરી સ્નુષા
અદુષ્ટકારિણી યુક્તા કુલશીલગુણાન્વિતા ॥
ત્વયા મિથ્યૈવ કિં ત્યક્તા તદ્ગુહ્યં વદ પુત્રક
તતઃ સ પિતરં પ્રાહ રાત્રિગર્ચ્છતુ સુપ્યતામ્ ॥
શ્વઃ પ્રભાતે તતઃ સર્વં કથયિષ્યામિ તત્પુનઃ
તતો રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામુદિતે ચ દિવાકરે ॥
કૃતોદકસ્તુ ગઙ્ગાયાં ક્ષૌમવસ્ત્રવિભૂષિતઃ
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં માં ચૈવ ગુરુવત્સલઃ ॥
પિતુઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા વાક્યમેતદુદાહરત્
એહ્યેહિ તાત ગચ્છામઃ યસ્ત્વં ગુહ્યાનિ પૃચ્છસિ ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે રાજન્યત્ત્વયા પૂર્વપૃચ્છિતમ્
રાજપુત્રશ્ચ વૈ રાજા સા ચ પઙ્કજલોચના ॥
ગત્વા નિર્માલ્યકૂટં તે યત્ત્વૃત્તં પુરાતનમ્
નિર્માલ્યં તુ સમાસાદ્ય રાજપુત્રો મહાતપાઃ ॥
ઉભો તૌ ચરણૌ ગૃહ્ય પિતરં પ્રત્યભાષત
નકુલોઽહં મહારાજ વસામિ કદલીતલે ॥
તતોઽહં કાલસંયુક્તઃ પ્રાપ્તો નિર્માલ્યકૂટકમ્
તતસ્ત્વાશીવિષા સર્પી સર્પતેઽત્ર જનાધિપ॥
ભક્ષયન્તી સુગન્ધાનિ પુષ્પાણિ વિવિધાનિ ચ
દૃષ્ટ્વા તુ તાં મહાવ્યાલીં ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥
અચિરેણૈવ કાલેન તસ્યાઙ્કં સહસા ગતઃ
તયા સહ મહારાજ ઘોરં યુદ્ધમવર્ત્તત ॥
માઘમાસસ્ય દ્વાદશ્યાં તત્ર કશ્ચિન્ન પશ્યતિ
યુધ્યમાનસ્ય મે તત્ર ગાત્રં ચૈવ નિગૂહતઃ ॥
નાસાવંશે તયા દષ્ટો ભુજઙ્ગ્યા ચ તદન્તરે
મયાપિ વિષદિગ્ધેન નિહતા ચ ભુજંગમા ॥
ઉભૌ પ્રાણાન્પરિત્યજ્ય ઉભૌ પંચત્વમાગતૌ
મૃતૌ સ્વ કાલે રાજેન્દ્ર ક્રોધમોહપરિચ્યુતૌ ॥
જાતોઽહં તવ પુત્રસ્તુ કોસલાધિપતેઃ પ્રિયઃ
એવં મે ઘાતિતઃ સર્પસ્તત્ક્રોધવશનિશ્ચયાત્ ॥
એતદ્ગુહ્યં મયા રાજન્યત્ત્વયા પૂર્વપૃચ્છિતમ્
રાજપુત્રવચઃ શ્રુત્વા વધૂર્વચનમબ્રવીત્ ॥
અહં સર્પી મહારાજ પુરા નિર્માલ્યકૂટકે
યુધ્યમાના તુ તેનૈવ નકુલેન નિપાતિતા ॥
પ્રાગ્જ્યોતિષકુલે જાતા જાતા તવ વધૂસ્તતઃ
તેન ક્રોધેન નૃપતે મૂર્ચ્છિતા મરણં પ્રતિ ॥
ઘાતિતો નકુલશ્ચૈતદ્ગુહ્યં પ્રોક્તં તવ પ્રભો
વધૂપુત્રવચઃ શ્રુત્વા સ રાજા સંશિતવ્રતઃ ॥
માયાતીર્થં સમાસાદ્ય તતઃ પંચત્વમાગતઃ
રાજપુત્રો વિશાલાક્ષી રાજપુત્રી યશસ્વિની
પૌણ્ડરીકે તતસ્તીર્થે તેઽપિ પંચત્વમાગતાઃ
ગતાસ્તે પરમં સ્થાનં યત્ર દેવો જનાર્દ્દનઃ ॥
રાજા વા રાજપુત્રશ્ચ રાજપુત્રી યશસ્વિની
મમ ચૈવ પ્રસાદેન તપસશ્ચ બલેન ચ ॥
કૃત્વા સુદુષ્કરં કર્મ શ્વેતદ્વીપમુપાગતાઃ
યોઽસૌ પરિજનો દેવિ કૃત્વા તુ સુકૃતં મહત્ ॥
સોઽપિ સિદ્ધિં પરા પ્રાપ્તઃ શ્વેતદ્દ્વીપમુપાગતઃ
એષ તે કથિતા દેવિ પુષ્ટિઃ કુબ્જામ્રકસ્ય ચ ॥
તસ્ય બ્રાહ્મણમુખ્યસ્ય રૈભ્યસ્ય કથિતા મયા
એતત્પુણ્યં પરં જપ્યં ચાતુર્વર્ણ્યેન સર્વદા ॥
સર્વકર્મસુ મુખ્યં ચ એતદેવ વિશિષ્યતે
તેજસાં ચ મહત્તેજસ્તપસાં ચ મહત્તપઃ ॥
એતન્ન મૂર્ખમધ્યે તુ પઠેચ્ચાપિ કદાચન
ન પઠેદ્ગોઘ્નમધ્યે તુ વેદવેદાઙ્ગનિન્દકે ॥
ન પઠેદ્ગુરુવિદ્વિષ્ટે ન પઠેચ્છાસ્ત્રદૂષકે
પઠેદ્ભાગવતાનાં ચ મધ્યે દીક્ષાવતાં તથા ॥
ય એતત્પઠતે ભૂમે કલ્યમુત્થાય માનવઃ
।
તારયેચ્ચ સ્વકુલજાન્ દશપૂર્વાન્દશાપરાન્ ॥
એતત્તુ પઠમાનો વૈ યસ્તુ પ્રાણાન્વિમુંચતિ
ચતુર્ભુજશ્ચ જાયેત મલ્લોકેષુ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
એતત્તે કથિતં ભૂમે સ્થાનં કુબ્જામ્રકે તથા ॥
મમ ભક્તસુખાર્થાય કિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ
ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે કુબ્જામ્રક માહાત્મ્યે રૈભ્યાનુગ્રહણં નામ ષડ્વિંશત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ
મૂળ પાઠ: varāhapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0