વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 118

અથ દેવોપચારવિધિઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ તત્ત્વેન મે ભદ્રે પ્રાયશ્ચિત્તં યથાવિધિ ॥
યથાવત્સ ચ દાતવ્યો મમ ભક્તેન વિદ્યયા

વક્ષ્યમાણેન મન્ત્રેણ ઉદ્ધૃત્ય દન્તકાષ્ઠકમ્ ॥
દીપં ન જ્વાલયેત્તાવદ્યાવન્ન સ્પૃશ્યતે ધરા

દીપે પ્રજ્વાલિતે તત્ર હસ્તશૌચં તુ કારયેત્ ॥
તતઃ પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ તુ પુનરેવમુપાગતઃ

વન્દયિત્વાસ્ય ચરણૌ દન્તધાવનમાનયેત્ ॥
અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ દદ્યાદ્વૈ દન્તકાષ્ઠકમ્

મન્ત્રશ્ચ –
ભુવનભવન રવિસંહરણ અનન્તો મધ્યશ્ચેતિ ગૃહ્ણેમં ભુવનં દન્તધાવનમ્

યત્ત્વયા ભાષિતં સર્વમેવં ધર્મવિનિશ્ચયમ્ ॥
દન્તધાવનં દન્તે દદ્યાદ્યાવત્કર્મ વસુન્ધરે

નિત્યં શિરસોત્તાર્ય ધૃત્વા શિરસિ ચાત્મનઃ ॥
પશ્ચાત્તુ જલપૂતેન તતો હસ્તેન સુન્દરિ

કાર્યાણિ મુખકર્માણિ સ્વલ્પેન સલિલેન ચ ॥
મુખપ્રક્ષાલને ચેમં શૃણુ મન્ત્રં ચ સુન્દરિ

ઇષ્ટ્વેમમુક્તમન્ત્રેણ સંસારાત્તુ પ્રમુચ્યતે

મન્ત્રશ્ચ-
તદ્ભગવન્ત્વાં ગુણશ્ચ આત્મનશ્ચાપિ ગૃહ્ણ વારિણઃ સર્વદેવતાનાં મુખમેવ પ્રક્ષાલયેત્ ॥
એતેન મન્ત્રેણ સુગન્ધધૂપદીપનૈવેદ્યં પુનરેવં સમર્પયેત્

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં દત્ત્વા ભગવન્ ભક્તવત્સલ ॥
નમો નારાયણેત્યુક્ત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

મન્ત્રજ્ઞાનાં યજ્ઞયષ્ટારં ભૂતસ્રષ્ટારમેવ ચ ॥
અન્ય પુષ્પાણિ સંગૃહ્ય કલ્યમુત્થાય માધવિ

પૂજયેદ્દેવદેવેશં જ્ઞાની ભાગવતઃ શુચિઃ ॥
નિપતેદ્દણ્ડવદ્ભૂમૌ સર્વકર્મસમન્વિતઃ ॥ ૧ ૩॥
કાયં નિપતિતં કૃત્વા પ્રસીદેતિ જનાર્દ્દનમ્ ॥
શિરસા ચાઞ્જલિં કૃત્વા ઇમં મંત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રૈર્લબ્ધ્વા સંજ્ઞાં ત્વયિ નાથ પ્રસન્ને ત્વદિચ્છાતો હ્યપિ યોગિનાં ચૈવ મુક્તિઃ

.
યતસ્ત્વદીયઃ કર્મકરોઽહમસ્મિ ત્વયોક્તં યત્તેન દેવઃ પ્રસીદતુ

એવં મન્ત્રવિધિં કૃત્વા મમ ભક્તિવ્યવસ્થિતઃ ॥
પૃષ્ઠતોઽનુપદં ગત્વા શીઘ્રં યાવન્ન હીયતે

એવં સર્વં સમાદાય મમ કર્મ દૃઢવ્રતઃ ॥
શીઘ્રં મેઽભ્યઞ્જનં દદ્યાત્તૈલેનાથ ઘૃતેન વા

તતઃ સ્નેહં સમુદ્દિશ્ય મંત્રજ્ઞઃ કર્મકારકઃ ॥
એવં ચિત્તં સમાધાય ઇમં મંત્રમુદીરયેત્

મંત્રા ઊચુઃ ॥
સ્નેહં સ્નેહેન સંગૃહ્ય લોકનાથ મયા હૃતમ્ ॥
સર્વલોકેષુ સિદ્ધાત્મા દદામ્યાત્મકરેણ ચ

મયા પ્રોક્તઃ ક્ષમસ્વેતિ તુભ્યં ચૈવ નમો નમઃ ॥
એવં મંત્રઃ સમાખ્યાતસ્તેનાજ્યાત્પ્રથમં શિરઃ

દક્ષિણાઙ્ગં તતોઽભ્યજ્યાદ્વામમઙ્ગં તતોઽનુ ચ ॥
પશ્ચાત્પૃષ્ઠં સમભ્યજ્ય તતોઽભ્યજ્યાત્કટિં તથા

પશ્ચાલિમ્પેત્તતો ભૂમિં ગોમયેન દૃઢવ્રતઃ॥
તસ્ય દૃષ્ટ્વા શ્રુતં ભદ્રે ગોમયેન સુનિશ્ચિતમ્

યાનિ પુણ્યાન્યવાપ્નોતિ તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ ॥
આજ્યમાનમપિ તથા યાવન્તસ્તૈલબિન્દવઃ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
તતઃ પુણ્યકૃતાઁલ્લોકાન્પુરુષો યોઽનુલિપ્યતે

એકૈકકણસંખ્યાતઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
એવં યોઽભ્યઞ્જયેદ્ગાત્રં તૈલેન તુ ઘૃતેન વા

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ મમ લોકે પ્રતિષ્ઠતિ ॥
અથ ચોદ્વર્ત્તનં ભદ્રે પ્રવક્ષ્યામિ પ્રિયં મમ

યેન શુધ્યન્તિ ચાઙ્ગાનિ મમ પ્રીતિશ્ચ જાયતે ॥
ભોગિના યદિ વા રોધ્રં યદિ પિપ્પલિકામધુ

મધૂકમશ્વપર્ણં વા રોહિણં ચૈવ કર્કટમ્ ॥
એતેષાં પ્રાપ્ય લભતે શાસ્ત્રજ્ઞઃ કર્મકારકઃ

કરેણ તસ્ય ચૂર્ણેન પિષ્ટચૂર્ણેન વા પુનઃ ॥
એતદુદ્વર્ત્તનં કુર્યાન્મમ ગાત્રસુખાવહમ્

યદીચ્છેત્પરમાં સિદ્ધિં મમ કર્માનુસારકઃ ॥
એવમુદ્વર્ત્તનં કૃત્વા સ્નાનકર્મ તુ કારયેત્

તત આમલકં ચૈવ વસુગન્ધાર્ણમુત્તમમ્ ॥
તેન મે સર્વગાત્રાણિ મર્દ્દયિત્વા દૃઢવ્રતઃ

જલકુમ્ભં તતો ગૃહ્ય ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્ ॥
દેવાનાં દેવદેવોઽસિ દેવોઽનાદિરભૂઃ પરઃ

તવ વ્યક્તસ્વરૂપેણ સ્નાનં ગૃહ્ણીષ્વ મેઽનઘ ॥
એવં તુ સ્નપનં કુર્યાન્મમ માર્ગાનુસારકઃ

અથ સૌવર્ણકુમ્ભેન રજતસ્ય ઘટેન વા ॥
એતેષામપ્યલાભે તુ કર્મજ્ઞઃ કર્મ કારયેત્

તામ્રકુમ્ભમયેનૈવ કુર્યાત્સ્નપનમુત્તમમ્ ॥
એવં તુ સ્નપનં કૃત્વા વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા

પશ્ચાદ્ગન્ધઃ પ્રદાતવ્યઃ પ્રકૃષ્ટો મન્ત્રસંયુતઃ ॥
સર્વગન્ધાઃ સૌમનસ્યાઃ સર્વવર્ણાશ્ચ તે મતાઃ

ઉત્પન્નાઃ સર્વલોકેષુ ત્વયા સત્યેષુ યોજિતાઃ ॥
મયા ચ તે તવાઙ્ગેષુ તાનાવહ શુચીન્પ્રભો

મમ ભક્ત્યા સુસન્તુષ્ટઃ પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ માધવ ॥
એવં ગન્ધાંસ્તતો દત્ત્વા ઉત્કૃષ્ટં કર્મ કારયેત્

કર્મણ્યાન્યપિ માલ્યાનિ તતો મહ્યં પ્રદાપયેત્ ॥
તદેવ ચાર્ચ્ચનં કૃત્વા કર્મણ્યઃ કર્મસમ્મિતઃ

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં દત્ત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્ ॥
જલજં સ્થલજં ચૈવ પુષ્પં કાલોદ્ભવં શુચિ

મમ સંસારમોક્ષાય ગૃહ્ણ ગૃહ્ણ મમાચ્યુત ॥
એવંવિધોપચારેણ અર્ચયિત્વા મમ પ્રિયમ્

પશ્ચાદ્ધૂપં ચ મે દદ્યાત્સુગન્ધદ્રવ્યસમ્મિતમ્ ॥
ધૂપં ગૃહ્ય વિધાનેન મયોક્તં સુખવલ્લભમ્

ઉભયેષુ કુલેષ્વાત્મા ધૂપમંત્રમુદીરયેત્ ॥
વનસ્પતિરસં દિવ્યં બહુદ્રવ્યસમન્વિતમ્

મમ સંસારમોક્ષાય ધૂપોઽયં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥
મન્ત્રઃ –
શાન્તિર્વૈ સર્વદેવાનાં શાન્તિર્મમ પરાયણમ્

સાંખ્યાનાં શાન્તિયોગેન ધૂપં ગૃહ્ણ નમોઽસ્તુ તે ॥
ત્રાતા નાન્યોઽસ્તિ મે કશ્ચિત્ત્વાં વિહાય જગદ્ગુરો

એવમભ્યર્ચ્ચનં કૃત્વા માલ્યગન્ધાનુલેપનૈઃ॥
પશ્ચાદ્વસ્ત્રં ચ વૈ દદ્યાત્ ક્ષૌમશુક્લં સપીતકમ્

એવં ચૈવ સમાદાય કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્ ॥
દિવ્યયોગં સમાદાય ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

પ્રીયતાં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ શ્રીનિવાસઃ શ્રીમાનાનન્દરૂપઃ ॥
ગોપ્તા કર્ત્તાધિકર્ત્તા માન્યનાથ ભૂતનાથ આદિરવ્યક્તરૂપઃ ॥
ક્ષૌમં વસ્ત્રં પીતરૂપં મનોજ્ઞં દેવાંગે સ્વે ગાત્રપ્રચ્છાદનાય

વસ્ત્રૈર્વિભૂષણં કૃત્વા મમ ગાત્રાનુસારિ યત્ ॥
પશ્ચાત્પુષ્પં ગૃહીત્વા તુ આસનં ચોપકલ્પયેત્

ગૃહીત્વા પ્રણવાદ્યેન ધર્મપુણ્યેન સંવૃતઃ

ઇદં પરાયણં પરસ્પરપ્રીતિકરં પ્રાણરક્ષણં પ્રાણિનાં સ્વિષ્ટં તદનુકલ્પં સત્યમુપયુક્તમાત્મને તદ્દેવ ગૃહાણ

એવં તુ પ્રાપણં કૃત્વા મમ માર્ગાનુસારકઃ ॥
મુખપ્રક્ષાલનં દત્ત્વા શીઘ્રમેવ પ્રકલ્પિતમ્

શુચિઃ સ્તુવતિ દેવાનામેતદેવ પરાયણમ્॥
શૌચાર્થં તુ જલં ગૃહ્ણન્ કૃત્વા પ્રાપણમુતમમ્

એવં તુ ભોજનં દત્ત્વા વ્યપનીય તુ પ્રાપણમ્॥
તામ્બૂલં તુ તતો ગૃહ્ય ચેમં મન્ત્રમુદીરયેત્

મન્ત્રઃ -
અલઙ્કારં સર્વતો દેવાનાં દ્રવ્યાનુક્તૌ સર્વસૌગન્ધિકાદિભિઃ ગૃહ્ય તામ્બૂલં લોકનાથ વિશિષ્ટમસ્માકં ચ ભવનં તવ પ્રતિમા ચ હ

અલઙ્કારં મુખે શ્રેષ્ઠં તવ પ્રીત્યા મયા કૃતમ્ ॥
મુખપ્રસાધનં શ્રેષ્ઠં દેવ ગૃહ્ણ મયા કૃતમ્

એતેનૈવોપચારેણ મદ્ભક્તઃ કર્મ કારયેત્ ॥
અનુમુક્તો મહાલોકાન્પશ્યતે મમ નિત્યશઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે દેવોપચારવિધિર્નામાષ્ટાદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ