વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 113

અથ ભગવત્સ્તુતિઃ ॥
ૐ નમો વરાહાય નમો બ્રહ્મપુત્રાય સનત્કુમારાય નમઃ

નમસ્તસ્મૈ વરાહાય લીલયોદ્ધરતે મહીમ્ ॥
સુરમધ્યગતો યસ્ય મેરુઃ ખણખણાયતે

દંષ્ટ્રાગ્રેણોદ્ધૃતા ગોરુદધિપરિવૃતા પર્વતૈર્નિમ્નગાભિર્ભક્તાનાં ભીતિહાનૌ સુરનરકદશાસ્યાન્તકઃ ક્રોડરૂપી ॥
વિષ્ણુઃ સર્વેશ્વરોઽયં યમિહ હતમલા લીલયા પ્રાપ્નુવન્તિ
ત્યક્તાત્માનો ન પાપે પ્રભુ ભવતુ મુદિતારાતિપક્ષક્ષિતીશમ્

યસ્મિન્કાલે ક્ષિતિઃ પૂર્વકલ્પે વારાહ મૂર્તિના ॥
ઉદ્ધૃતા ચ યયા ભક્ત્યા પપ્રચ્છ પરમેશ્વરમ્

ધરણ્યુવાચ ॥
કલ્પે કલ્પે ભવાનેવ માં સમુદ્ધરતે ભવાન્ ॥
ન બાહુશ્ચેષ્ટતે મૂર્તિર્માદૃશીં ગાં ચ કેશવ

સ તેન સાન્ત્વિતાયાં વૈ પૃથિવ્યાં યઃ સમાગતઃ ॥
સનત્કુમારસ્તત્ક્ષેત્રે દૃષ્ટ્વા તાં સંસ્થિતાં મહીમ્

સ્વસ્તિ વાચ્યાહ પુણ્યાગ્રે પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્ ॥
સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
યં દૃષ્ટ્વા વર્દ્ધસે દેવિ ત્વં ચ યસ્યાસિ માધવિ

વિષ્ણુના ધાર્યમાણા ચ કિં ત્વયા દૃષ્ટમદ્ભુતમ્ ॥
એતદાચક્ષ્વ તત્ત્વેન યત્તે હરિમુખાચ્છ્રુતમ્

બ્રહ્મપુત્રવચઃ શ્રુત્વા પૃથિવી વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
યદ્ગુહ્યં સ મયા પૃષ્ટો યચ્ચ મે સમ્પ્રભાષિતમ્

શૃણુ તત્ત્વેન વિપ્રેન્દ્ર ગુહ્યં ધર્મં મહૌજસમ્ ॥
ભગવત્પ્રોક્તધર્મેષુ યદ્ગુહ્યં કથયામ્યહમ્

તેન મે કથિતં હ્યેતત્સંસારાત્તુ વિમોક્ષણમ્ ॥
વિષ્ણુભક્તેન યત્કાર્યં યત્ક્રિયા પરિતિષ્ઠતા

ઉવાચ પરમં ગુહ્યં ધર્માણાં વ્યાપ્તનિશ્ચયમ્ ॥
અયં ધર્મો મયા હ્યેતચ્છ્રુતે ધર્મે સનાતને

તતો મહીવચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મપુત્રો મહાતપાઃ ॥
કોકામુખે મમ ક્ષેત્રં જપન્તો બ્રહ્મવાદિનઃ

તાન્સર્વાનાનયામાસ યત્ર દેવી વ્યવસ્થિતા ॥
સનત્કુમારઃ પૂતાત્મા પ્રત્યુવાચ મહીં પ્રતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
યન્મયા પૂવર્મુક્તાસિ કથયસ્વ વરાનને॥
અપ્રમેયગતિં ચૈવ ધર્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વતઃ

તતસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રણમ્ય ઋષિપુંગવમ્ ॥
ઉવાચ પરમપ્રીતા ધાત્રી મધુરયા ગિરા

ધરણ્યુવાચ ॥
શૃણ્વન્તુ ઋષયઃ સર્વે યત્તદ્વિષ્ણુમુખાચ્છ્રુતમ્ ॥
બાઢમિત્યેવ તાં દેવિ સ્વસ્તિ બ્રૂહીતિ સોઽબ્રવીત્

નષ્ટચન્દ્રાનિલે લોકે નષ્ટભાસ્કરતારકે ॥
સ્તમ્ભિતાશ્ચ દિશઃ સર્વા ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન

ન વાતિ પવનસ્તત્ર નૈવ ચાગ્નિર્ન વિદ્યુતઃ ॥
ન કિંચિત્તત્ર વિદ્યેત ન તારા ન ચ રાશયઃ

વેદેષુ ચૈવ નષ્ટેષુ મત્સ્યો ભૂત્વા રસાતલમ્ ॥
પ્રવિશ્ય તાનથોત્કૃષ્ય બ્રહ્મણે દત્તવાનસિ

અન્યદ્દેવઃ કૂર્મરૂપસ્ત્વં સમુદ્રસ્ય મન્થને ॥
ધૃતવાનસિ કૌર્મેણ મન્દરં મધુસૂદન

પુનર્વરાહરૂપેણ માં ગચ્છન્તીં રસાતલે ॥
ઉજ્જહારેકદંષ્ટ્રેણ ભવાનેવ મહાર્ણવાત્

અન્યદ્ધિરણ્યકશિપુર્વરદાનેન દર્પિતઃ ॥
અસાવપિ નૃસિંહેણ વપુરાસ્થાય નાશિતઃ

પુનર્નિઃક્ષત્રરૂપેણ ત્વયાઽહં વિકૃતા પુરા ॥
જામદગ્ન્યેન રામેણ ત્વયા દૃષ્ટા સકૃત્પ્રભો

પુનશ્ચ રાવણો રક્ષઃ ક્ષયિતં સ્વેન તેજસા ॥
બલિશ્ચ બદ્ધો ભગવન્ત્વયા વામનરૂપિણા

ન ચ જાનામ્યહં દેવ તવ કિંચિદ્વિચેષ્ટિતમ્ ॥
ઉદ્ધૃત્ય માં કથં દેવ સૃજસે કિંચ કારણમ્

સૃષ્ટ્વા કિમાદિશઃ સર્વાં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન ॥
ન વાતિ પવનસ્તત્ર ન ચૈવાગ્નિર્જ્વલત્યપિ

અંશવશ્ચન વિદ્યન્તે ન નક્ષત્રા ન વા ગ્રહાઃ ॥
ન ચૈવાઙ્ગારકસ્તત્ર ન શુક્રો ન બૃહસ્પતિઃ

શનૈશ્ચરો બુધો નાત્ર ન ચેન્દ્રો ધનદો યમઃ ॥
વરુણોઽપિ ન વિદ્યેત નાન્યે કેચિદ્દિવૌકસઃ

વર્જયિત્વાત્ર ત્રીન્દેવાન્ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાન્ ॥
પૃથિવી ભારસન્તપ્તા બ્રહ્માણં શરણં ગતા

ગત્વા ચ શરણં દેવી દૈન્યં વદતિ માધવી ॥
પ્રસીદ મમ દેવેન્દ્ર મગ્નાહં ભારપીડિતા

સપર્વતવનૈઃ સાર્દ્ધં માં તારય પિતામહ ॥
પૃથિવ્યા વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

મુહુર્તં ધ્યાનમાસ્થાય પૃથિવીં તામુવાચ હ ॥
નાહં તારયિતું શક્તો વિષમસ્થાં વસુન્ધરે

લોકનાથં સુરશ્રેષ્ઠમાદિકર્ત્તારમઞ્જસા ॥
લોકેશં ધન્વિનં શ્રેષ્ઠં યાહિ માયાકરણ્ડકમ્

સર્વેષામેવ નઃ કાર્યં યચ્ચ કિઞ્ચિત્પ્રવર્ત્તતે ॥
સર્વાંસ્તારયિતું શક્તઃ કિ પુનસ્ત્વાં વસુન્ધરે

અનન્તશયને દેવં શયાનં યોગશાયિનમ્ ॥
તતઃ કમલપત્રાક્ષી નાનાભરણભૂષિતા

કૃતાઞ્જલિપુટા દેવી પ્રસાદયતિ માધવમ્ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
અહં ભારસમાયુક્તા બ્રહ્માણં શરણઙ્ગતા

પ્રત્યાખ્યાતા ભગવતા તેનાપ્યુક્તમિદં વચઃ ॥
નાહં તારયિતું શક્તઃ સુશ્રોણિ વ્રજ માધવમ્

સ ત્વાં તારયિતું શક્તો મગ્નાસિ યદિ સાગરે ॥
પ્રસીદ મમ દેવેશ લોકનાથ જગત્પ્રભો

ભક્ત્યા ત્વાં શરણં યામિ પ્રસીદ મમ માધવ॥
ત્વમાદિત્યશ્ચ ચન્દ્રશ્ચ ત્વં યમો ધનદસ્તુ વૈ

વાસવો વરુણશ્ચાસિ હ્યગ્નિર્મારુત એવ ચ ॥
અક્ષરશ્ચ ક્ષરશ્ચાસિ ત્વં દિશો વિદિશો ભવાન્

મત્સ્યઃ કૂર્મ્મો વરાહશ્ચ નરસિંહોઽસિ વામનઃ ॥
રામો રામશ્ચ કૃષ્ણશ્ચ બુદ્ધઃ કલ્કી મહાત્મવાન્

એવં પશ્યસિ યોગેન શ્રૂયતે ત્વં મહાયશાઃ ॥
યુગાયુગ સહસ્રાણિ વ્યતીતાન્યસિ સંસ્થિતઃ

પૃથિવી વાયુરાકાશમાપોજ્યોતિશ્ચ પઞ્ચમમ્॥
શબ્દસ્પર્શસ્વરૂપોઽસિ રસો ગન્ધોઽસિ નો ભવાન્

સગ્રહાણિ ચ ઋક્ષાણિ કલાકાષ્ઠામુહૂર્ત્તકાઃ

સગ્રહા યે ચ નક્ષત્રા કલા કાલમુહૂર્ત્તકાઃ ॥
જ્યોતિશ્ચક્રં ધ્રુવશ્ચાઽસિ સર્વેષુ દ્યોતતે ભવાન્

માસઃ પક્ષમહોરાત્રમૃતુઃ સંવત્સરાણ્યપિ

કલા કાષ્ઠાપિ ષણ્માસાઃ ષડ્રસાશ્ચાપિ સંયમઃ ॥
સરિતઃ સાગરાશ્ચ ત્વં પર્વતાશ્ચ મહોરગાઃ

ત્વં મેરુર્મન્દરો વિન્ધ્યો મલયો દર્દુરો ભવાન્ ॥
હિમવાન્નિષધશ્ચાસિ સચક્રોઽસિ વરાયુધઃ

ધનુષાં ચ પિનાકોઽસિ સાંખ્યયોગોઽસિ ચોત્તમઃ ॥
પરમ્પરોઽસિ લોકાનાં નારાયણઃ પરાયણઃ

સંક્ષિપ્તશ્ચૈવ વિસ્તારો ગોપ્તા યજ્ઞશ્ચ શશ્વતઃ॥
યજ્ઞાનાં ચ મહાયજ્ઞો યૂપાનામસિ સંસ્થિતઃ

વેદાનાં સામવેદોઽસિ સાઙ્ગોપાઙ્ગો મહાવ્રતઃ ॥
ગર્જનં વર્ષણં ચાસિ ત્વં વેધા અનૃતાનૃતે

અમૃતં સૃજસે વિષ્ણો યેન લોકાનધારયત્ ॥
ત્વં પ્રીતિસ્ત્વં પરા પ્રીતિઃ પુરાણઃ પુરુષો ભવાન્

ધેયાધેયં જગત્સર્વં યચ્ચ કિંચિત્ પ્રવર્ત્તતે ॥
સપ્તાનામપિ લોકાનાં ત્વં નાથસ્ત્વમસંગ્રહઃ

ત્વં ચ કાલશ્ચ મૃત્યુશ્ચ ત્વં ભૂતો ભૂતભાવનઃ॥
આદિમધ્યાન્તરૂપોઽસિ મેધા બુદ્ધિઃ સ્મૃતિર્ભવાન્

આદિત્યસ્ત્વં યુગાવર્ત્તાસ્ત્વં તપસ્વી મહાતપાઃ ॥
અપ્રમાણઃ પ્રમેયોઽસિ ઋષીણાં ચ મહાનૃષિઃ

અનન્તશ્ચાસિ નાગાનાં સર્પાણામસિ તક્ષકઃ ॥
ઉદ્વહઃ પ્રવહશ્ચાસિ વરુણો વારુણો ભવાન્

ક્રીડાવિક્ષેપણશ્ચાસિ ગૃહેષુ ગૃહદેવતાઃ ॥
સર્વાત્મકઃ સર્વગતો વર્દ્ધનો મન એવ ચ

સાઙ્ગસ્ત્વં વિદ્યુતીનાં ચ વૈદ્યુતાનાં મહાદ્યુતિઃ ॥
યુગે મન્વન્તરે ચાપિ વૃક્ષાણાં ચ વનસ્પતિઃ

શ્રદ્ધાસિ ત્વં ચ દેવેશ દોષહન્તાસિ માધવ ॥
અણ્ડજોદ્ભિજ્જસ્વેદાનાં જરાયૂનાં ચ માધવ

ગરુડોઽસિ મહાત્માનં વહસિ ત્વં પરાયણઃ ॥
દુન્દુભિર્નેમિઘોષૈશ્ચ આકાશમમલો ભવાન્

જયશ્ચ વિજયશ્ચાસિ ગૃહેષુ ગૃહદેવતાઃ ॥
સર્વાત્મકઃ સર્વગતશ્ચેતનો મન એવ ચ

ભગસ્ત્વં વિષલિઙ્ગશ્ચ પરસ્ત્વં પરમાત્મકઃ ॥
સર્વભૂતનમસ્કાર્યો નમો દેવ નમો નમઃ

માં ત્વં મગ્નામસિ ત્રાતું લોકનાથ ઇહાર્હસિ ॥
આદિકાલાત્મકઃ કૃષ્ણઃ સર્વલોકાત્મકો વિભુઃ

ય ઇદં પઠતે સ્તોત્રં કેશવસ્ય દૃઢવ્રતઃ ॥
વ્યાધિતો મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્

અપુત્રો લભતે પુત્રં દરિદ્રો ધનમાપ્નુયાત્ ॥
અભાર્યો લભતે ભાર્યામપતિઃ પતિમાપ્નુયાત્

ઉભે સન્ધ્યે પઠેત્સ્તોત્રં માધવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સ ગચ્છેદ્વિષ્ણુલોકં ચ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

એવં તુ અક્ષરોક્તોઽપિ ભવેત્તુ પરિકલ્પના ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે વિષ્ણુસ્તવનં નામ ત્રયોદશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ