વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 8

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે સપ્મો ઽધ્યાયઃ
લોમહર્ષણ ઉવાચ ।
નિસ્તેસો ઽસુરાન્ દૃષ્ટવા સમસ્તાનસુરેશ્વરઃ ।
પ્રહ્લાદમથ પપ્રચ્છ બલિરાત્મપિતામહમ્

બલિરુવાચ
તાત નિસ્તેજસો દૈત્યા નિર્દગ્ધા ઇવ વહ્નિના ।
કિમેતે સહસૈવાદ્ય બ્રહ્મદણ્ડહતા ઇવ

દુરિષ્ટં કિં તુ દૈત્યાનાં કિ કૃત્યા વિધિનિર્મિતા ।
નાશાયૈષાં સમુદ્ભુતા યેન નિસ્તેજસો ઽસુરાઃ

લોમહર્ષણ ઉવાચ
ઇત્યસુરવરસ્તેન પૃષ્ટઃ પૌત્રેણ બ્રાહ્મણાઃ ।
ચિરં ધ્યાત્વા જગાદેદમસુરં તં તદા બલિમ્

પ્રહ્લાદ ઉવાચ
ચલન્તિ ગિરયો ભીમિર્જહાતિ સહસા ધતિમ્ ।
સદ્યઃ સમુદ્રાઃ ક્ષુભિતા દૈત્યા નિસ્તેજસઃ કૃતાઃ

સૂર્યોદયે યથા પૂર્વં તથા ગચ્છન્તિ ન ગ્રહાઃ ।
દેવાનાં ચ પરા લક્ષ્મીઃ કરણેનાનુમીયતે

મહદેતન્મહાબાહો કારણં દાનવેશ્વર ।
ન હ્યલ્પમિતિ મન્તવ્યં ત્વયા કાર્યં કથઞ્ચન

લોમહર્ષણ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા દાનવપતિં પ્રહ્લાદઃ સો ઽસુરોત્તમઃ ।
અત્યર્થભક્તો દેવેશં જગામ મનસા હરિમ્

સ ધ્યાનપથગં કૃત્વા પ્રહ્લાદશ્ચ મનો ઽસુરઃ ।
વિચારયામાસ તતો યથા દેવો જનાર્દનઃ

સ દદર્શોદરે ઽદિત્યાઃ પ્રહ્લાદો વામનાકૃતિમ્ ।
તદન્તશ્ચ વસૂન્ રુદ્રાનશ્વિનૌ સરુતાસ્તથા

સાધ્યાન્ વિશ્વે તથાદિત્યાન્ ગન્ધર્વોરગરાક્ષસાન્ ।
વિરોચનં ચ તનયં બલિં ચાસુરનાયકમ્

જમ્ભં કુજમ્ભં નરકં બાણમન્યાંસ્તથાસુરાન્ ।
આત્માનમુર્વીં ગગનં વાયું વારિ હુતાશનમ્

સમુદ્રાદ્રિસરિદ્દ્વીપાન્ સરાંસિ ચ પશૂન્ મહીમ્ ।
વયોમનુષ્યાનખિલાંસ્તથૈવ ચ સરીસૃપાન્

સમસ્તલોકસ્રષ્ટારં બ્રહ્મણં ભવમેવ ચ ।
ગ્રહનક્ષત્રતારાશ્ચ દક્ષાદ્યાંશ્ચ પ્રજાપતીન્

સંપશ્યન્ વિસ્મયાવિષ્ટઃ પ્રકૃતિસ્થઃ ક્ષણાત્ પુનઃ ।
પ્રહ્લાદઃ પ્રાહ દૈત્યેન્દ્રં બલિં વૈરોચિનિં તતઃ

તત્સંજ્ઞાતં મયા સર્વં યદર્થં ભવતામિયમ્ ।
તેજસો હાનિરુત્પન્ના શૃણ્વન્તુ તદશેષતઃ

દેવદેવો જગદ્યોનિરયોનિર્જગદાદિજઃ ।
અનાદિરાદિર્વિશ્વસ્ય વરેણ્યો વરદો હરિઃ

પરાવરાણાં પરમઃ પરાપરસતાં ગતિઃ ।
પ્રભુઃ પ્રમાણં માનાનાં સપ્તલોકગુરોર્ગુરુઃ ।
સ્થિતિં કર્તુ જગન્નાથઃ સો ઽચિન્ત્યો ગર્ભતાં ગતઃ

પ્રભુઃ પ્રભૂણાં પરમઃ પરાણામનાદિમધ્યો ભગવાનનન્તઃ ।
ત્રૈલોક્યમંશેન સનાથમેકઃ કર્તુ મહાત્માદિતિજો ઽવતીર્મઃ

ન યસ્ય રુદ્રો ન ચ પદ્મયોનિર્નેન્દ્રો ન સૂર્યેન્દુમરીચિમિશ્રાઃ ।
જાનન્તિ દૈત્યાધિપ યત્સ્વરૂપં સ વાસુદેવઃ કલયાવતીર્ણઃ

યમક્ષરં વેદવિદો વદન્તિ વિશન્તિ યં જ્ઞાનવિધૂતપાપાઃ ।
યસ્મિન્ પ્રવિષ્ટા ન પુરર્ભવન્તિ તં વાસુદેવં પ્રણમામિ દેવમ્

ભૃતાન્યશેષાણિ યતો ભવન્તિ યથોર્મયસ્તોયન્ધેરજસ્રમ્ ।
લયં ચ યસ્મિન્ પ્રલયે પ્રયાન્તિ તં વાસુદેવં પ્રણતો ઽસ્મ્યચિન્ત્યમ્

ન યસ્ય રૂપં ન બલં પ્રભાવો ન ચ પ્રતાપઃ પરમસ્ય પુંસઃ ।
વિજ્ઞાયતે સર્વપિતામહાદ્યૈસ્તં વાસુદેવં પ્રણમામિ નિત્યમ્

રૂપસ્ય ચક્ષુર્ગ્રહણે ત્વગેષા સ્પર્શગ્રહિત્રી રસના રસસ્ય ।
ઘ્રાણં ચ ગન્ધગ્રહણે નિયુક્તં ન ઘ્રાણચક્ષુઃ શ્રવણાદિ તસ્ય

સ્વયંપ્રકાશઃ પરમાર્થતો યઃ સર્વેશ્વરો વેદિતવ્યઃ સ યુક્ત્યા ।
શક્યં તમીડ્યમનઘં ચ દેવં ગ્રાહ્યં નતો ઽહં હરિમીશિતારમ્

યેનૈકદંષ્ટ્રેણ સમુદ્ધૃતેયં ધરાચલા ધારયતીહ સર્વમ્ ।
શેતે ગ્રસિત્વા સકલં જગદ્ યસ્તમીડ્યમીશં પ્રણતો ઽસ્મિ વિષ્ણુમ્

અંશાવતીર્ણેન ચ યેન ગર્ભે હૃતાનિ તેજાંસિ મહાસુરાણામ્ ।
નમામિ તં દેવમનન્તમીશમશેષસંસારતરોઃ કુઠારમ્

દેવો જગદ્યોનિરયં મહાત્મા સ ષોડ્શાંશેન મહાસુરેન્દ્રાઃ ।
સુરેન્દ્રમાતુર્જઠરં પ્રવિષ્ટો હૃતાનિ વસ્તેન બલં વપૂંષિ

બલિરુવાચ
તાત કો ઽયં હરિર્નામ યતો નો ભયમાગતમ્ ।
સન્તિ મે શતશો દૈત્યા વાસુદેવબલાધિકાઃ

વિપ્રચિત્તિઃ શિબિઃ શઙ્કુરયઃ શઙ્કુસ્તથૈવ ચ ।
હયશિરા અશ્વશિરા ભઙ્ગકારો મહાહનુઃ

પ્રતાપી પ્રઘશઃ શંભુઃ કુક્કુરાક્ષશ્ચ દુર્જયઃ ।
એતે ચાન્યે ચ મે સન્તિ દૈતેયા દાનવાસ્તથા

મહાબલા મહાવીર્યા ભૂભારધરણક્ષમાઃ ।
એષામેકૈકશઃ કૃષ્ણો ન વીર્યાર્દ્ધેન સંમિતઃ

લોમહર્ષમ ઉવાચ
પૌત્રસ્યૈતદ્ વચઃ શ્રુત્વા પ્રહ્લાદો દૈત્યસત્તમઃ ।
સક્રોધશ્ચ બલિં પ્રાહ વૈકુણ્ઠાક્ષેપવાદિનમ્

વિનાશમુપયાસ્યન્તિ દૈત્યા યે ચાપિ દાનવાઃ ।
યેષાં ત્વમીદૃશો રાજા દુર્બુદ્ધિરવિવેકવાન્

દેવદેવં મહાભાગં વાસુદેવમજં વિભુમ્ ।
ત્વામૃતે પાપસઙ્કલ્પ કો ઽન્ય એવં વદિષ્યતિ

ય એતે ભવતા પ્રોક્તાઃ સમસ્તા દૈત્યદાનવાઃ ।
સબ્રહ્મકાસ્તથા દેવાઃ સ્થાવરાન્તા વિભૂતયઃ

ત્વં ચાહં ચ જગચ્ચેદં સાદ્રિદ્રુમનદીવનમ્ ।
સસમુદ્રદ્વીપલોકો ઽયં યશ્ચેદં સચરાચરમ્

યસ્યાભિવાદ્યવન્દ્યસ્ય વ્યાપિનઃ પરમાત્મનઃ ।
એકાંશાંશકલાજન્મ કસ્તમેવં પ્રવક્ષ્યતિ

ઋતે વિનાશાબિમુખં ત્વામેકમવિવેકિનમ્ ।
દુર્બુદ્ધિમજિતાત્માનં વૃદ્ધાનં શાસનાતિગમ્

શોચ્યો ઽહં યસ્ય મે ગેહે જાતસ્તવ પિતાધમઃ ।
યસ્ય ત્વમીદૃશઃ પુત્રો દેવદેવાવમાનકઃ

તિષ્ઠત્વનેકસંસારસંઘાતૌઘવિનાશિનિ ।
કૃષ્ણે ભક્તિરહં તાવદવેક્ષ્યો ભવતા ન કિમ્

ન મે પ્રિયતરઃ કૃષ્ણાદપિ દેહો ઽયમાત્મનઃ ।
ઇતિ જાનાત્યયં લોકો ભવાંશ્ચ દિતિનન્દન

જાનન્નપિ પ્રિયતરં પ્રાણેભ્યો ઽપિ હરિં મમ ।
નિન્દાં કરોષિ તસ્ય ત્વમકુર્વન્ ગૌરવં મમ

વિરોચનસ્તવ ગુરુર્ગુરુસ્તયાપ્યહં બલે ।
મમાપિ સર્વજગતાં ગુરુર્નારાયણો હરિઃ

નિન્દાં કરોષિ તસ્મિસ્ત્વં કૃષ્ણે ગુરુગુરોર્ગુરૌ ।
યસ્માત્ તસ્માદિહૈવ ત્વમ્ ઐશ્વર્યાદ્ ભ્રાંશમેષ્યસિ

સ દેવો જગતાં નાથો બલે પ્રભુર્જનાર્દનઃ ।
નન્વહં પ્રત્યવેક્ષ્યસ્તે ભક્તિમાનત્ર મે ગુરુઃ

એતાવન્માત્રમપ્યત્ર નિન્દતા જગતો ગુરુમ્ ।
નાપેક્ષિતસ્ત્વયા યસ્માત્ તસ્માચ્છાપં દદામિ તે

યથા મે શિરસશ્છેદાદિદં ગુરુતરં બલે ।
ત્વયોક્તમચ્યુતાક્ષેપં રાજ્યભ્રષ્ટસ્તથા પત

યથા ન કૃષ્ણાદપરઃ પરિત્રાણં ભવાર્ણવે ।
તથાચિરેણ પશ્યેયં ભવન્તં રાજ્યવિચ્યુતમ્