वामनपुराण, सरोमाहात्म्य · अध्याय 8

इति श्रीवामनपुराणे सरोमाहात्म्ये सप्मो ऽध्यायः
लोमहर्षण उवाच ।
निस्तेसो ऽसुरान् दृष्टवा समस्तानसुरेश्वरः ।
प्रह्लादमथ पप्रच्छ बलिरात्मपितामहम्

बलिरुवाच
तात निस्तेजसो दैत्या निर्दग्धा इव वह्निना ।
किमेते सहसैवाद्य ब्रह्मदण्डहता इव

दुरिष्टं किं तु दैत्यानां कि कृत्या विधिनिर्मिता ।
नाशायैषां समुद्भुता येन निस्तेजसो ऽसुराः

लोमहर्षण उवाच
इत्यसुरवरस्तेन पृष्टः पौत्रेण ब्राह्मणाः ।
चिरं ध्यात्वा जगादेदमसुरं तं तदा बलिम्

प्रह्लाद उवाच
चलन्ति गिरयो भीमिर्जहाति सहसा धतिम् ।
सद्यः समुद्राः क्षुभिता दैत्या निस्तेजसः कृताः

सूर्योदये यथा पूर्वं तथा गच्छन्ति न ग्रहाः ।
देवानां च परा लक्ष्मीः करणेनानुमीयते

महदेतन्महाबाहो कारणं दानवेश्वर ।
न ह्यल्पमिति मन्तव्यं त्वया कार्यं कथञ्चन

लोमहर्षण उवाच
इत्युक्त्वा दानवपतिं प्रह्लादः सो ऽसुरोत्तमः ।
अत्यर्थभक्तो देवेशं जगाम मनसा हरिम्

स ध्यानपथगं कृत्वा प्रह्लादश्च मनो ऽसुरः ।
विचारयामास ततो यथा देवो जनार्दनः

स ददर्शोदरे ऽदित्याः प्रह्लादो वामनाकृतिम् ।
तदन्तश्च वसून् रुद्रानश्विनौ सरुतास्तथा

साध्यान् विश्वे तथादित्यान् गन्धर्वोरगराक्षसान् ।
विरोचनं च तनयं बलिं चासुरनायकम्

जम्भं कुजम्भं नरकं बाणमन्यांस्तथासुरान् ।
आत्मानमुर्वीं गगनं वायुं वारि हुताशनम्

समुद्राद्रिसरिद्द्वीपान् सरांसि च पशून् महीम् ।
वयोमनुष्यानखिलांस्तथैव च सरीसृपान्

समस्तलोकस्रष्टारं ब्रह्मणं भवमेव च ।
ग्रहनक्षत्रताराश्च दक्षाद्यांश्च प्रजापतीन्

संपश्यन् विस्मयाविष्टः प्रकृतिस्थः क्षणात् पुनः ।
प्रह्लादः प्राह दैत्येन्द्रं बलिं वैरोचिनिं ततः

तत्संज्ञातं मया सर्वं यदर्थं भवतामियम् ।
तेजसो हानिरुत्पन्ना शृण्वन्तु तदशेषतः

देवदेवो जगद्योनिरयोनिर्जगदादिजः ।
अनादिरादिर्विश्वस्य वरेण्यो वरदो हरिः

परावराणां परमः परापरसतां गतिः ।
प्रभुः प्रमाणं मानानां सप्तलोकगुरोर्गुरुः ।
स्थितिं कर्तु जगन्नाथः सो ऽचिन्त्यो गर्भतां गतः

प्रभुः प्रभूणां परमः पराणामनादिमध्यो भगवाननन्तः ।
त्रैलोक्यमंशेन सनाथमेकः कर्तु महात्मादितिजो ऽवतीर्मः

न यस्य रुद्रो न च पद्मयोनिर्नेन्द्रो न सूर्येन्दुमरीचिमिश्राः ।
जानन्ति दैत्याधिप यत्स्वरूपं स वासुदेवः कलयावतीर्णः

यमक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यं ज्ञानविधूतपापाः ।
यस्मिन् प्रविष्टा न पुरर्भवन्ति तं वासुदेवं प्रणमामि देवम्

भृतान्यशेषाणि यतो भवन्ति यथोर्मयस्तोयन्धेरजस्रम् ।
लयं च यस्मिन् प्रलये प्रयान्ति तं वासुदेवं प्रणतो ऽस्म्यचिन्त्यम्

न यस्य रूपं न बलं प्रभावो न च प्रतापः परमस्य पुंसः ।
विज्ञायते सर्वपितामहाद्यैस्तं वासुदेवं प्रणमामि नित्यम्

रूपस्य चक्षुर्ग्रहणे त्वगेषा स्पर्शग्रहित्री रसना रसस्य ।
घ्राणं च गन्धग्रहणे नियुक्तं न घ्राणचक्षुः श्रवणादि तस्य

स्वयंप्रकाशः परमार्थतो यः सर्वेश्वरो वेदितव्यः स युक्त्या ।
शक्यं तमीड्यमनघं च देवं ग्राह्यं नतो ऽहं हरिमीशितारम्

येनैकदंष्ट्रेण समुद्धृतेयं धराचला धारयतीह सर्वम् ।
शेते ग्रसित्वा सकलं जगद् यस्तमीड्यमीशं प्रणतो ऽस्मि विष्णुम्

अंशावतीर्णेन च येन गर्भे हृतानि तेजांसि महासुराणाम् ।
नमामि तं देवमनन्तमीशमशेषसंसारतरोः कुठारम्

देवो जगद्योनिरयं महात्मा स षोड्शांशेन महासुरेन्द्राः ।
सुरेन्द्रमातुर्जठरं प्रविष्टो हृतानि वस्तेन बलं वपूंषि

बलिरुवाच
तात को ऽयं हरिर्नाम यतो नो भयमागतम् ।
सन्ति मे शतशो दैत्या वासुदेवबलाधिकाः

विप्रचित्तिः शिबिः शङ्कुरयः शङ्कुस्तथैव च ।
हयशिरा अश्वशिरा भङ्गकारो महाहनुः

प्रतापी प्रघशः शंभुः कुक्कुराक्षश्च दुर्जयः ।
एते चान्ये च मे सन्ति दैतेया दानवास्तथा

महाबला महावीर्या भूभारधरणक्षमाः ।
एषामेकैकशः कृष्णो न वीर्यार्द्धेन संमितः

लोमहर्षम उवाच
पौत्रस्यैतद् वचः श्रुत्वा प्रह्लादो दैत्यसत्तमः ।
सक्रोधश्च बलिं प्राह वैकुण्ठाक्षेपवादिनम्

विनाशमुपयास्यन्ति दैत्या ये चापि दानवाः ।
येषां त्वमीदृशो राजा दुर्बुद्धिरविवेकवान्

देवदेवं महाभागं वासुदेवमजं विभुम् ।
त्वामृते पापसङ्कल्प को ऽन्य एवं वदिष्यति

य एते भवता प्रोक्ताः समस्ता दैत्यदानवाः ।
सब्रह्मकास्तथा देवाः स्थावरान्ता विभूतयः

त्वं चाहं च जगच्चेदं साद्रिद्रुमनदीवनम् ।
ससमुद्रद्वीपलोको ऽयं यश्चेदं सचराचरम्

यस्याभिवाद्यवन्द्यस्य व्यापिनः परमात्मनः ।
एकांशांशकलाजन्म कस्तमेवं प्रवक्ष्यति

ऋते विनाशाबिमुखं त्वामेकमविवेकिनम् ।
दुर्बुद्धिमजितात्मानं वृद्धानं शासनातिगम्

शोच्यो ऽहं यस्य मे गेहे जातस्तव पिताधमः ।
यस्य त्वमीदृशः पुत्रो देवदेवावमानकः

तिष्ठत्वनेकसंसारसंघातौघविनाशिनि ।
कृष्णे भक्तिरहं तावदवेक्ष्यो भवता न किम्

न मे प्रियतरः कृष्णादपि देहो ऽयमात्मनः ।
इति जानात्ययं लोको भवांश्च दितिनन्दन

जानन्नपि प्रियतरं प्राणेभ्यो ऽपि हरिं मम ।
निन्दां करोषि तस्य त्वमकुर्वन् गौरवं मम

विरोचनस्तव गुरुर्गुरुस्तयाप्यहं बले ।
ममापि सर्वजगतां गुरुर्नारायणो हरिः

निन्दां करोषि तस्मिस्त्वं कृष्णे गुरुगुरोर्गुरौ ।
यस्मात् तस्मादिहैव त्वम् ऐश्वर्याद् भ्रांशमेष्यसि

स देवो जगतां नाथो बले प्रभुर्जनार्दनः ।
नन्वहं प्रत्यवेक्ष्यस्ते भक्तिमानत्र मे गुरुः

एतावन्मात्रमप्यत्र निन्दता जगतो गुरुम् ।
नापेक्षितस्त्वया यस्मात् तस्माच्छापं ददामि ते

यथा मे शिरसश्छेदादिदं गुरुतरं बले ।
त्वयोक्तमच्युताक्षेपं राज्यभ्रष्टस्तथा पत

यथा न कृष्णादपरः परित्राणं भवार्णवे ।
तथाचिरेण पश्येयं भवन्तं राज्यविच्युतम्