વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 6

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે ચતુર્થે ઽધ્યાયઃ
કશ્યપ ઉવાચ
નમો ઽસ્તુ તે દેવદેવ એકશૃઙ્ગ વૃષાર્ચ્ચે સિન્ધુવૃષ વૃષાકપે સુરવૃષ અનાદિસંભવ રુદ્ર કપિલ વિષ્વક્સેન સર્વભૂતપતે ધ્રુવ ધર્મધર્મ વૈકુણ્ઠ વૃષાવર્ત અનાદિમધ્યનિધન ધનઞ્જય શુચિશ્રવઃ પૃશ્નિતેજઃ નિજય (5) અમૃતેશય સનાતન ત્રિધામ તુષિત મહાતત્ત્વ લોકનાથ પદ્મનાભ વિરિઞ્ચે બહુરૂપ અક્ષય અક્ષર હવ્યભુજ ખણ્ડપરશો શતક્ર મુઞ્જકેશ હંસ મહાદક્ષિણ હૃષીકેશ સૂક્ષ્મ મહાનિયમધર વિરજ લોકપ્રતિષ્ઠ અરૂપ અગ્રજ ધર્મજ ધર્મનાભ (10) ગભસ્તિનાભ શતક્રતુનાભ ચન્દ્રરથ સૂર્યતેજઃ સમુદ્રવાસઃ અજઃ સહસ્રશિરઃ સહસ્રપાદ અદોમુખ મહાપુરુષ પુરુષોત્તમ સહસ્રબાહો સહસ્રમૂર્તે સહસ્રાસ્ય પરુષોત્તમ સહસ્રબાહો સહસ્રમૂર્તે સહસ્રાસ્ય સહસ્રસંભવ સહસ્રસત્ત્વં
ત્વમાહુઃ ।
પુષ્પહાસ ચરમ ત્વમેવ વૌષટ્ (15) વષટ્કારં ત્વામાહુરગ્રયં મખેષુ પ્રાશિતારં સહસ્રધારં ચ ભુશ્ચ ભુવશ્ચ સ્વશ્ચ ત્વમેવ વેદવેદ્ય બ્રહ્મશય બ્રાહ્મણપ્રિય ત્વમેવ દ્યૌરસિ માતરિશ્વાસિ ધર્મો ઽસિ હોતા પોતા મન્તા નેતા હોમહેતુસ્ ત્વમેવ અગ્રય વિશ્વધામ્ના ત્વમેવ દિગ્ભિઃ સુભાણ્ડ (20) ઇજ્યો ઽસિ સુમેધો ઽસિ સમિધસ્ત્વમેવ મતિર્ ગતિર્ દાતા ત્વમસિ ।
મોક્ષો ઽસિ યોગો ઽસિ ।
સૃજસિ ।
ધાતા પરમયજ્ઞો ઽસિ સોમો ઽસિ દીક્ષિતો ઽસિ દક્ષિણાસિ વિશ્વમસિ ।
સ્થવિર હિરણ્યનામ નારાયણ ત્રિનયન આદિત્યવર્મ આદિત્યતેજઃ મહાપુરુષ (25) પુરુષોત્તમ આદિદેદેવ સુવિક્રમ પ્રભાકર શંભો સ્વયંભો ભૂતાદિઃ મહાભૂતો ઽસિ વિશ્વભૂત વિશ્વં ત્વમેવ વિશ્વગોપ્તાસિ પવિત્રમસિ વિશ્વભવ ઊર્ધ્વકર્મ અમૃત દિવસ્પતે વાચસ્પતે ઘૃતાર્ચે અનન્તકર્મ વંશ પ્રગ્વંશ વિશ્વપાસ્ત્વમેવ વરાર્થિનાં વરદો ઽસિ ત્વમ્ ।
(30) ચતુર્ભિશ્ચ ચતુર્ભિશ્ચ દ્વાભ્યાં પઞ્જભિરેવ ચ ।
હૂયતે ચ પુનર્દ્વાભ્યાં તુભ્યં હોત્રાત્મને નમઃ ।
ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
લોમહર્ષણ ઉવાચ ।
નારાયણસ્તુ ભગવાઞ્છ્રુત્વૈવં પરમં સ્તવમ્ ।
બ્રહ્મજ્ઞેન દ્વિજેન્દ્રેણ કશ્યપેન સમીરિતમ્

ઉપાચ વચનં સમ્યક્ તુષ્ટઃ પુષ્ટપદાક્ષરમ્ ।
શ્રીમાન્ પ્રીતમના દેવો યદ્વદેત્ પ્રભુરીશ્વરઃ

વરં વૃણુધ્વં ભદ્રં વો વરદો ઽસ્મિ સુરોત્તમાઃ ।
કશ્યપ ઉવાચ
પ્રીતો ઽસિ નઃ સુરશ્રેષ્ઠ સર્વેષામેવ નિશ્ચયઃ

વાસવસ્યાનુજો ભ્રાતા જ્ઞાતીનાં નન્દિવર્ધનઃ ।
અદિત્યા અપિ ચ શ્રીમાન્ ભગવાનસ્ત વૈ સુતઃ

અદિતિર્દેવમાતા ચ એતમેવાર્થમુત્તમમ્ ।
પુત્રાર્થં વરદં પ્રાહ ભગવન્તં વરાર્થિની

દેવા ઊચુઃ
નિઃશ્રેયસાર્થં સર્વેષાં દૈવતાનાં મહેશ્વર ।
ત્રાતા ભર્તા ચ દાતા ચ શરણં ભવ નઃ સદા

તતસ્તાનબ્રવીદ્વિષ્ણુર્દેવાન્ કશ્યપમેવ ચ ।
સર્વેષામેવ યુષ્માકં યે ભવિષ્યન્તિ શત્રવઃ ।
મુહૂર્તમપિ તે સર્વે ન સ્થાસ્યન્તિ મમાગ્રતઃ

હત્વાસુરાગણન્ સર્વાન્ યજ્ઞભાગાગ્રભેજિનઃ ।
હવ્યાદાંશ્ચ સુરાન્ સર્વાન્ કવ્યાદાંશ્ચ પિતૃનપિ

કરિષ્યે વિબુધશ્રેષ્ઠાઃ પારમેષ્ઠ્યેન કર્મણા ।
યથાયાતેન સાર્ગેણ નિવર્તધ્વં સુરોત્તમાઃ

લોમહર્ષણ ઉવાચ
એવમુક્તે તુ દેવેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
તતઃ પ્રહૃષ્ટમનસઃ પૂજયન્તિ સ્મ તં પ્રભુમ્

વિશ્વેદેવા મહાત્માનઃ કશ્યપો ઽદિતિરેવ ચ ।
નમસ્કૃત્ય સુરેશાય તસ્મૈ દેવાય રંહસા

પ્રયાતાઃ પ્રાગ્દિશં સર્વે વિપુલં કશ્યપાશ્રમમ્ ।
તે કશ્યપાશ્રમં ગત્વા કુરુક્ષેત્રવનં મહાત્

પ્રસાદ્ય હ્યદિતિં તત્ર તપસે તાં ન્યયોજયન્।
થ સા ચચાર તપો ઘોરં વર્ષાણામયુતં તદા

તસ્યા નામ્ના વનં દિવ્યં સર્વકામપ્રદં શુભમ્ ।
આરાધનાય કૃષ્ણસ્ય વાગ્જિતા વાયુભોજના

દૈત્યૈર્નિરાકૃતાન્ દૃષ્ટ્વા તનયાનૃષિસત્તમાઃ ।
વૃથાપુત્રાહમિતિ સા નિર્વેદાત્ પ્રણયાદ્ધરિમ્ ।
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરગ્ર્યાભિઃ પરમાર્થવબોધિની

શરણ્યં શરણં વિષ્ણું પ્રણતા ભક્તવત્સલમ્ ।
દેવદૈત્યમયં ચાદિમધ્યમાન્તસ્વરૂપિણમ્

અદિતિરુવાચ
નમઃ કૃત્યાર્તિનાશાય નમઃ પુષ્કરમાલિને ।
નમઃ પરમકલ્યાણ કલ્યાણાયાદિવેધસે

નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમઃ પઙ્કજનાભયે ।
નમઃ પઙ્કજસંભૂતિસંભવાયાત્મયોનયે

શ્રિયઃ કાન્તાય દાન્તાય દાન્તદૃશ્યાય ચક્રિણે ।
નમઃ પદ્માસિહસ્તાય નમઃ કનકરેતસે

તથાત્મજ્ઞાનયજ્ઞાય યોગિચિન્ત્યાય યોગિને ।
નિર્ગુણાય વિશેષાય હરયે બ્રહ્મરૂપિણે

જગચ્ચ તિષ્ઠતે યત્ર જગતો યો ન દૃસ્યતે ।
નમઃ સ્થૂલાતિસૂક્ષ્માય તસ્મૈ દેવાય શાર્ઙિડ્ણે

યં ન પશ્યન્તિ પશ્યન્તો જગદપ્યખિલં નરાઃ ।
અપશ્યદ્ભિર્જગદ્યશ્ચ દૃશ્યતે હૃદિ સંસ્થિતઃ

બહિર્જ્યોતિ રલક્ષ્યો યો લક્ષ્યતે જ્યોતિષઃ પરઃ ।
યસ્મિન્નેવ યતશ્ચૈવ યસ્યૈતદખિલં જગત્

તસ્મૈ સમસ્તજગતામ્ અમરાય નમો નમઃ ।
આદ્યઃ પ્રજાપતિઃ સો ઽપિ પિતૄણાં પરમઃ પતિઃ ।
પતિઃ સુરાણાં યસ્તસ્મૈ નમઃ કૃષ્ણાય વેધસે

યઃ પ્રવૃત્તૈર્નિવૃત્તૈશ્ચ કર્મસ્તસ્મૈ વિરજ્યતે ।
સ્વર્ગાપવર્ગફલદો નમસ્તસ્મૈ ગદાભૃતે

યસ્તુ સંચિત્યમાનો ઽપિ સર્વં પાપં વ્યપોહતિ ।
નમસ્તસ્મૈ વિશુદ્ધાય પરસ્મૈ હરિમેધસે

યે પશ્યન્ત્યખિલાધારમીશાનમજમવ્યયમ્ ।
ન પુનર્જન્મમરણં પ્રાપ્નુવન્તિ નમામિ તમ્

યો યજ્ઞો યજ્ઞપરમૈરિજ્યતે યજ્ઞસંસ્થિતઃ ।
તં યજ્ઞપુરુષં વિષ્ણું નમામિ પ્રભુમીશ્વરમ્

ગીયતે સર્વવેદેષુ વેદવિદ્ભિર્વિદાં ગતિઃ ।
યસ્તસ્મૈ વેદવેદ્યાય નિત્યાય વિષ્ણવે નમઃ

યતો વિશ્વં સમુદ્ભૂતં યસ્મિન્ પ્રલયમેષ્યતિ ।
વિશ્વોદ્ભવપ્રતિષ્ઠાય નમસ્તસ્મૈ મહાત્મને

આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યન્તં વ્યાપ્તં યેન ચરાચરમ્ ।
માયાજાલસમુન્નદ્ધં તમુપેન્દ્રં નમામ્યહમ્

યો ઽત્ર તોયસ્વરૂપસ્થો બિભર્ત્યખિલમીશ્વરઃ ।
વિશ્વં વિશ્વપતિં વિષ્ણું તં નમામિ પ્રજાપતિમ્

મૂર્ત તમો ઽસુરમયં તદ્વિધો વિનિહન્તિ યઃ ।
રાત્રિજં સૂર્યરૂપી ચ તમુપેન્દ્રં નમામ્યહમ્

યસ્યાક્ષિણિ ચન્દ્રસૂર્યૌ સર્વલોકશુભાશુભમ્ ।
પશ્યતઃ કર્મ સતતં તમુપેન્દ્રં નમામ્યહમ્

યસ્મિન્ સર્વેશ્વરે સર્વં સત્યમેતન્મયોદિતમ્ ।
નાનૃતં તમજં વિષ્ણું નમામિ પ્રભવાવ્યયમ્

યદ્યેતત્સત્યમુક્તં મે ભૂયશ્ચાતો જનાર્દન ।
સત્યેન તેન સકલાઃ પૂર્યન્તાં મે મનોરથાઃ