વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 21

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે વિશો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ
કામ્યકસ્ય તુ પૂર્વેણ કુઞ્જં દેવૈર્નિષેવિતમ્ ।
તસ્ય તીર્થસ્ય સંભૂતિં વિસ્તરેણ બ્રવીહિ નઃ

લોહમર્ષણ ઉવાચ
શૃણ્વન્તુ મુનયઃ સર્વે તીર્થમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
ઋષીણાં ચરિતં શ્રુત્વા મુક્તો ભવતિ કિલ્બિષૈઃ

નૈમિષેયાશ્ચ ઋષયઃ કુરુક્ષેત્રે સમાગતાઃ ।
સરસ્વત્યાસ્તુ સ્નાનાર્થં પ્રવેશં તે ન લેભિરે

તતસ્તે કલ્પયામાસુસ્તીર્થં યજ્ઞોપવીતિકમ્ ।
શેષાસ્તુ મુનયસ્તત્ર ન પ્રવેશં હિ લેભિરે

રન્તુકસ્યાશ્રમાત્તાવદ્ યાવત્તીર્થં સચક્રકમ્ ।
બ્રાહ્મણૈઃ પરિપૂર્ણં તુ દૃષ્ટ્વા દેવી સરસ્વતી

હિતાર્થં સર્વવિપ્રાણાં કુત્વા કુઞ્જાનિ સા નદી ।
પ્રયાતા પશ્ચિમં માર્ગં સર્વભૂતહિતે સ્થિતા

પૂર્વપ્રવાહે યઃ સ્નાતિ ગઙ્ગસ્નાનફલં લભેત્ ।
પ્રવાહે દક્ષિણે તસ્યા નર્મદા સરિતાં વરા

પશ્ચિમે તુ દિશાભાગે યમુના સંશ્રિતા નદી ।
યદા ઉત્તરતો યાતિ સિન્ધુર્ભવતિ સા નદી

એવં દિશાપ્રવાહેણ યાતિ પુણ્યા સરસ્વતી ।
તસ્યાં સ્નાતઃ સર્વતીર્થે સ્નાતો ભવતિ માનવઃ

તતો ગચ્છેદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠા મદનસ્ય મહાત્મનઃ ।
તીર્થં ત્રૈલોક્યવિખ્યાતં વિહારં નામ નામતઃ

યત્ર દેવાઃ સમાગમ્ય શિવદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ।
સમાગતા ન ચાપશ્યન્ દેવં દેવ્યા સમન્વિતમ્

તે સ્તુવન્તો મહાદેવં નન્દિનં ગણનાયકમ્ ।
તતઃ પ્રસન્નો નન્દીશઃ કથયામાસ ચેષ્ટિતમ્

ભવસ્ય ઉમયા સાર્ધં વિહારે ક્રીડિતં મહત્ ।
તચ્છ્રત્વા દેવતાસ્તત્ર પત્નીરાહૂય ક્રીડિતાઃ

તેષાં ક્રીડાવિનોદેન તુષ્ટઃ પ્રોવચ શઙ્કરઃ ।
યો ઽસ્મિંસ્તીર્થેનરઃ સ્નાતિવિહારે શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

ધનધાન્યપ્રિયૈર્યુક્તો ભવતે નાત્ર સંસયઃ ।
દુર્ગાતીર્થં તતો ગચ્છેદ્ દુર્ગયા સેવિતં મહત્

યત્ર સ્નાત્વા પિતૃન્ પૂજ્ય ન દુર્ગતિમવાપ્ઃઋયાત્ ।
તત્રાપિ ચ સરસ્વત્યાઃ કૂપં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

દર્શનાન્મુક્તિમાપ્નોતિ સર્વપાતકવર્જિતઃ ।
યસ્તત્ર તર્પયેત્ દેવાન્ પિતૄંશ્ ચ શ્રદ્ધયાન્તવિતઃ

અક્ષય્યં લભતે સર્વં પિતૃતીર્થં વિશિષ્યતે ।
માતૃહા પિતૃહા યશ્ચ બ્રહ્મહા ગુરુતલ્પગઃ

સ્નાત્વા શુદ્ધિમવાપ્નોતિ યત્ર પ્રાચી સરસ્વતી ।
દેવમાર્ગપ્રવિષ્ટા ચ દેવમાર્ગેણ નિઃસૃત

પ્રચી સરસ્વતી પુણ્યા અપિ દુષ્કૃતકર્મણામ્ ।
ત્રિરાત્રં યે કરિષ્યન્તિ પ્રાચીં પ્રાપ્ય સરસ્વતીમ્

ન તેષાં દુષ્કુતં કિઞ્ચિદ્ દેહમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ ।
નરનારાયણૌ દેવૌ બ્રહ્મા સ્થાણુસ્તથા રવિઃ

પ્રચીં દિશં નિષેવન્તે સદા દેવાઃ સવાસવાઃ ।
યે તુ શ્રાદ્ધં કરિષ્યન્તિ પ્રાચીમાશ્રિત્ય માનવાઃ

તેષાં ન દુર્લભં કિઞ્ચિદિહ લોકે પરત્ર ચ ।
તસ્માત્ પ્રાચી સદા સેવ્યા પઞ્ચમ્યાં ચ વિશેષતઃ

પઞ્ચમ્યાં સેવમાનસ્તુ લક્ષ્મીવાન્ જાયતે નરઃ ।
તત્ર તીર્થમૌશનં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ દુર્લભમ્

ઉશના યત્ર સંસિદ્ધ આરાધ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
ગ્રહમધ્યેષુ પૂજ્યતે તસ્ય તીર્થસ્ય સેવનાત્

એવં શુક્રેણ મુનિના સેવિતં તીર્થમુત્તમમ્ ।
યે સેવન્તે શ્રદ્દધાનાસ્તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્

યસ્તુ શ્રાદ્ધં નરો ભક્ત્યા તસ્મિંસ્તીર્થે કરિષ્યતિ ।
પિતરસ્તારિતાસ્તેન ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

ચતુર્મુખં બ્રહ્મતીર્થં સરો મર્યાદયા સ્થિતમ્ ।
યે સેવન્તે ચતુર્દશ્યાં સોપવાસા વસન્તિ ચ

અષ્ટમ્યાં કૃષ્ણપક્ષસ્ય ચૈત્રે માસિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
તે પશ્યન્તિ પરં સૂક્ષ્મં યસ્માન્નાવર્તતે પુનઃ

સ્થાણુતીર્થં તતો ગચ્છેત્ સહસ્રલિઙ્ગશોભિતમ્ ।
તત્ર સ્થાણુવટં દૃષ્ટ્વા મુક્તો ભવતિ કિલ્બિષૈઃ