વામન પુરાણ · અધ્યાય 68

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સપ્તષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
બલિરુવાચ ।
ભવતા કથિતં સર્વં સમારાધ્ય જનાર્દનમ્ ।
યા ગતિઃ પ્રાપ્યતે લોકે તાં મે વક્તુમિહાર્હસિ

કેનાર્ચનેન દેવસ્ય પ્રીતિઃ સમુપજાયતે ।
કાનિ દાનાનિ શસ્તાનિ પ્રીણનાય જગદ્ગુરોઃ

ઉપવાસાદિકં કાર્યં કસ્યાં તિથ્યાં મહોદયમ્ ।
કાનિ પુણ્યાનિ શસ્તાનિ વિષ્ણોસ્તુષ્ટિપ્રદાનિ વૈ

યચ્ચાન્યદપિ કર્ત્તવ્યં હૃષ્ટરૂપૈરનાલસૈઃ ।
તદપ્યશેષં દૈત્યેન્દ્ર મમાખ્યાતુમિહાર્હસિ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।
શ્રદ્દધાનૈર્ભક્તિપરૈર્યાન્યુદ્દિશ્ય જનાર્દનમ્ ।
બલે દાનાનિ દીયન્તે તાનૂચુર્મુનયો ઽક્ષયાન્

તા એવ તિથયઃ શસ્તા યાસ્વભ્યર્ચ્ય જગત્પતિમ્ ।
તચ્ચિત્તસ્તન્મયો ભૂત્વા ઉપવાસી નરો ભવેત્

પૂજિતેષુ દ્વિજેન્દ્રેષુ પૂજિતઃ સ્યાજ્જનાર્દનઃ ।
એતાન્ દ્વિષન્તિ યે મૂઢાસ્તે યાન્તિ નરકં ધ્રુવમ્

તાનર્ચયેન્નરો ભક્ત્યા બ્રાહ્મણાન્ વિષ્ણુતત્પરઃ ।
એવમાહ હરિઃ પૂર્વં બ્રાહ્મણા મામકી તનુઃ

બ્રાહ્મણો નાવમન્તવ્યો બુધો વાપ્યબુધો ઽપિ વા ।
સો ઽપિ દિવ્યા તનુર્વિષ્ણોસ્તસ્માત્ તામર્ચયેન્નરઃ

તાન્યેવ ચ પ્રશસ્તાનિ કુસુમાનિ મહાસુર ।
યાનિ સ્યુર્વર્ણયુક્તાનિ રસગન્ધયુતાનિ ચ

વિશેષતઃ પ્રવક્ષ્યામિ પુષ્પાણિ તિથયસ્તથા ।
દાનાનિ ચ પ્રશસ્તાનિ માધવપ્રીણનાય તુ । ।
68.11 જાતી શતાહ્વા સુમનાઃ કુન્દં બહુપુટં તથા ।
બાણઞ્ચ ચમ્પકાશોકં કરવીરં ચ યૂથિકા

પારિભદ્રં પાટલા ચ બકુલં ગિરિશાલિની ।
તિલકં ચ જપાકુસુમં પીતકં નાગરં ત્વપિ

એતાનિ હિ પ્રશસ્તાનિ કુસુમાન્યચ્યુતાર્ચને ।
સુરભીણિ તથાન્યાનિ વર્જયિત્વા તુ કેતકીમ્

બિલ્વપત્રં શમીપત્રં પત્રં ભૃઙ્ગમૃગાઙ્કયોઃ ।
તમાલામલકીપત્રં શસ્તં કેશવપૂજને

યેષામપિ હિચ પુષ્પાણિ પ્રશસ્તાન્યચ્યુતાર્ચને ।
પલ્લવાન્યપિ તેષાં સ્તુઃ પત્રાણ્યર્ચાવિધૌ હરેઃ ।
68.16 વીરુધાં ચ પ્રવાલેન બર્હિષા ચાર્ચયેત્તથા ।
નાનારૂપૈશ્ચામ્બુભવૈઃ કમલેન્દીવરાદિભિઃ

પ્રવાલૈઃ શુચિભિઃ શ્લક્ષ્ણૈર્જલપ્રક્ષાલિતૈર્બલે ।
વનસ્પતીનામર્ચ્યેત તથા દૂર્વાગ્રપલ્લવૈઃ

ચન્દનેનાનુલિમ્પેત કુઙ્કુમેન પ્રયત્નનતઃ ।
ઉશીરપદ્મકાભ્યાં ચ તથા કાલીયકાદિના

મહિષાખ્યં કણં દારુ સિહ્લકં સાગરું સિતા ।
શઙ્ખં જાતીફલં શ્રીશે ધૂપાનિ સ્યુઃ પ્રિયાણિ વૈ

હવિષા સંસ્કૃતા યે તુ યવગોધૂમશાલયઃ ।
તિલમુદ્ગાદયો માષા વ્રીહયશ્ચ પ્રિયા હરેઃ

ગોદાનાનિ પવિત્રાણિ ભૂમિદાનાનિ ચાનઘ ।
વસ્ત્રાન્નસ્વર્ણદાનાનિ પ્રીતયે મધુઘાતિનઃ

માઘમાસે તિલા દેયાસ્તિલધેનુશ્ચ દાનવ ।
ઇન્ધનાદીનિ ચ તથા માધવપ્રીણનાય તુ

ફાલ્ગુને વ્રીહયો મુદ્ગા વસ્ત્રકૃષ્ણાજિનાદિકમ્ ।
ગોવિન્દપ્રીણનાર્થાય દાતવ્યં પુરુષર્ષભૈઃ

ચૈત્રે ચિત્રાણિ વસ્ત્રાણિ શયનાન્યાસનાનિ ચ ।
વિષ્ણોઃ પ્રીત્યર્થમેતાનિ દેયાનિ બ્રાહ્મણેષ્વથ

ગન્ધમાલ્યાનિ દેયાનિ વૈશાખે સુરભીણિ વૈ ।
દેયાનિ દ્વિજમુખ્યેભ્યો મધુસૂદનતુષ્ટયે

ઉદકુમ્ભામ્બુધેનું ચ તાલવૃન્તં સુચન્દનમ્ ।
ત્રિવિક્રમસ્ય પ્રીત્યર્થં દાતવ્યં સાધુભિઃ સદા

ઉવાનદ્યુગલં છત્રં લવણામલકાદિકમ્ ।
આષાઢે વામનપ્રીત્યૈ દાતવ્યાનિ તુ ભક્તિતઃ

ઘૃતં ચ ક્ષીરકુમ્ભાશ્ચ ઘૃતધેનુફલાનિ ચ ।
શ્રાવણે શ્રીધરપ્રીત્યૈ દાતવ્યાનિ વિપશ્ચિતા

માસિ ભાદ્રપદે દદ્યાત્ પાયસં મધુસર્પિષી ।
હૃષીકેશપ્રીણનાર્થં લવણં સગુડોદનમ્

તિલાસ્તુરઙ્ગં વૃષભં દધિ તામ્રાયસાદિકમ્ ।
પ્રીત્યર્થં પદ્મનાભસ્ય દેયમાશ્વયુજે નરૈઃ

રજતં કનકં દીપાન્ મણિમુક્તાફલાદિકમ્ ।
દામોદરસ્ય તુષ્ટ્યર્થં પ્રદદ્યાત્ કાર્તિકે નરઃ

ખરોષ્ટ્રાશ્વતરાન્ નાગાન્ યાનયુગ્યમજાવિકમ્ ।
દાત્વયં કેશવપ્રીત્યૈ માસિ માર્ગશિરે નરૈઃ

પ્રાસાદનગરાદીનિ ગૃહપ્રાવરણાદિકમ્ ।
નારાયણસ્ય તુષ્ટ્યર્થં પૌષે દેયાનિ ભક્તિતઃ

દાસીદાસમલઙ્કારમન્નં ષડ્રસસંયુતમ્ ।
પુરુષોત્તમસ્ય તુષ્ટ્યર્થં પ્રદેયં સાર્વકાલિકમ્

યદ્યદિષ્ટતમં કિઞ્ચિદ્યદ્વાપ્યસ્તિ શુચિ ગૃહે ।
તત્તદ્વિ દેયં પ્રીત્યર્થં દેવદેવાય ચક્રિણે

યઃ કારયેન્મન્દિરં કેશવસ્ય પુણ્યાંલ્લોકાન્ સ જયેચ્છાશ્વતાન્ વૈ ।
દત્ત્વારામાન્ પુષ્પફલાભિપન્નાન્ ભોગાન્ ભુઙ્ક્તે કામાતઃ શ્લાઘનીયાન્

પિતામહસ્ય પુરતઃ કુલાન્યષ્ટૌ તુ યાનિ ચ ।
તારયેદાત્મના સાર્ધં વિષ્ણોર્મન્દિરકારકઃ

ઇમાશ્ ચ પિતરો દૈત્ય ગાથા ગાયન્તિ યોગિનઃ ।
પુરતો યદુસિંહસ્ય જ્યામઘસ્ય તપસ્વિનઃ

અપિ નઃ સ કુલે કશ્ચિદ્ વિષ્ણુભક્તો ભવિષ્યતિ ।
હરિમન્દિરકર્તા યો ભવિષ્યતિ શિચિવ્રતઃ

અપિ નઃ સન્તતૌ જાયેદ્ વિષ્ણ્વાલયવિલેપનમ્ ।
સમ્માર્જનં ચ ધર્માત્મા કરિષ્યતિ ચ ભક્તિતઃ

અપિ નઃ સન્તતૌ જાતો ધ્વજં ચકેશવમન્દિરે ।
દાસ્યતે દેવદેવાય દીપં પુષ્પાનુલેપનમ્

મહાપાતકયુક્તો વા પાતકી ચોપપાતકી ।
વિમુક્તપાપો ભવતિ વિષ્ણ્વાયતનચિત્રકૃત્

ઇત્થં પિતૄણાં વચનં શ્રુત્વા નૃપતિસત્તમઃ ।
ચકારાયતનં ભૂમ્યાં ખ્યં ચ લિમ્પતાસુર

વિભૂતિભિઃ કેશવસ્ય કેશવારાધને રતઃ ।
નાનાધાતુવિકારૈશ્ચ પઞ્ચવર્ણૈશ્ચ ચિત્રકૈઃ

દદૌ દીપાનિ વિધિવદ્ વાસુદેવાલયે બલે ।
સુગન્ધિતૈલપૂર્ણાનિ ઘૃતપૂર્ણાનિ ચ સ્વયમ્

નાનાવર્ણા વૈજયન્ત્યો મહારજનરઞ્જિતાઃ ।
મઞ્જિષ્ઠા નવરઙ્ગીયાઃ શ્વેતપાટલિકાશ્રિતાઃ

આરામા વિવિધા હૃદ્યાઃ પુષ્પાઢ્યાઃ ફલશાલિનઃ ।
લતાપલ્લવસંછન્ના દેવદારુભિરાવૃતાઃ

કારિતાશ્ચ મહામઞ્ચાધિષ્ઠિતાઃ કુશલૈર્જનૈઃ ।
પૌરોગવવિધાનજ્ઞૈ રત્નસંસ્કારિભિર્દ્દઢૈ

તેષુ નિત્યં પ્રપૂજ્યન્તે યતયો બ્રહ્મચારિણઃ ।
શ્રોત્રિયા જ્ઞાનસમ્પન્ના દીનાન્ધવિકલાદયઃ

ઇત્થં સ નૃપતિઃ કૃત્વા શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ ।
જ્યામઘો વિષ્ણુનિલયં ગત ઇત્યનુશુશ્રુમઃ

તમેવ ચાગ્યાપિ બલે માર્ગં જ્યામઘકારિતમ્ ।
વ્રજન્તિ નરશાર્દૂલ વિષ્ણુલોકજિગીષવઃ

તસ્માત્ ત્વમપિ રાજેન્દ્ર કારયસ્વાલયં હરેઃ ।
તમર્ચયસ્વ યત્નેન બ્રાહ્મણાંશ્ચ બહુશ્રુતાન્ ।
પૌરાણિકાન્ વિશેષેણ સદાચારરતાઞ્શુચીન્

વાસોભિર્ભૂષણૈ રત્નૈર્ગૌભિર્ભૂકનકાદિભિઃ ।
વિભવે સતિ દેવસ્ય પ્રીણનં કુરુ ચક્રિણઃ

એવં ક્રિયાયોગરતસ્ય તે ઽદ્ય નૂનં મુરારિઃ શુભદો ભવિષ્યતિ ।
નરા ન સીદન્તિ બલે સમાશ્રિતા વિભું જગન્નાથમનન્તમચ્યુતમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં દિતીશ્વરો વૈરોચનં સત્યમનુત્તમં હિ ।
સંપૂજિતસ્તેન વિમુક્તિમાયયૌ સંપૂર્ણકામો હરિપાદભક્તઃ

ગતે હિ તસ્મિન્ મુદિતે પિતામહે બલેર્બભૌ મન્દિરમિન્દુવર્ણમ્ ।
મહેન્દ્રશિલ્પિપ્રવરો ઽથ કેશવં સ કારયામાસ મહામહીયાન્

સ્વયં સ્વભાર્યાસહિતશ્ચકાર દેવાલયે માર્જનલેપનાદિકાઃ ।
ક્રિયા મહાત્મા યવશર્કરાદ્યાં બલિં ચકારાપ્રતિમાં મધુદ્રુહઃ

દીપપ્રદાનં સ્વયમાયતાક્ષી વિન્ધ્યાવલી વિષ્ણુગૃહે ચકાર ।
ગેયં સ ધર્મ્યશ્રવણં ચ ધીમાન્ પૌરાણિકૈર્વિપ્રવરૈરકારયત્

તથાવિધસ્યાસુરપુઙ્ગવસ્ય ધર્મ્યે સુમાર્ગે પ્રતિસંસ્થિતસ્ય ।
જગત્પતિર્દિવ્યવપુર્જનાર્દનસ્તસ્થૌ મહાત્મા બલિરક્ષણાય

સૂર્યાયુતાભં મુસલં પ્રગૃહ્ય નિઘ્નન્ સ દુષ્ટારિયૂથાપાલાન્ ।
દ્વારિ સ્થિતો ન પ્રદદૌ પ્રવેશં પ્રાકારગુપ્તે બલિનો ગૃહે તુ

દ્વારિ સ્થિતે ધાતરિ રક્ષપાલે નારાયણે સર્વગુણાભિરામે ।
પ્રાસાદમધ્યે હરિમીશિતારમભ્યર્ચયામાસ સુરર્ષિમુખ્યમ્

સ એવમાસ્તે ઽસુરરાડ્ બલિસ્તુ સમર્ચયન્ વૈ હરિપાદપઙ્કજૌ ।
સસ્માર નિત્યં હરિભષિતાનિ સ તસ્ય જાતો વિનયાઙ્કુશસ્તુ

ઇદં ચ વૃત્તં સ પપાઠ દૈત્યરાટ્ સ્મરન્ સુવાક્યાનિ ગુરોઃ શુભાનિ ।
તથ્યાનિ પથ્યાનિ પરત્ર ચેહ પિતામહસ્યેન્દ્રસમસ્ય વીરઃ

યે વૃદ્ધવાક્યાનિ સમાચરન્તિ શ્રુત્વા દુરુક્તાન્યપિ પૂર્વતસ્તુ ।
સ્નિગ્ધાનિ પશ્ચાન્નવનીતશુદ્ધા મોદન્તિ તે નાત્ર વિચારમસ્તિ

આપદ્ભુજઙ્ગદષ્ટસ્ય મન્ત્રહીનસ્ય સર્વદા ।
વૃદ્ધવાક્યૈષધા નૂનં કુર્વન્તિ કિલ નિર્વિષમ્

વૃદ્ધવાક્યામૃતં પીત્વા તદુક્તમનુમાન્ય ચ ।
યા તૃપ્તિર્જાયતે પુંસા સોમપાને કુતસ્તથા

આપત્તૌ પતિતાનાં યેષાં વૃદ્ધા ન સન્તિ શાસ્તારઃ ।
તે શોચ્યા બનધૂનાં જીવન્તો ઽપીહ મૃતતુલ્યાઃ

આપદ્ગ્રાહગૃહીતાનાં વૃદ્ધાઃ સન્તિ ન પણ્ડિતાઃ ।
યેષાં મોક્ષ્યિતારે વૈ તેષાં સાન્તિર્ન વિદ્યતે

આપજ્જલનિમગ્નાનાં હ્રિયતાં વ્યસનોર્મિભિઃ ।
વૃદ્ધવાક્યૈર્વિના નૂનં નૈવોત્તારં કથઞ્ચન

તસ્માદ્ યો વૃદ્ધવાક્યાનિ શૃણુયાદ્ વિદધાતિ ચ ।
સ સદ્યઃ સિદ્ધિમાપ્નોતિ યથા વૈરોચનો બલિઃ