વામન પુરાણ · અધ્યાય 67

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે ષટ્ષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ગત્વા રસાતલં દૈત્યો મહાર્હમણિચિત્રિતમ્ ।
શુદ્ધસ્ફટિસોપાનં કારયામાસ વૈ પુરમ્

તત્ર મધ્યે સુવિસ્તીર્મઃ પ્રાસાદો વજ્રવેદિકઃ ।
મુક્તાજાલાન્તરદ્વારો નિર્મિતો વિશ્વકર્મણા

તત્રાસ્તે વિવિધાન્ ભોગાન્ ભુઞ્જન્ દિવ્યાન્ સ માનુષાન્ ।
નામ્ના વિન્ધ્યાવલીત્યેવં ભાર્યાસ્ય દયિતાભવત્ ।
67.3 યુવતીનાં સહસ્રસ્ય પ્રધાના શીલમણ્ડિતા ।
તયા સહ મહાતેજા રેમે વૈરોચનિર્મુને

ભોગાસક્તસ્ય દૈત્યસ્ય વસતઃ સુતલે તદા ।
દૈત્યતેજોહરઃ પ્રાપ્તઃ ચપાતાલે વૈ સુદર્શનઃ

ચક્રે પ્રવિષ્ટે પાતાલં દાનવાનાં પુરે મહાન્ ।
બભૈ હલહલાશબ્દઃ ક્ષુભિતાર્ણવસંનિભઃ

તં ચ શ્રુત્વા મહાશબ્દં બલિઃ ખઙ્ગં સમાદદે ।
આઃ કિમેતદિતીત્થઞ્ચ પપ્રચ્છાસુરપુઙ્ગવઃ

તતો વિન્ધ્યાવલી પ્રાહ સાન્ત્વયન્તી નિજં પતિમ્ ।
કોશે ખઙ્ગં સમાવેશ્ય ધર્મપત્ની શુચિવ્રતા

એતદ્ ભગવતશ્ચક્રં દૈત્યચક્રક્ષયઙ્કરમ્ ।
સંપૂજનીયં દૈત્યેન્દ્ર વામનસ્ય મહાત્મનઃ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ચાર્વઙ્ગી સાર્ઘપાત્રા વિનિર્યયૌ

અથાભ્યાગાત્ સહસ્રારં વિષ્ણોશ્ચક્રં સુદર્શનમ્ ।
તતો ઽસુરપતિઃ પ્રહ્વઃ કૃતાઞ્જલિપુટો મુને ।
સંપૂજ્ય વિધિવચ્ચક્રમિદં સ્તોત્રમુદીરયત્

બલિરુવાચ ।
નમસ્યામિ હરેશ્ચક્રં દૈત્યચક્રવિદારણમ્ ।
સહસ્રાંશું સહસ્રાભં સહસ્રારં સુનિર્મલમ્

નમસ્યામિ હરેશ્ચક્રં યસ્ય નાભ્યાં પિતામહઃ ।
તુણ્ડે ત્રિશૂલધૃક્ શર્વ આરામૂલે મહાદ્રયઃ

અરેષુ સંસ્થિતા દેવાઃ સેન્દ્રાઃ સાર્કાઃ સપાવકાઃ ।
જવે યસ્ય સ્થિતો વાયુરાપોગ્નિઃ પૃથિવી નભઃ

આરપ્રાન્તેષુ જીમૂતાઃ સૌદામિન્યૃક્ષતારકાઃ ।
બાહ્મતો મુનયો યસ્ય બાલખિલ્યાદયસ્તથા

તમાયુધવરં વન્દે વાસુદેવસ્ય ભક્તિતઃ ।
યન્મે પાપં શરીરોત્થં વાગ્જં માનસમેવ ચ

તન્મે દહસ્વ દીપ્તાંશો વિષ્ણોશ્ચક્ર સુદર્શન ।
યન્મે કુલોદ્ભવં પાપં પૈતૃકં માતૃકં તથા

તન્મે હરસ્વ તરસા નમસ્તે અચ્યુતાયુધ ।
આધયો મમ નશ્યન્તુ વ્યાધયો યાન્તુ સંક્ષયમ્ ।
ત્વન્નામકીર્તનાચ્ ચક્ર દુરિતં યાતુ સંક્ષયમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા મતિમાન્ સમભ્યર્ચ્યાથ ભક્તિતઃ ॥
સંસ્મરન્ પુણ્ડરીકાક્ષં સર્વપાપપ્રણાસનમ્

પૂજિતં બલિના ચક્રં કૃત્વા નિસ્તેજસો ઽસુરાન્ ।
નિશ્ચક્રામાથ પાતાલાદ્ વિષુવે દક્ષિમે મુને

સુદર્શને નિર્ગતે તુ બલિર્વિક્લવતાં ગતઃ ।
પરમામાપદં પ્રાપ્ય સસ્માર સ્વપિતામહમ્

સ ચાપિ સંસ્મૃતઃ પ્રાપ્તઃ સુતલં દાનવેશ્વરઃ ।
દૃષ્ટ્વા તસ્થૌ મહાતેજાઃ સાર્ઘપાત્રો બલિસ્તદા

તમર્ચ્ય વિધિના બ્રહ્મન્ પિતુઃ પિતરમીશ્વરમ્ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
67.22 સંસ્મૃતો ઽસિ મયા તાત સુવિષણ્ણેન ચેતસા તન્મે હિતં ચ પથ્યં ચ શ્રેયોગ્ર્યં વદ તાત મે ।
67.23 કિં કાર્યં તાત સંસારે વસતા પુરુષોણ હિ ।
કૃતેન યેન વૈ નાસ્ય બન્ધઃ સમુપજાયતે ।
67.24 સંસારાર્ણવમગ્નાનાં નરાણામલ્પચેતસામ્ ।
તરણે યો ભવેત્ પોતસ્તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
એતદ્વચનમાકર્ણ્ય તત્પૌત્રાદ્ દાનવેશ્વરઃ ।
વિચિન્ત્ય પ્રાહ વચનં સંસારે યદ્વિતં પરમ્ ॥ 67.26 ॥
પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।
સાધુ દાનવશાર્દૂલ યત્તે જાતા મતિસ્ત્વિયમ્ ।
પ્રવક્ષ્યામિ હિતં તે ઽદ્ય તથાનેયેષાં હિતં બલે

ભવજલધિગતાનાં દ્વાન્દ્વવાતાહતાનાં સુતદુહિતૃકલત્રત્રાણભારાર્દિતાનામ્ ।
વિષમવિષયતોયે મજ્જતામપ્લાવાનાં ભવતિ શરણમેકો વિષ્ણુપોતો નરાણામ્

યે સંશ્રિતા હરિમનન્તમનાદિમધ્યં નારાયણં સુરગુરું શુભદં વરેણ્યમ્ ।
શુદ્ધં ખગેન્દ્રગમનં કમલાલયેશં તે ધર્મરાજકરણં ન વિશન્તિ ધીરાઃ ।
67.29 સ્વપુરુષમભિવીક્ષ્ય પાશહસ્તં વદતિ યમઃ કિલ તસ્ય કર્ણમૂલે ।
પરિહર મધુસૂદનપ્રન્નાન્ પ્રભુરહમન્યનૃણાં ન વૈષ્ણવાનામ્

તથાન્યદુક્તં નરસત્તમેન ઇક્ષ્વાકુણા ભક્તિયુતેન નૂનમ્ ।
યે વિષ્ણુભક્તાઃ પુરુષાઃ પૃથિવ્યાં યમસ્ય તે નિર્વિષયા ભવન્તિ

સા જિહ્વા યા હરિં સ્તૌતિ તચ્ચિત્તં યત્તદર્પિતમ્ ।
તાવેવ કેવલં શલાઘ્યૌ યૌ તત્પૂજાકરૌ કરૌ

નૂનં ન તૌ કરૌ પ્રોક્તૌ વૃક્ષશાખાગ્રપલ્લવૌ ।
ન યૌ પૂજિતું શક્તૌ હરિપાદામ્બુજદ્વયમ્

નૂનં તત્કણ્ઠશાલૂકમથવા પ્રતિજિહ્વકા ।
રોગોવાન્યો ન સા જિહ્વા યા ન વક્તિ હરેર્ગુણાન્

શોચનીયઃ સ બન્ધૂનાં જીવન્નપિ મૃતો નરઃ ।
યઃ પાદપઙ્કજં વિષ્ણોર્ન પૂજયતિ ભક્તિતઃ

યે નરા વાસુદેવસ્ય સતતં પૂજને રતાઃ ।
મૃતા અપિ ન શોચ્યાસ્તે સત્યં સત્યં મયોદિતમ્

શારીરં માનસં વાગ્જં મૂર્તામૂર્તં ચરાચરમ્ ।
દૃશ્યં સ્પૃસ્યમદૃશ્યઞ્ચ તત્સર્વં કેશવાત્મકમ્

યેનાર્ચિતો હિ ભગવાન્ ચતુર્ધા વૈ ત્રિવિક્રમઃ ।
તેનાર્ચિતા ન સંદેહો લોકાઃ સામરદાનવાઃ

યતા રત્નાનિ જલધેરસંખ્યેયાનિ પુત્રક ।
તથા ગુણા હિ દેવસ્ય ત્વસંખ્યાતાસ્તુ ચક્રિણઃ

યે શઙ્ખચક્રાબ્જકરં સશાર્ઙ્ગિણં ખગેન્દ્રકેતું વરદં શ્રિયઃ પતિમ્ ।
સમાશ્રયન્તે ભવભીતિનાશનં સંસારગર્તે ન પતન્તિ તે પુનઃ

યેષાં મનસિ ગોવિન્દો નિવાસી સતતં બલે ।
ન તે પરિભવં યાન્તિ ન મૃત્યોરુદ્વિજન્તિ ચ

દેવં સાર્ઙ્ગધરં વિષ્ણું યે પ્રપન્નાઃ પરાયણમ્ ।
ન તેષાં યમસાલોક્યં ન ચ તે નરકૌકસઃ

ન તાં ગતિં પ્રાપ્નુવન્તિ શ્રુતિશાસ્ત્રવિશારદાઃ ।
વિપ્રા દાનવશાર્દૂલ વિષ્ણુભક્તા વ્રજન્તિ યામ્

યા ગતિર્દૈત્યશાર્દૂલ હતાનાં તુ મહાહવે ।
તતો ઽદિકાં ગતિં યાન્તિ વિષ્ણુભક્તા નરોત્તમાઃ

યા ગતિર્ધર્મશીલાનાં સાત્ત્વિકાનાં મહાત્મનામ્ ।
સા ગતિર્ગદિતા દૈત્ય ભગવત્સેવિનામપિ

સર્વાવાસં વાસુદેવં સૂક્ષ્મમવ્યક્તવિગ્રહમ્ ।
પ્રવિશન્તિ મહાત્માનં તદ્ભક્તા નાન્યચેતસઃ

અનન્યમનસો ભક્ત્યા યે નમસ્યન્તિ કેશવમ્ ।
શુચયસ્તે મહાત્માનસ્તીર્થભૂતા ભવન્તિ તે

ગચ્છન્ તિષ્ઠન્ સ્વપન્ જાગ્રત્ પિબન્નશ્ચન્નભીક્ષ્ણશઃ ।
ધ્યાયન્ નારાયણં યસ્તુ ન તતો ઽન્યો ઽસ્તિ પુણ્યભાક્ ।
વૈકુણ્ઠં ખડ્ગપરશું ભવબન્ધસમુચ્છિદમ્

પ્રણિપત્ય યથાન્યાયં સંસારે ન પુનર્ભવેત્ ।
ક્ષેત્રેષુ વસતે નિત્યં ક્રીડન્નાસ્તે ઽમિતદ્યુતિઃ

આસીનઃ સર્વદેહેષુ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ।
યેષાં વિષ્ણુઃ પ્રિયોન્ત્યન્તે વિષ્ણોઃ સતતં પ્રિયાઃ

ન તે પુનઃ સમ્ભવન્તિ તદ્ભક્તાસ્તત્પરાયણાઃ ।
ધ્યાયેદ્ દામોદરં યસ્તુ ભક્તિનમ્રોર્ઽચયેત વા

ન સ સંસારપઙ્કે ઽસ્મિન્ મજ્જતે દાનવેશ્વર ।
કલ્યમુત્થાય યે ભક્ત્યા સ્મરન્તિ મધુસૂદનમ્ ।
સ્તુવન્ત્યપ્યભિશૃણ્વન્તિ દુર્ગણ્યતિતરન્તિ તે

હરિવાક્યામૃતં પીત્વા વિમલૈઃ શ્રોત્રભાજનૈઃ ।
પ્રહૃષ્યતિ મનો યેષાં દુર્ગાણ્યતિતરન્તિ તે

યેષાં ચક્રગદાપાણૌ ભક્તિરવ્યભિચારિણી ।
તે યાન્તિ નિયતં સ્થાનં યત્ર યોગેશ્વરો હરિઃ

વિષ્ણુકર્મપ્રસક્તાનાં ભક્તાનાં યા પરા ગતિઃ ।
સા તુ જન્મસહસ્રેણ ન તપોભિરવાપ્યતે

કિં જપ્યૈસ્તસ્ય મન્ત્રૈર્વા કિં તપોભિઃ કિમાશ્રમૈઃ ।
યસ્ય નાસ્તિ પરા ભક્તિઃ સતતં મધુસૂદને

વૃથા યજ્ઞા વૃતા વેદા વૃથા દાનં વૃથા શ્રુતમ્ ।
વૃથા તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ યો દ્વેષ્ટિ મધુસૂદનમ્

કિં તસ્ય બહુર્ભર્મન્ત્રૈર્ભક્તિર્યસ્ય જનાર્દને ।
નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ

વિષ્ણુરેવ ગતિર્યોષાં કુતસ્તેષાં પરાજયઃ ।
યેષામિન્દીવરશ્યામો હૃદયસ્થો જનાર્દનઃ

સર્વમઙ્ગલમાઙ્ગલ્યં વરેણ્યં વરદં પ્રભુમ્ ।
નારાયણં નમસ્કૃત્ય સર્વકર્માણિ કારયેત્

વિષ્ટયો વ્યતિપાતાશ્ચ યે ઽન્યે દુર્નીતિસમ્ભવાઃ ।
તે નામ સ્મરણાદ્વિષ્ણોર્નાસં યાન્તિ મહાસુર

તીર્થકોટિસહસ્રાણિ તીર્થકોટિશતાનિ ચ ।
નારાયણપ્રણામસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ।
તાનિ સર્વાણ્યવાપ્નોતિ વિષ્ણોર્નામાનુકીર્તનાત્

પ્રાપ્નુવન્તિ ન તાંલ્લોકાન્ વ્રતિનો વા તપસ્વિનઃ ।
પ્રાપ્યન્તે યે તુ કૃષ્ણસ્ય નમસ્કારપરૈર્ન રૈઃ

યો ઽપ્યન્યદેવતાભક્તો મિથ્યાર્ચયતિ કેશવમ્ ।
સો।ઽપિ ગચ્છતિ સાધૂનાં સ્થાનં પુણ્યકૃતાં મહત્

સાતત્યેન હૃષીકેશં પૂજયિત્વા તુ યત્ફલમ્ ।
સુચીર્ણતપસાં નૄણાં તતા ફલં ન કદાચન

ત્રિસન્ધ્યં પદ્માનાભં તુ યે સ્મરન્તિ સુમેધસઃ ।
તે લભન્ત્યુપવાસસ્ય ફલં નાસત્યત્ર સંશયઃ

સતતં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા હરિમર્ચય ।
તત્પ્રસાદાત્ પરાં સિદ્ધિં બલે પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતીમ્

તન્મના ભવ તદ્ભક્તસ્તદ્યાજી તં નમસ્કુરુ ।
તમેવાશ્રિત્ય દેવેશં સુખં પ્રાપ્યસિ પુત્રક

આદ્યં હ્યનન્તમજરં હરિમવ્યયં ચ યે વૈ સ્મરન્ત્યહરહર્નૃવરા ભુવિસ્થાઃ ।
સર્વત્રગં શુભદં બ્રહ્મમયં પુરાણમ્ તે યાન્તિ વૈષ્ણવપદં ધ્રુવમક્ષયઞ્ચ

યે માનવા વિગતરાગપરાપરજ્ઞા નારાયણં સુરગુરું સતતં સ્મરન્તિ ।
તે ધૌતપાણ્ડુરપુટા ઇવ રાજહંસાઃ સંસારસાગરજલસ્ય તરન્તિ પારમ્

ધ્યાયન્તિ યે સતતમચ્યુતમીશિતારં નિષ્કલ્મષં પ્રવરપદ્મદલાયતાક્ષમ્ ।
ધ્યાનેન તેન હતકિલ્બષવેદનાસ્તે માતુઃ પયોધરરસં ન પુનઃ પિબન્તિ

યે કીર્તયન્તિ વરદં વરપદ્મનાભં શઙ્ખાબ્જચક્રવરચાપગદાસિહસ્તમ્ ।
પદ્માલયાવદનપઙ્કજષટ્પદાખ્યં નૂનં પ્રયાન્તિ સદનં મધુઘાતિનસ્તે

શૃણ્વન્તિ યે ભક્તિપરા મનુષ્યાઃ સંકીર્ત્યમાનં ભગવન્તમાદ્યમ્ ।
તે મુક્તપાપાઃ સુખિનો ભવન્તિ યથામૃતપ્રાશનતર્પિતાસ્તુ

તસ્માદ્ ધ્યાનં સ્મરણં કીર્તનં વા નામ્નાં શ્રવણં પઠતાં સજ્જનાનામ્ ।
કાર્યં વિષ્ણોઃ શ્રદ્દધાનૈર્મનુષ્યૈઃ પૂજાતુલ્યં તત્ પ્રશંસન્તિ દેવા

બાહ્યૈસ્તથાન્તઃકરણૈરવિક્લવૈર્યો નાર્ચયેત્ કેશવમીશિતરમ્ ।
પુષ્પૈશ્ચ પત્રૈર્જલપલ્લવાદિભિર્નૂનં સ મુષ્ટો વિધિતસ્કરેણ