વામન પુરાણ · અધ્યાય 57

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણો ષ્ટ્પઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તસ્મિંસ્તીર્થવરે સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દેવં ત્રિલોચનમ્ ।
પૂજયિત્વા સુવર્ણાક્ષં નૈમિષં પ્રયયૌ તતઃ

તત્ર તીર્થસહસ્રાણિ ત્રિંશત્પાપહરાણિ ચ ।
તોમ્ત્યાઃ કાઞ્ચનાક્ષ્યાશ્ચ ગુરુદાયાશ્ચ મધ્યતઃ

તેષુ સ્નાત્વાર્ચ્ય દેવેશં પીતવાસસમચ્યુતમ્ ।
ઋષીનપિ ચ સંપૂજ્ય નૈમિષારણ્યવાસિનઃ

દેવદેવં તથેશાનં સંપૂજ્ય વિધિના તતઃ ।
ગયાયાં ગોપતિં દ્રષ્ટું જગામ સ મહાસુરઃ

તત્ર બ્રહ્મધ્વજે સ્નાત્વા કૃત્વા ચાસ્ય પ્રદક્ષિણામ્ ।
પિણ્ડનિર્વપણં પુણ્યં પિદૃણાં સ ચકાર હ

ઉદપાને તથા સ્નાત્વા તત્રાભ્યર્ચ્ય પિતૄન્ વશી ।
ગદાપાણિં સમભ્યર્ચ્ય ગોપતિં ચાપિ શઙ્કરમ્

ઇન્દ્રતીર્થે તથા સ્નાત્વા સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
મહાનદીજલે સ્નાત્વા સરયૂમાજગામ સઃ

તસ્યાં સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય ગોપ્રતારે કુશેશયમ્ ।
ઉપોષ્ય રજનીમેકાં વિરજાં નગરીં યયૌ

સ્નાત્વા વિરજસે તીર્થે દત્ત્વા પિણ્ડં પિતૄંસ્ તથા ।
દર્શનાર્થ યયૌ શ્રીમાન્ અજિતં પુરુષોત્તમમ્

તં દૃષ્ટ્વા પુણ્ડરીકાક્ષમક્ષરં પરમં શુચિઃ ।
ષડ્રાત્રમુષ્ય તત્રૈવ મહેન્દ્રં દક્ષિણં યયૌ

તત્ર દેવવરં શંભુમર્દ્ધનારીશ્વરં હરમ્ ।
દૃષ્ટ્વાર્ચ્ય સંપૂજ્ય પિતૄન્ મહેન્દ્રં ચોત્તરં ગતઃ

તત્ર દેવવરં શંભું ગોપાલં સોમપાયિનમ્. દૃષ્ટ્વા સ્નાત્વા સોમતીર્થે સહ્યાચલમુપાગતઃ

તત્ર સ્નાત્વા મહોદક્યાં વૈકુણ્ઠં ચાર્ચ્યં ભક્તિતઃ ।
સુરાન્ પિતૃન્ સમભ્યર્ચ્ય પારિયાત્રં ગિરિં ગતઃ

તત્ર સ્નાત્વા લાહ્ગલિન્યાં પૂજયિત્વાપરાજિતમ્ ।
કશેરુદેશં ચાભયેત્ય વિશ્વરૂપં દદર્શ સઃ

યત્ર દેવવરઃ શંભુર્ગણાનાં તુ સુપૂજિતમ્ ।
વિશ્વરૂપમથાત્માનં દર્શયામાસ યોગવિત્

તત્ર મઙ્કુણિકાતોયે સ્નાત્વાભ્યર્ય્ય મહેશ્વરમ્ ।
જગામાદ્રિં સ સૌગન્ધિ પ્રહ્લાદો મલાયાચલમ્

મહાહ્રદે તતઃ સ્નાત્વા પૂજયિત્વા ચ શઙ્કરમ્ ।
તતો જગામ યોગાત્મા દ્રષ્ટું વિન્ધ્યે સદાશિવમ્

તતો વિપાશાસલિલે સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય સદાશિવમ્ ।
ત્રિરાત્રં સમુપોષ્યાથ અવન્તીં નગરીં યયો

તત્ર શિપ્રાજલે સ્નાત્વા વિષ્ણું સંપૂજ્ય ભક્તિતતઃ ।
શ્મશાનસ્થં દદર્શાથ મહાકાલવપુર્ધરમ્

તસ્મિન્ હિ સર્વસત્ત્વાનાં તેન રૂપેણ શઙ્કરઃ ।
તામસં રૂપમાસ્થાય સંહારં કુરુતે વશી

તત્રસ્થેન સુરેશેન શ્વેતકિર્નામ ભૂપતિઃ ।
રક્ષિતસ્ત્વન્તકં દગ્ધ્વા સર્વબૂતાપહારિણમ્

તત્રાતિહૃષ્ટો વસતિ નિત્યં શર્વઃ સહોમયા ।
વૃતઃ પ્રમથકોટીભિર્બહુભિસ્ત્રિદશાર્ચિતઃ

તં દૃષ્ટ્વાથ મહાકાલં કાલકાલાન્તકાન્તકમ્ ।
યમસંયમનં મૃત્યોર્મૃત્યું ચિત્રવિચિત્રકમ્

શ્મસાનનિલયં શંભું ભૂતનાથં જગત્પતિમ્ ।
પૂજયિત્વા શૂલધરં જગામ નિષધાન્ પ્રતિ

તત્રામરેશ્વરં દેવં દૃષ્ટ્વા સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ।
મહોદયં સમભ્યેત્ય હયગ્રીવં દદર્શ સઃ

અશ્વતીર્થે તતઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા ચ તુરગાનનમ્ ।
શ્રીધરં ચૈવ સંપૂજ્ય પઞ્ચાલવિષયં યયૌ

તત્રેશ્વરગુણૈર્યુક્તં પુત્રમર્થપતેરથ ।
પાઞ્ચાલિકં વશી દૃષ્ટ્વા પ્રયાગં પરતો યયૌ

સ્નાત્વા સન્નિહિતે તીર્થે યામુને લોકવિશ્રુતે ।
દૃષ્ટ્વા વટેશ્વરં રુદ્રં માધવં યોગશાયિનમ્

દ્વાવેવ ભક્તિતઃ પૂજ્યૌ પૂજયિત્વા મહાસુરઃ ।
માઘમાસમથોપોષ્ય તતો વારાણસીં ગતઃ

તતો ઽસ્યાં વરણાયં ચ તીર્થેષુ ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
સર્વપાપહરાદ્યેષુ સ્નાત્વાર્ઽચ્ય પિતૃદેવતાઃ

પ્રદક્ષિમીકૃત્ય પુરીં પૂજ્યાવિમુક્તકેશવૌ ।
લોલં દિવાકરં દૃષ્ટ્વા તતો મધુવનં યયૌ

તત્ર સ્વયંભુવં દેવં દદર્શાસુરસત્તમઃ ।
તમભ્યર્ચ્ય મહાતેજાઃ પુષ્કરારણ્યમાગમત્

તેષુ ત્રિષ્વપિ તીર્થેષુ સ્નાત્વાર્ઽચ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
પુષ્કરાક્ષમયોગન્ધિ બ્રહ્માણં ચાપ્યપૂજયત્

તતો ભૂયઃ સરસ્વત્યાસ્તીર્થે ત્રૈલોક્યવિશ્રુતે ।
કોટિતીર્થે રુદ્રકોટિં દદર્શ વૃષભધ્વજમ્

નૈમિષેયા દ્વિજવરા માગધેયાઃ સસૈન્ધવાઃ ।
ધર્મારણ્યાઃ પૌષ્કરેયા દણ્ડકારણ્યકાસ્તથા

ચામ્પેયા ભારુકચ્છેયા દેવિકાતીરગાશ્ચ યે ।
તે તત્ર શઙ્કરં દ્રષ્ટું સમાયાતા દ્વિજાતયઃ

કોટિસંખ્યાસ્તપઃ સિદ્ધા હરદર્શલાલસાઃ ।
અહં પૂર્વમહં પૂર્વમિત્યેવં વાદિનો મુન્

તાન્ સંક્ષુબ્ધાન્ હરો દૃષ્ટ્વા મહર્ષીન્ દગ્ધકિલ્બિષાન્ ।
તેષામેવાનુકમ્પાર્થં કોટિમૂર્ત્તિરભૂદ્ ભવઃ

તતસ્તે મુનયઃ પ્રીતાઃ સર્વ એવ મહેશ્વરમ્ ।
સંપૂજયન્તસ્તસ્થુર્વૈ તીર્થં કૃત્વા પૃથક્ પૃથક્ ।
ઇત્યેવં રુદ્રકોટીતિ નામ્ના શંભુરજાયત

તં દદર્શ મહાતેજાઃ પ્રહ્લાદો ભક્તિમાન્ વશી ।
કોટિતીર્થે તતઃ સ્નાત્વા તર્પયિત્વા વસુન્ પિતૄન્ ।
રુદ્રકોટિં સમભ્યર્ચ્ય જગામ કુરુજાઙ્ગલમ્

ત6 દેવવરં સ્થાણું શઙ્કરં પાર્વતીપ્રિયમ્ ।
સરસ્વતીજલે મગ્નં દદર્શ સુરપૂજિતમ્

સારસ્વતે ઽમ્ભસિ સ્નાત્વા સ્થાણું સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ।
સ્નાત્વા દસાશ્વમેધે ચ સંપૂજ્ય ચ સુરાન્ પિતૃન્

સહસ્રલિઙ્ગં સંપૂજ્ય સ્નાત્વા કન્યાહ્રદે શુચિઃ ।
અભિવાદ્ય ગુરું શુક્રં સોમતીર્થં જગામ હ

તત્ર સ્નાત્વાર્ઽચ્ય ચ પિતૃન્ સોમં સંપૂજ્ય ભક્તિતતઃ ।
ક્ષીરિકાવાસમભ્યેત્ય સ્નાનં ચક્રે મહાયશાઃ

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તરું વરુણં ચાર્ચ્ય બુદ્ધિમાન્ ।
ભૂયઃ કુરુધ્વજં દૃષ્ટ્વા પદ્માખ્યાં નગરી ગતઃ

તત્રાર્ચ્ય મિત્રાવરુણૌ ભાસ્કરૌ લોકપૂજિતૌ ।
કુમારધારામભ્યેત્ય દદર્શ સ્વામિનં વશી

સ્નાત્વા કપિલધારાયાં સંતર્પ્યાર્ચ્ય પિતૃન્ સુરાન્ ।
દૃષ્ટ્વા સ્કન્દં સમભ્યર્ચ્ય નર્મદાયાં જગામ હ

તસ્યાં સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય વાસુદેવં શ્રિયઃ પતિમ્ ।
જગામ ભૂધરં દ્રષ્ટું વારાહં ચક્રધારિણમ્

સ્નાત્વા કોકામુકે તીર્થે સંપૂજ્ય ધરણીધરમ્ ।
ત્રિસૌવર્ણં મહાદેવમર્બુદેશં જગામ હ

તત્ર નારીહ્રદે સ્નાત્વા પૂજયિત્વા ચ શઙ્કરમ્ ।
કાલિઞ્જરં સમભ્યેત્ય નીલકણ્ઠં દદર્શ સઃ

નીલતીર્થજલે સ્નાત્વા પૂજયિત્વા તતઃ શિવમ્ ।
જગામ સાગરાનૂપે પ્રભાસે દ્રષ્ટુમીશ્વરમ્

સ્નાત્વા ચ સંગમે નદ્યાઃ સરસ્વત્યાર્ણંવસ્ય ચ ।
સોમેશ્વરં લોકપતિં દદર્શ સ કપર્દિનમ્

યો દક્ષશાપનિર્દગ્ધઃ ક્ષયી તારાધિપઃ શશી ।
આપ્યાયિતઃ શઙ્કરેણ વિષ્ણુના સકપર્દિના

તાવર્ચ્ય દેવપ્રવરૌ પ્રજગામ મહાલયમ્ ।
તત્ર રુદ્રં સમભ્યર્ચ્ય પ્રજગામોત્તરાન્ કુરૂન્

પદ્મનાભં સ તત્રર્ચ્ય સપ્તગોદાવરં યયૌ ।
તત્ર સ્નાત્વાર્ઽચ્ય વિશ્વેશં ભીમં ત્રૈલોક્યવન્દિતમ્

ગત્વા દારુવને શ્રીમાન્ લિઙ્ગં સ દદર્શ હ ।
તમર્ચ્ય બ્રાહ્મણીં ગત્વા સ્નાત્વાર્ઽચ્ય ત્રિદશેશ્વરમ્

પ્લક્ષાવતરણં ગત્વા શ્રીનિવાસમપૂજયત્ ।
તતશ્ચ કુણ્ડિનં ગત્વા સંપૂજ્ય પ્રામતૃપ્તિદમ્

શૂર્પારકે ચતુર્બાહું પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
માગધારણ્યમાસાદ્ય દદર્શ વસુધાધિપમ્

તમર્ચયિત્વા વિશ્વેશં સ જગામ પ્રજામુખમ્ ।
મહાતીર્થે તતઃ સ્નાત્વા વાસુદેવં પ્રણમ્ય ચ

શોણં શંપ્રાપ્ય સંપૂજ્ય સ્કમવર્માણમીશ્વરમ્ ।
મહાકોશ્યાં મહાદેવં હંસાખ્યં ભક્તિમાનથ

પૂજયિત્વા જગામાથ સૈન્ધવારણ્યમુત્તમમ્ ।
તત્રેશ્વરં સુનેત્રાખ્યં શઙ્ખશૂલધરં ગુરુમ્ ।
પૂજયિત્વા મહાબાહુઃ પ્રજાગામ ત્રિવિષ્ટપમ્

તત્ર દેવં મહેશાનં જટાધરમિતિ શ્રુતમ્ ।
તં દૃષ્ટ્વાર્ઽચ્ય હરિં ચાસૌ તીર્થં કનખલં યયૌ

તત્રાર્ચ્ય ભદ્રકાલીશં વીરભદ્રં ચ દાનવઃ ।
ધનાધિપં ચ મેઘઙ્કં યયાવથ ગિરિવ્રજમ્

તત્ર દેવં પશુપતિં લોકનાથં મહેશ્વરમ્ ।
સંપૂજયિત્વા પિધિવત્કામરૂપં જગામ હ

શશિપ્રભં દેવવરં ત્રિનેત્રં સંપૂજયિત્વા સહ વૈ મૃડાન્યા ।
જગામ તીર્થપ્રવરં મહાખ્યં તસ્મિન્ મહાદેવમપૂજયત્

તતસ્ત્રિકૂટં ગિરિમત્રિપુત્રં જગામ દ્રષ્ટું સ હિ ચક્રપાણિનમ્ ।
તમીડ્ય ભક્ત્યા તુ ગજેન્દ્રસોક્ષણં જજાપ જપ્યં પરમં પવિત્રમ્

તત્રોષ્ય દૈત્યેશ્વરસૂનુરાદરાન્માસત્રયં મૂલફલામ્બુભક્ષી ।
નિવેદ્ય વિપ્રપ્રવરેષુ કાઞ્ચનં જગામ ઘોરં સ હિ દણ્ડકં વનમ્

તત્ર દિવ્યં મહાશાખં વનસ્પતિવપુર્ધરમ્ ।
દદર્શ પુણ્ડરીકાક્ષં મહાશ્વાપદવારણમ્

તસ્યાધસ્થાત્ ત્રિરાત્રં સ મહાભાગવતો ઽસુરઃ ।
સ્થિતઃ સ્થિણ્ડિલશાયી તુ પઠન્ સારસ્વતં સ્તવમ્

તસ્માત્ તીર્થવરં વિદ્વાન્ સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ।
જગામ દાનવો દ્રષ્ટું સર્વપાપહરં હરિમ્

તસ્યાગ્રતો જજાપાસૌ સ્તવૌ પાપપ્રણાશનૌ ।
યૌ પુરા ભગવાન્ પ્રાહ ક્રોડરૂપી જનાર્દનઃ

તસ્માદથાગાદ્ દૈત્યેન્દ્રઃ શાલગ્રામં મહાફલમ્ ।
યત્ર સંનિહિતો વિષ્ણુશ્ચરેષુ સ્થાવરેષુ ચ । ।
57.72 તત્ર સર્વગતં વિષ્ણું મત્વા ચક્રે રતિં બલી ।
પૂજયન્ ભગવત્પાદૌ મહાભાગવતો મુને

ઇયં તવોક્તા મુનિસંઘજુષ્ટા પ્રહ્લાદતીર્થાનુગતિઃ સુપુણ્યા ।
યત્કીર્ત્તનાચ્છ્રવણાત્ સ્પર્શનાચ્ચ વિમુક્તપાપા મનુજા ભવન્તિ