વામન પુરાણ · અધ્યાય 55

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે ચતુષ્પઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇરાવતીમનુપ્રાપ્ય પુણ્યાં તામૃષિકન્યકામ્ ।
સ્ત્રાત્વા સંપૂજયામાસ ચૈત્રાષ્ટમ્યાં જનાર્દનમ્

નક્ષત્રપુરુષં ચીર્ત્વા વ્રતં પુણ્યપ્રદં શુચિઃ ।
જગામ સ કુરુક્ષેત્રં પ્રહ્લાદો દાનવેશ્વરઃ

ઐરાવતેન મન્ત્રેણ ચક્રતીર્થં સુદર્શનમ્ ।
ઉપામન્ત્ર્ય તતઃ સસ્નૌ વેદોક્તવિધિના મુને

ઉપોષ્ય ક્ષણદાં ભક્ત્યા પૂજિયત્વા કુરુધ્વજમ્ ।
કૃતશૌચૌ જગામાથ દ્રષ્ટું પુરુષકેસરિમ્

સ્નાત્વા તુ દેવિકાયાં ચ નૃસિંહં પ્રતિપૂજ્ય ચ ।
તત્રેષ્ય રજનોમેકાં ગોકર્ણં દાનવો યયૌ

તસ્મિન્ સ્નાત્વા તથા પ્રાચીં પૂજ્યેશં વિશ્વકર્મિણમ્ ।
પ્રાચીને ચાપરે દૈત્યો દ્રષ્ટું કામેશ્વરં યયૌ

તત્ર સ્નાત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ પૂજયિત્વા ચ શઙ્કરમ્ ।
દ્રષ્ટું યયૌ ચ પ્રહ્લાદઃ પુણ્ડરીકં મહામ્ભસિ

તત્ર સ્નાત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ।
પુણ્ડરીકં ચ સંપૂજ્ય ઉવાસ દિવસત્રયમ્

વિશાખયૂપે તદનુ દૃષ્ટ્વા દેવં તથાજિતમ્ ।
સ્નાત્વા તથા કૃષ્ણતીર્થે ત્રિરાત્રં ન્યવસચ્છુચિઃ

તતો હંસપદે હંસં દૃષ્ટ્વા સંપૂજ્ય ચેશ્વરમ્ ।
જગામાસૌ પયોષ્ણાયામખણ્ડં દ્રષ્ટુમીશ્વરમ્

સ્નાત્વા પયોષ્ણ્યાઃ સલિલે પૂજ્યાખણ્ડં જગત્પતિમ્ ।
દ્રષ્ટું જગામ મતિમાન્ વિતસ્તાયાં કુમારિલમ્

તત્ર સ્નાત્વાર્ઽચ્ય દેવેશં બાલખિલ્યૈર્મરીચિષૈઃ ।
આરાધ્યામાનં યદ્યત્ર કૃતં પાપપ્રણાશનમ્

યત્ર સા સુરભિર્દેવી સ્વસુતાં કપિલાં શુભામ્ ।
દેવપ્રિયાર્થમસૃજદ્ધિતાર્થં જગતસ્તથા

તત્ર દેવહ્રદે સ્નાત્વા શંભું સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ।
વિધિવદ્દધિ ચ પ્રાશ્ય મણિમન્તં તતો યયૌ

તત્ર તીર્થવરે સ્નાત્વા પ્રાજાપત્યે મહામતિઃઽ દદર્શ શંભુ બ્રહ્માણં દેવેશં ચ પ્રજાપતિમ્

વિધાનતસ્તુ તાન્ દેવાન્ પૂજયિત્વા તપોધન ।
ષડ્રાત્રં તત્ર ચ સ્થિત્વા જગામ મધુનન્દિનીમ્

મધુમત્સલિલે સ્નાત્વા દેવં ચક્રધરં હરમ્ ।
શૂલબાહું ચ ગોવિન્દં દદર્શ દનુપુઙ્ગવઃ

નારદ ઉવાચ। ।
કિમર્થં ભગવાન્ શમ્ભુર્દધારાથ સુદર્શનમ્ ।
શૂલં તથા વાસુદેવો મમૈતદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રૂયતાં કથયિષ્યામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્ ।
કથયામાસ યાં વિષ્ણુર્ભવિષ્યમનવે પુરા

જલોદ્ભવો નામ મહાસુરેન્દ્રો ઘોરં સ તપ્ત્વા તપ ઉગ્રવીર્યઃ ।
આરાધયામાસ વિરઞ્ચિમારાત્ સ તસ્ય તુષ્ટો વરદો બભૂવ

દેવાસુરાણામજયો મહાહવે નિજૈશ્ચ શસ્ત્રૈરમરૈરવધ્યઃ ।
બ્રહ્મર્ષિશાપૈશ્ચ નિરીપ્સિતાર્થો જલે ચ વહ્નૌ સ્વગુણોપહર્ત્તા

એવંપ્રભાવો દનુપુઙ્ગવો ઽસૌ દેવાન્ મહર્ષીન્ નૃપતીન્ સમગ્રાન્ ।
આબાધમાનો વિચચાર ભૂમ્યાં સર્વાઃ ક્રિયા નાશયદુગ્રમૂર્તિઃ

તતો ઽમરા ભૂમિભવાઃ સભૂપાઃ જગ્મુઃ શરણ્યં હરિમીશિતારમ્ ।
તૈશ્ચાપિ સાર્દ્ધ ભગવાઞ્જગામ હિમાલયં યત્ર હરસ્ત્રિનેત્રઃ

સંમન્ત્ર્ય દેવર્ષિહિતં ચ કાર્યં મતિં ચ કૃત્વા નિધનાય શત્રોઃ ।
નિજાયુધાનાં ચ વિપર્યયં તૌ દેવાધિપૌ ચક્રતુરુગ્રકર્મિણૌ

તતશ્ ચાસૌ દાનવો વિષ્ણુશર્વૌ સમાયાતૌ તજ્જિઘાંસૂ સુરેશૌ ।
મત્વાજેયૌ શત્રુભિર્ઘોરરુપૌ ભયાસ્તોયે નિમ્નગાયાં વિવેશ

જ્ઞાત્વા પ્રનષ્ટં ત્રિદિવેન્દ્રશત્રું નદીં વિશાલાં મધુમત્સુપુણ્યામ્ ।
દ્વયોઃ સશસ્ત્રૌ તટયોર્હરીશૌ પ્રચ્છન્નમૂર્તી સહસા બભૂવતુઃ

જલોદ્ભવશ્ચાપિ જલં વિમુચ્ય જ્ઞાત્વા ગતૌ શઙ્કરવાસુદેવૌ ।
દિશસ્સમીક્ષ્ય ભયકાતરાક્ષો દુર્ગં હિમાદ્રિં ચ તદારુરોહ

મહીધ્રશૃઙ્ગોપરિ વિષ્ણુશમ્ભૂ ચઞ્ચૂર્યમાણં સ્વરિપું ચ દૃષ્ટ્વા ।
વેગાદુભૌ દુદુવતુઃ સશસ્ત્રૌ વિષ્ણુસ્ત્રિશૂલી ગિરિશશ્ચ ચક્રી

તાભ્યાં સ દૃષ્ટસ્ત્રિદશોત્તમાભ્યાં ચક્રેણ શૂલેન ચ બિન્નદેહઃ ।
પપાત શૈલાત્ તપનીયવર્ણો યથાન્તરિક્ષાદ્ વિમલા ચ તારા

એવં ત્રિશુલં ચ દધાર વિષ્ણુશ્ચક્રં ત્રિનેત્રો ઽપ્યરિસૂદનાર્થમ્ ।
યત્રાઘહન્ત્રી હ્યભવદ્ વિતસ્તા હરાઙ્ઘ્રિપાતાચ્છિશિરાચલાત્તુ

તત્પ્રાપ્ય તીર્થં ત્રિદશાધિપાભ્યાં પૂજાં ચ કૃત્વા હરિશઙ્કરાભ્યામ્ ।
ઉપોષ્ય ભક્ત્યા હિમવન્તમાગાદ્ દ્રષ્ટું ગિરીશં શિવવિષ્ણુગુપ્તમ્

તં સમભ્યર્ચ્ચ વિધિવદ્ દત્ત્વા દાનં દ્વિજાતિષુ ।
વિસ્તુતે હિમવત્પાદે ભૃગુતુઙ્ગં જગામ સઃ

યત્રેશ્વરો દેવવરસ્ય વિષ્ણોઃ પ્રાદાદ્રથાઙ્ગપ્રવરાયુધં વૈ ।
યેન પ્રચિચ્છેદ ત્રિધૈવ શઙ્કરં જિજ્ઞાસમાનો ઽસ્ત્રબલં મહાત્મા