વામન પુરાણ · અધ્યાય 54

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે ત્રિપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ ।
પુરૂરવા દ્વિજશ્રેષ્ઠ યથા દેવં શ્રિયઃ પતિમ્ ।
નક્ષત્રપુરુષાખ્યેન આરાધયત તદ્ વદ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રૂયતાં કથયિષ્યામિ નક્ષત્રપુરુષવ્રતમ્ ।
નક્ષત્રાઙ્ગનિ દેવસ્ય યાનિ યાનીહ નારદ

મૂલર્ક્ષં ચરણૌ વિષ્ણોર્જઙ્ઘે દ્વે રોહિણી સ્મૃતે ।
દ્વે જાનુની તથાશ્વિન્યૌ સંસ્તિતે રૂપધારિમઃ

આષાઢં દ્વે દ્વયં ચોર્વોર્ગુહ્યસ્થં ફાલ્ગુનીદ્વયમ્ ।
કટિસ્થાઃ કૃત્તિકાશ્ચૈવ વાસુદેવસ્ય સંસ્થિતાઃ

પ્રૌષ્ઠપદ્યાદ્વયં પાર્શ્વે કુક્ષિભ્યાં રેવતી સ્થિતા ।
ઉરઃસંસ્થા ત્વનુરાધા શ્રવિષ્ઠા પૃષ્ઠસંસ્થિતા

વિશાખા ભુજયોર્હસ્તઃ કરદ્વયમુદાહૃતમ્ ।
પુનર્વસુરથાઙ્ગુલ્યો નખાઃ સાર્પં તથોચ્યતે

ગ્રીવાસ્થૈતા તથા જ્યેષ્ઠા શ્રવણં કર્ણયોઃ સ્થિતમ્ ।
મુખસંસ્થસ્તથા પુષ્યઃ સ્વાતિર્દન્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

હનૂ દ્વે વારુણશ્ચોક્તો નાસા પૈત્ર ઉદાહૃતઃ ।
મૃગશીર્ષં નયનયો રૂપધારિણિ તિષ્ઠતિ

ચિત્રા ચૈવ લલાટે તુ ભરણી તુ તથા શિરઃ ।
શિરોરુહસ્થા ચૈવાર્દ્રા નક્ષત્રાઙ્ગમિદં હરેઃ

વિધાનં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાયોગેન નારદ ।
સંપૂજિતો હરિઃ કામાન્ વિદધાતિ યથેપ્સિતાન્

ચૈત્રમાસે સિતાષ્ટમ્યાં યદા મૂલગતઃ શશી ।
તદા તુ ભગવત્પાદૌ પૂજયેત્ તુ વિધાનતઃ ।
નક્ષત્રસન્નિધૌ દદ્યાદ્ વિપ્રેન્દ્રાય ચ ભોજનમ્

જાનુની ચાશ્વિનીયોગે પૂજયેદથ ભક્તિતઃ ।
દોહદે ચ હવિષ્યાન્નં પૂર્વવદ્ દ્વિજભોજનમ્

આષાઢાભ્યાં તથા દ્વાભ્યાં દ્વાવૂરૂ પૂજયેદ્ બુધઃ ।
સલિલં શિશિરં તત્ર દોહદે ચ પ્રકીર્તિતમ્

ફાલ્ગુનીદ્વિતયે ગુહ્યં પૂજનીયં વિચક્ષણૈઃ ।
દોદહે ચ પયો ગવ્યં દેયં ચ દ્વિજભોજનમ્

કૃત્તિકાસુ કટિઃ પૂજ્યા સોપવાસો જિતેન્દ્રિયઃ ।
દેયઞ્ચ દોહદં વિષ્ણોઃ સુગન્ધકુસુમોદકમ્

પાર્શ્વે ભાદ્રપદાયુગ્મે પૂજયિત્વા વિધાનતઃ ।
ગુડં સલેહકં દદ્યાદ્ દોહદે દેવકીર્તિતમ્

દ્વે કુક્ષી રેવતીયોગે દોહદે મુદ્ગમોદકાઃ ।
અનુરાધાસુ જઠરં ષષ્ઠિકાન્નં ચ દોહદે

શ્રવિષ્ઠાયાં તથા પૃષ્ઠં સાલિભક્તં ચ દોહદે ।
ભુજયુગ્મં વિશાખાસુ દોહદે પરમોદનમ્

હસ્તે હસ્તૌ તથા પૂજ્યૌ યાવકં દોહદે સ્મૃતમ્ ।
પુનર્વસાવઙ્ગુલીશ્ચ પટોલસ્તત્ર દોહદે

આશ્લેષાસુ નખાન્ પૂજ્ય દોહદે તિત્તિરામિષમ્ ।
જ્યેષ્ઠાયાં પૂજયેદ્ ગ્રીવાં દોહદે તિલમોદકમ્

શ્રવણે શ્રવણૌ પૂજ્યૌ દધિભક્તં ચ દોહદે ।
પુષ્યે મુખં પૂજયેત દોહદે ઘૃતપાયસમ્

સ્વાતિયોગે ચ દશના દોહદે તિલશષ્કુલી ।
દાતવ્યા કેશવપ્રીત્યૈ બ્રહ્મણસ્ય ચ ભોજનમ્

હનૂ શતભિષાયોગે પૂજયેચ્ચ પ્રયત્નતઃ ।
પ્રિયઙ્ગુરક્તશાલ્યન્નં દોહદં મધુવિદ્વિષઃ

મઘાસુ નાસિકા પૂજ્યા મધુ દદ્યાચ્ચ દોહદે ।
મૃગોત્તમાઙ્ગે નયને મૃગમાંસં ચ દોહદે

ચિત્રાયોગે લલાટં ચ દોહદે ચારુભોજનમ્ ।
ભરણીષુ શિરઃ પૂજ્યં ચારુ ભક્તં ચ દોહદે

સંપૂજનીયા વિદ્વદ્ભિરાર્દ્રાયોગે શિરોરુહાઃ ।
વિપ્રાંશ્ચ ભોજયેદ્ ભક્તયા દોહદે ચ ગુડાર્દ્રકમ્

નક્ષેત્રયોગેષ્વેતેષુ સમ્પૂજ્ય જગતઃ પતિમ્ ।
પારિતે દક્ષિણાન્દદ્યાત્ સ્ત્રીપુંસોશ્ચારુવાસસી

છત્રોપાનત્શ્વેતયુગં સપ્ત ધાન્યાનિ કાઞ્ચનમ્ ।
ઘૃતપાત્રં ચ મતિમન્ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

પ્રતિનક્ષત્રયોગેન પૂજનીયા દ્વિજાતયઃ ।
નક્ષત્રમય એવૈષ પુરુષઃ શાશ્વતો મતઃ

નક્ષત્રપુરુષાખ્યં હિ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ।
પૂર્વં કૃતં હિ ભૃગુણા સર્વપાતકનાશનમ્

અઙ્ગોપાઙ્ગાનિ દેવર્ષે પૂજયિત્વા જગદ્ગુરોઃ ।
સુરૂપામ્યભિજાયન્તે પ્રત્યઙ્ગઙ્ગાનિ ચૈવ હિ

સપ્તજન્મકૃતં પાપં કુલસંગાગતં ચ યત્ ।
પિતૃમાતૃસમુત્થં ચ તત્સર્વં હન્તિ કેશવઃ

સર્વાણિ ભદ્રાણ્યાપ્નોતિ શરીરારોગ્યમુત્તમમ્ ।
અનન્તાં મનસઃ પ્રીતિં રૂપં ચાતીવ શોભનમ્

વાઙ્માધુર્યં તથા કાન્તિ યચ્ચાન્યદભિવાઞ્છિતમ્ ।
દદાતિ નક્ષત્રપુમાન્ પૂજિતસ્તુ જનાર્દનઃ

ઉપોષ્ય સમ્યગેતેષુ ક્રમેણર્ક્ષેષુ નારદ ।
અરુન્ધતી મહાભાગા ખ્યાતિમગ્ર્યાં જગામ હ

આદિત્યસ્તનયાર્થાય નક્ષત્રાઙ્ગં જનાર્દનમ્ ।
સંપૂજયિત્વા ગોવિન્દં રેવન્તં પુત્રમાપ્તવાન્

રમ્ભા રૂપમવાપાગ્ર્યં વાઙ્માધુર્યં ચ મેનકા ।
કાન્તિ વિધુરવાપાગ્ર્યાં રાજ્યં રાજા પૂરૂવાઃ

એવં વિધાનતો બ્રહ્મન્નક્ષત્રાઙ્ગો જનાર્દનઃ ।
પૂજિતો રૂપધારી યૈસ્તૈઃ પ્રાપ્તા તુ સુકામિતા

એતત્ તવોક્તં પરમં પવિત્રં ધન્યં યશસ્યં શુભરૂપદાયિ ।
નક્ષત્રપુંસઃ પરમં વિધાનં શૃણુષ્વ પુણ્યામિહ તીર્થયાત્રામ