વામન પુરાણ · અધ્યાય 51

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે પઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
દેવમાતુઃ સ્થિતે ઉદરે વામનાકૃતૌ ।
નિસ્તેજસો ઽસુરા જાતા યથોક્તં વિશ્વયોનિના

નિસ્તેજસો ઽસુરાન્ દૃષ્ટ્વા પ્રહ્લાદં દાનવેશ્વરમ્ ।
બલિર્દાનવશાર્દૂલ ઇદં વચનમબ્રવીત્

બલિરુવાચ ।
તાત નિસ્તેજસો દૈત્યાઃ કેન જાતાસ્તુ હેતુના ।
કથ્યતાં પરમજ્ઞો ઽસિ શુભાશુભવિશારદ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તત્પૌત્રવચનં શ્રુત્વા મુહૂર્તં ધ્યાનમાસ્તિતઃ ।
કિમર્થં તેજસો હાનિરિતિ કસ્માદતીવ ચ

સ જ્ઞાત્વા વાસુદેવોત્થં ભયં દૈત્યેષ્વનુત્તમમ્ ।
ચિન્તયામાસ યોગાત્મા ક્વ વિષ્ણુઃ સાંપ્રતં સ્થિતઃ

અધો નાભેઃ સ પાતાલાન્ સપ્ત સંચિન્ત્ય નારદ ।
નાબેરુપરિ ભૂરાદિલ્લોકાંશ્ચર્તુમિયાદ્ વશી

ભૂમિં સ પઙ્કજાકારાં તન્મધ્યે પઙ્કજાકૃતિમ્ ।
મેરું દદર્શ શૈલેન્દ્રં શાતકૌમ્ભં મહર્દ્ધિમત્

તસ્યોપરિ મહાપુર્યસ્ત્વષ્ટૌ લોકપતીસ્તથા ।
તેષામાતુઃ સ દદૃશે મૃગપક્ષિગણૈર્વૃતમ્

તદધસ્તાન્મહાપુણ્યમાશ્રમં સુરપૂજિતમ્ ।
દેવમાતુઃ સ દદૃશે મૃગપક્ષિગણૈર્વૃતમ્

તાં દૃષ્ટ્વા દેવજનનીં સર્વતેજોધિકાં મુને ।
વિવેશ દાનવપતિરન્વેષ્ટું મધુસૂદનમ્

સ દૃષ્ટવાઞ્જગન્નાથં માધવં વામનાકૃતિમ્ ।
સર્વભીતવરેણ્યં તં દેવમાતુરથોદરે

તં દૃષ્ટ્વા પુણ્ડરીકાક્ષં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
સુરાસુરગણૈઃ સર્વૈઃ સર્વતો વ્યાપ્તવિગ્રહમ્

તેનૈવ ક્રમયોગેન દૃષ્ટ્વા વામનતાં ગતમ્ ।
દૈત્યતેજોહરં વિષ્ણું પ્રકૃતિસ્થો ઽભવત્ તતઃ

અથોવાચ મહાબુદ્ધિર્વિરોજનસુતં બલિમ્ ।
પ્રહ્લાદો મધુરં વાક્યં પ્રણમ્ય મધુસૂદનમ્

પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।
શ્રૂયતાં સર્વમાખ્યાસ્યે યતો વો ભયમાગતમ્ ।
યેન નિસ્તેજસો દૈત્યા જાતા દૈત્યેન્દ્ર હેતુના

ભવતા નિર્જિતા દેવાઃ સેન્દ્રરુદ્રાર્કપાવકાઃ ।
પ્રયાતાઃ શરણં દેવં હરિં ત્રિભુવનેશ્વરમ્

સ તેષામભયં દત્ત્વા શક્રાદિનાં જગદ્ગુરુઃ ।
અવતીર્ણો મહાબાહુરદિત્યા જઠરે હરિઃ

હૃતાનિ વસ્તેન બલે તેજાંસીતિ મતિર્મમ ।
નાલં તમો વિષહિતું સ્થાતું સૂર્યોદયં બલે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
પ્રહ્લાદવચનં શ્રુત્વા ક્રોધપ્રસ્ફુરિતાધરઃ ।
પ્રહ્લાદમાહાથ બલિર્ભાવિકર્મપ્રચોદિતઃ

બલિરુવાચ ।
તાત કો ઽય હરિર્નામ યતો નો ભયમાગતમ્ ।
સન્તિ મે શતશો દૈત્યા વાસુદેવબલાધિકાઃ

સહસ્રશો યૈરમરાઃ સેન્દ્રરુદ્રાગ્નિમારુતાઃ ।
નિર્જિત્ય ત્યાજિતાઃ સ્વર્ગં ભગ્નદર્પા રણાજિરે

યેન સૂર્યરથાદ્ વેગાત્ ચક્રં કૃષ્ટં મહાજવમ્ ।
સ વિપ્રચિત્તિર્બલવાન્ મમ સૈન્યપુરસ્સરઃ

અયઃશુઙ્કુ શિવઃ શંભુરસિલોમા વિલોમકૃત્ ।
ત્રિશિરા મકરાક્ષશ્ચ વૃષપર્વા નતેક્ષમઃ

એતે ચાનયે ચ બલિનો નાનાયુધવિસારદાઃ ।
યેષામેકૈકશો વિષ્ણુઃ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
પૌત્રસ્યૈતદ્ વચઃ શ્રુત્વા પ્રહ્લાદઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
ધિગ્ધિગિત્યાહ સ બલિં વૈકુણ્ઠાક્ષેપવાદિનમ્

ધિક્ત્વાં પાપસમારારં દુષુટબુદ્ધિં સુબાલિશમ્ ।
હરિં નિન્દયતો જિહ્વા કથં ન પતિતા તવ

શોચ્યસ્ત્વમસિ દુર્બુદ્ધે નિન્દનીયશ્ ચ સાધુભિઃ ।
યત્ ત્રૈલોક્યગુરું વિષ્ણુમભિનિન્દસિ દુર્મતે

શોચ્યશ્ચાસ્મિ ન સંદેહો યેન જાતઃ પિતા તવ ।
યસ્ય ત્વં કર્કશઃ પુત્રો જાતો દેવાવમાન્યકઃ

ભવાન્ કિલ વિજાનાતિ તથા ચામી મહાસુરાઃ ।
યતા નાન્યઃ પ્રિયઃ કશ્ચિન્મમ તસ્માજ્જનાર્દનાત્

જાનન્નપિ પ્રિયતરં પ્રાણેભ્યો ઽપિ હરિં મમ્ ।
સર્વેશ્વરેશ્વરં દેવં કથં નિન્દિતવાનસિ

ગુરુઃ પૂજ્યસ્તવ પિતા પૂજ્યસ્તસ્યાપ્યહં ગુરુઃ ।
મમાપિ પૂજ્યો ભગવાન્ ગુરુર્લોકગુરુર્હરિઃ

ગુરોર્ગુરુગુરુર્મૂઢ પૂજ્યઃ પજ્યતમસ્તવ ।
પૂજ્યં નિન્દયસે પાપ કથં ન પતિતો ઽસ્યધઃ

શોચનીયા દુરાચારા દાનવામી કૃતાસ્ત્વયા ।
યેષાં ત્વં કર્કશો રાજા વાસુદેવસ્ય નિન્દકઃ

યસ્માદ્ પૂજ્યોર્ઽચનીયશ્ચ ભવતા નિન્દિતો હરિઃ ।
તસ્માત્ પાપસમાચરા રાજ્યનાશમવાપ્નુહિ

યતા નાન્યત્ પ્રિયતરં વિદ્યતે મમ કેશવાત્ ।
મનસા કર્મણા વાચા રાજ્યભ્રષ્ટસ્તથા પત

યતા ન તસ્માદપરં વ્યતિરિક્તં હિ વિદ્યતે ।
ચતુર્દશસુ લોકેષુ રપાજ્યભ્રષ્ટસ્તથા પત

સર્વેષામંપિ ભૂતાનાં નાન્યલ્લોકે પરાયણમ્ ।
યથા તથાનુપસ્યેયં ભવન્તં રાજ્યવિચ્યુતમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
એવમુચ્ચારિતે વાક્યે બલિઃ સત્વરિતસ્તદા ।
અવતીર્યાસનાદ્ બ્રહ્મન્ કૃતાઞ્જલિપુટો બલી

શિરસા પ્રણિપત્યાહ પ્રસાદં યાતુ મે ગુરુઃ ।
કૃતાપરાધાનપિ હિ ક્ષમન્તિ ગુરવઃ શિશૂન્

તત્સાધુ યદહં શપ્તો ભવતા દાનવેશ્વર ।
ન બિભેમિ પરેભ્યો ઽહં ન ચ રાજ્યપરિક્ષયાત્

નૈવ દુઃખં મમ વિભો યદહં રાજ્યવિચ્યુતઃ ।
દુઃખં કૃતાપરાધત્વાદ્ ભવતો મે મહત્તરમ્

તત્ ક્ષમ્યતાં તાત મમાપરાધો બાલો ઽસ્મયનાથો ઽસ્મિ સુદુર્મતિશ્ચ ।
કૃતે ઽપિ દોષે ગુરવઃ શિશૂનાં ક્ષમન્તિ દૈત્યં સમુપાગતાનામ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
સ એવમુક્તો વચનં મહાત્મા વિમુક્તમોહો હરિપાદભક્તઃ ।
ચિરં વિચિન્ત્યાદ્ભુતમેતદિત્થમુવાચ પૌત્રં મધુરં વચો ઽથ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ ।
તાત મોહેન મે જ્ઞાનં વિવેકશ્ચ તિરસ્કૃતઃ ।
યેન સર્વગતં વિષ્ણું જાનંસ્ત્વાં સપ્તવાનહમ્

નૂનમેતેન ભાવ્યં વૈ ભવતો યેન દાનવ ।
મમાવિશન્મહાબાહો વિવેકપ્રતિષેધકઃ

તસ્માદ્ રાજ્યં પ્રતિ વિભો ન જ્વરં કર્તુમર્હસિ ।
અવશ્યં ભાવિનો હ્યર્થા ન વિનશ્યન્તિ કર્હિચિત્

પુત્રમિત્રકલત્રાર્થ રાજ્યભોગધનાય ચ ।
આગમે નિર્ગમે પ્રાજ્ઞો ન વિષાદં સમાચરેત્

યથા યથા સમાયાન્તિ પૂર્વકર્મવિધાનતઃ ।
સુખદુઃખાનિ દૈત્યેન્દ્ર નરસ્તાનિ સહેત્ તથા

આપદામાગમં દૃષ્ટ્વા ન વિષ્ણ્ણો ભવેદ્ વશી ।
સંપદં ચ સુવિસ્તીર્ણાં પ્રાપ્ય નો ઽધૃતિમાન્ ભવેત્

ધનક્ષયે ન મુહ્યન્તિ ન હૃષ્યન્તિ ધનાગમે ।
ધીરાઃ કાર્યેષુ ચ સદા ભવન્તિ પુરુષોત્તમાઃ

એવં વિદિત્વા દૈત્યેન્દ્ર ન વિષાદં કથઞ્ચન ।
કર્તુમર્હસિ વિદ્વાંસ્ત્વં પણ્ડિતો નાવસીદતિ

તથાન્યચ્ચ મહાબાહો હિતં શૃણુ મહાર્થકમ્ ।
ભવતો ઽથ તથાન્યેષાં શ્રુત્વા તચ્ચ સમાચર

શરણ્યં શરણં ગચ્છ તમેવ પુરુષોત્ત્મમ્ ।
સ તે ત્રાતા ભયાદસ્માદ્ દાનવેન્દ્ર ભવિષ્યતિ

યે સંશ્રિતા હરિમનન્તમનાદિમધ્યં વિષ્ણું ચરાચરગુરું હરિમીશિતારમ્ ।
સંસારગર્તપતિતસ્ય કરાવલમ્બં નૂનં ન તે ભુવિ નરા જ્વરિણો ભવન્તિ

તન્મના દાનવશ્રેષ્ઠ તદ્ભક્તશ્ચ ભવાધુના ।
સ એષ ભવતઃ શ્રેયો વિધાસ્યતિ જનાર્ધનઃ

અહં ચ પાપોપશમાર્થમીશમારાધ્ય યાસ્યે પ્રતિતીર્થયાત્રામ્ ।
વિમુક્તપાપશ્ચ તતો ગમિષ્યે યત્રાચ્યુતો લોકપતિર્નૃસિંહઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમાશ્વાસ્ય બલિં મહાત્મા સંસ્મૃત્ય યોગાધિપતિં ચ વિષ્ણુમ્ ।
આમન્ત્ર્ય સર્વાન્ દનુયૂથપાલાન્ જગામ કર્તું ત્વથ તીર્થયાત્રામ્