વામન પુરાણ · અધ્યાય 50

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે એકોનપઞ્ચાશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ગતે ત્રૈલોક્યરાજ્યે તુ દાનવેષુ પુરન્દરઃ ।
જગામ બ્રહ્મસદનં સહ દેવૈઃ શચીપતિઃ

તત્રાપશ્યત્ સ દેવેશં બ્રહ્માણં કમલોદ્ભવમ્ ।
ઋષિભિઃ સાર્ધમાસીનં પિતરં સ્વં ચ કશ્યપમ્

તતો નનામ શિરસા શક્રઃ સુરગણૈઃ સહ ।
બ્રહ્માણં કશ્યપં ચૈવ તાંશ્ચ સર્વાસ્તપોધનાન્

પ્રોવાચેન્દ્રઃ સુરૈઃ સાર્ધ દેવનાથં પિતામહમ્ ।
પિતામહ હૃતં રાજ્યં બલિના બલિના મમ

બ્રહ્મા પ્રોવાચ શક્રૈતદ્ ભુજ્યતે સ્વકૃતં ફલમ્ ।
શક્રઃ પપ્રચ્છ ભો બ્રૂહિ કિં મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્

કશ્યપો ઽપ્યાહ દેવેશં ભ્રૂણહત્યા કૃતા ત્વયા ।
દિત્યુદરાત્ ત્વયા ગર્ભઃ કૃત્તો વૈ બહુધા બલાત્

પિતરં પ્રાહ દેવેન્દ્રઃ સ માતુર્દેષતો વિભો ।
કૃન્તનં પ્રાપ્તવાન્ ગર્ભો યદશૌચા હિ સા ભવત્

તતો ઽબ્રવીત્ કશ્યપસ્તુ માતુર્દેષઃ સ દાસતામ્ ।
ગતસ્તતો વિનિહતો દાસો ઽપિ કુલિશેન ભો

તચ્છ્રુત્વા કશ્યપવચઃ પ્રાહ શક્રઃ પિતામહમ્ ।
વિનાશં પાપ્મનો બ્રૂહિ પ્રાયશ્ચિત્તં વિભો મમ

બ્રહ્મા પ્રોવાચ દેવેશં વશિષ્ઠઃ કશ્યપસ્તથા ।
હિતં સર્વસ્ય જગતઃ શક્રસ્યાપિ વિશેષતઃ

શઙ્ખચક્રગદાપાણિર્માધવઃ પુરુષોત્તમઃ ।
તં પ્રપદ્યસ્વ શરણં સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ

સહસ્રાક્ષો ઽપિ વચનં ગુરૂણાં સ નિશમ્ય વૈ ।
પ્રોવાચ સ્વલ્પકાલેન કસ્મિન્ પ્રાપ્યો બહૂદયઃ ।
તમૂચુર્દેવતા મર્ત્યે સ્વલ્પકાલે મહોદયઃ

ઇત્યેવમુક્તઃ સુરરાડ્ વિરિઞ્ચિના મરીચિપુત્રેણ ચ કશ્યપેન ।
તથૈવ મિત્રાવરુણાત્મજેન વેગાન્મહીપૃષ્ઠમવાપ્ય તસ્થૌ

કાલિઞ્જરસ્યોત્તરતઃ સુપુણ્યસ્તથા હિમાદ્રેરપિ દક્ષિણસ્થઃ ।
સુશસ્થલાત્ પૂર્વત એવ વિશ્રુતો વસોઃ પુરાત્ પિશ્ચિમતો ઽવતસ્થે

પૂર્વં ગયેન નૃવરેમ યત્ર યષ્ટો ઽશ્વમેધઃ શતકૃત્સદક્ષિણઃ ।
મનુષ્યેમેધઃ શતકૃત્સહસ્રકૃન્નરેન્દ્રસૂયશ્ચ સહસ્રકૃદ્ વૈ

તથા પુરા દુર્યજનઃ સુરાસુરૈઃ ખ્યાતો મહામેધ ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ ।
યત્રાસ્ય ચક્રે ભગવાન્ મુરારિઃ વાસ્તવ્યમવ્યક્તતનુઃ ખમૂર્તિમત્ ।
ખ્યાતિં જગામાથ ગદાધરેતિ મહાઘવૃક્ષસ્ય શિતઃ કુઠારઃ

યસ્મિન્ દ્વિજેન્દ્રાઃ શ્રુતિશાસ્ત્રવર્જિતાઃ સમત્વમાયાન્તિ પિતામહેન ।
સકૃત્ પિતૃન્ યત્ર ચ સંપ્રપૂજ્ય ભક્ત્યા ત્વનન્યેન હિ ચેતસૈવ ।
ફલં મહામેધમખસ્ય માનવા લભન્ત્યનન્ત્યં ભગવત્પ્રસાદાત્

મહાનદી યત્ર સુરર્ષિકન્યા જલાપદેશાદ્ધિમશૈલમેત્ય ।
ચક્રે જગત્પાપવિનષ્ટિમગ્ર્યાં સંદર્શનપ્રાશનમઞ્જનેન

તત્ર શક્રઃ સમભ્યેત્ય મહાનદ્યાસ્તટે ઽદ્ભુતે ।
આરાધનાય દેવસ્ય કૃત્વાશ્રમમવસ્થિતઃ

પ્રાતઃસ્નાયી ત્વધઃશાયી એકભક્તસ્ત્વયાચિતઃ ।
તપસ્તેપે સહસ્રાક્ષઃ સ્તુવન્ દેવં ગદાધરમ્

તસ્યૈવં તપ્યતઃ સ્મયગ્જિતસર્વેન્દ્રિયસ્ય હિ ।
કામક્રોધવિહીનસ્ય સાગ્રઃ સંવત્સરો ગતઃ

તતો ગદાધરઃ પ્રીતો વાસવં પ્રાહ નારદ ।
ગચ્છ પ્રીતો ઽસ્મિ ભવતો મુક્તપાપો ઽસિ સામ્પ્રતમ્

નિજં રાજ્યં ચ દેવેશ પ્રાપ્સ્યસે ન ચિરાદિવ ।
યતિષ્યામિ તથા શક્ર ભાવિ શ્રેયો યતા તવ

ઇત્યેવમુક્તો ઽથ ગદાધરેણ વિસર્જિતઃ સ્નાપ્ય મનોહરાયામ્ ।
સ્નાતસ્ય દેવસ્ય તદૈનસો નરાસ્તં પ્રોચુરસ્માનનુસાસયસ્વ

પ્રોવાચ તાન્ ભીષણકર્મકારાન્ નામ્ના પુલિન્દાન્ મમ પાપસંભવાઃ ।
વસધ્વમેવાન્તરમદ્રિસુખ્યયોર્હિમાદ્રિકાલિઞ્જરયોઃ પુલિન્દાઃ

ઇત્યેવમુક્ત્વા સુરરાટ્ પુલિન્દાન્ વિમુક્તપાપો ઽમરસિદ્ધયક્ષૈઃ ।
સંપૂજ્યમાનો ઽનુજગામ ચમં માતુસ્તદા ધર્મનિવાસમીડ્યમ્

દૃષ્ટ્વાદિતિં મૂર્ધ્નિ કૃતાઞ્જલિસ્તુ વિનામ્રમૌલિઃ સમુપાજગામ્ ।
પ્રણમ્ય પાદૌ કમલોદરાભૌ નિવેદયામાસ તપસ્તદાત્મનઃ

પપ્રચ્છ સા કારણમીશ્વરં તમ્ આઘ્રાય ચાલિઙ્ગ્ય સહાશ્રુદૃષ્ટ્યા ।
સ ચાચચક્ષે બલિના રણે જયં તદાત્મનો દેવગણૈશ્ચ સાર્ધમ્

શ્રુત્વૈવ સા શોકપરિપ્લુતાઙ્ગી જ્ઞાત્વા જિતં દૈત્યસુતૈઃ સુતં તમ્ ।
દુઃખાન્વિતા દેવમનાદ્યમીડ્યં જગામ વિષ્ણું શરણં વરેણ્યમ્

નારદ ઉવાચ ।
કસ્મિન્ જનિત્રી સુરસત્તમાનાં સ્થાને હૃષીકેશમનન્તમાદ્યમ્ ।
ચરાચરસ્ય પ્રભવં પુરાણમારાધયામાસ શુભે વદ ત્વમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
સુરારણિઃ શક્રમવેક્ષ્ય દીનં પરાજિતં દાનવનાયકેન ।
સિતે ઽથ પક્ષે મરાર્ક્ષગેર્ઽકે ઘૃતાર્ચિષઃ સ્યાદથ સપ્તમે ઽહ્નિ । ।
50.31 દૃષ્ટ્વૈવે દેવં ત્રિદશાધિપં તં મહોદયે શક્રદિશાધિરૂઢમ્ ।
નિરાશના સંયતવાક્ સુચિતા તદોપતસ્થે શરણં સુરેન્દ્રમ્

અદિતિરુવાચ ।
જયસ્વ દિવ્યામ્બુજકોશચૌર જયસ્વ સંસારતરોઃ કુઠાર ।
જયસ્વ પાપેન્ધનજાતવેદસ્તમૌઘસંરોધ નમો નમસ્તે

નમો ઽસુ તે ભાસ્કર દિવ્યમૂર્તે ત્રૈલોક્યલક્ષ્મીતિલકાય તે નમઃ ।
ત્વં કારણં સર્વચરાચરસ્ય નાથો ઽસિ માં પાલય વિશ્વમૂર્તે

ત્વયા જગન્નાથ જગન્મયેન નાથેન શક્રો નિજરાજ્યહાનિમ્ ।
અવાપ્તાવાન્ શત્રુપરાભવં ચ તતો ભવન્તં શરણં પ્રપન્ના

ઇત્યેવમુક્ત્વા સુરુપૂજિતં સા આલિખ્ય રક્તેન હિ ચન્દનેન ।
સંપૂજયિત્વા કરવીરપુષ્યૈઃ સંધૂપ્ય ધૂપૈઃ કણમર્કભોજ્યમ્

નિવેદ્ય ચૈવાજ્યયુતં મહાર્હમન્નં મહેન્દ્રસ્ય હિતાય દેવી ।
સ્તવેન પુણ્યેન ચ સંસ્તુવન્તી સ્થિતા નિરાહારમથોપવાસમ્

તતો દ્વિતીયે ઽહ્નિ કૃતપ્રણામા સ્નાત્વા વિધાનેન ચ પૂજયિત્વા ।
દત્ત્વા દ્વિજેભ્યઃ કણકં તિલાજ્યં તતો ઽગ્રતઃ સા પ્રયતા બભૂવ

તતઃ પ્રીતો ઽભવદ્ ભાનુર્ઘૃતાર્ચિઃ સૂર્યમણ્ડલાત્ ।
વિનિઃસૃત્યયાગ્રતઃ સ્થિત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્

વ્રતેતાનેન સુપ્રીતસ્તવાહં દક્ષનન્દિનિ ।
પ્રાપ્સ્યસે દુર્લભં કામં મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ

રાજ્યં ત્વત્તનયાનાં વૈ દાસ્યે દેવિ સુરારણિ ।
દાનવાન્ ધ્વંસયિષ્યામિ સંભૂયૈવોદરે તવ

તદ્ વાક્યં વાસુદેવસ્ય શ્રુત્વા બ્રહ્મન્ સુરારણિઃ ।
પ્રોવાચ જગતાં યોનિં વેપમાના પુનઃ પુનઃ

કથં ત્વામુદરેણાહં વોઢું શક્ષ્યામિ દુર્ધરમ્ ।
યસ્યોદરે જગત્સર્વં વસતે સ્થાણુજઙ્ગમમ્

કસ્ત્વાં ધારયિતું નાથ શક્તસ્ત્રૈલોક્યધાર્યસિ ।
યસ્ય સપ્તાર્ણવાઃ કુક્ષૌ નિવસન્તિ સહાદ્રિભિઃ

તસ્માદ્ યથા સુરપતિઃ શક્રઃ સ્યાત્ સુરરાડિહ ।
યથા ચ ન મમ ક્લેશસ્તથા કુરુ જનાર્દન

વિષ્ણુરુવાચ ।
સત્યમેતન્મહાભાગે દુર્ધરો ઽસ્મિ સુરાસુરૈઃ ।
તથાપિ સંભવિષ્યામિ અહં દેવ્યુદરે તવ

આત્માનં ભુવનાન્ શૈલાંસ્ત્વાઞ્ચ દેવિ સકશ્યપામ્ ।
ધારયિષ્યામિ યોગેન મા વિષાદં કુથામ્બિકે

તવોદરે ઽહં દાક્ષેયિ સંભવિષ્યામિ વૈ યદા ।
તદા નિસ્તેજસો દૈત્યાઃ સભવિષ્યન્ત્યસંશયમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ વિવેશ તસ્યાશ્ચ ભૂયો ઽરિગણપ્રમર્દી ।
સ્વતેજસોંઽશેન વિવેશ દેવ્યાઃ તદોદરે શક્રહિતાય વિપ્ર