વામન પુરાણ · અધ્યાય 45

ઇતિ શ્રીવામપુરાણે ચતુશ્ચત્વારિશો ઽધ્યાયઃ
નારદ ઉવાચ ।
મલયે ઽપિ મહેન્દ્રેણ યત્કૃતં બ્રાહ્મણર્ષભ ।
નિષ્પાદિતં સ્વકં કાર્યં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રૂયતાં યન્મહેન્દ્રેણ મલયે પર્વતોત્તમે ।
કૃતં લોકહિતં બ્રહ્મન્નાત્મનશ્ચ તથા હિતમ્

અન્ધાસુરસ્યાનુચરા મયતાપુરોગમાઃ ।
તે નિર્જિતાઃ સુરગણૈઃ પાતાલગમનોત્સુકાઃ

દદૃશુર્મલયં શૈલં સિદ્ધાધ્યુષિતકન્દરમ્ ।
લતાવિતાસંછન્નં મત્તસત્ત્વસમાકુલમ્

ચન્દનૈરુરગાક્રાન્તૈઃ સુશીતૈરભિસેવિતમ્ ।
માધવીકુસુમામોદં ઋષ્યર્ચિતહરં ગિરિમ્

તં દૃષ્ટ્વા શીતલચ્છાયં શ્રાન્તા વ્યાયામકર્ષિતાઃ ।
મયતારપુરોગાસ્તે નિવાસં સમરોચયન્

તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ પ્રાણતૃપ્તિપ્રદો ઽનિલઃ ।
વિવાતિ શીતઃ શનકૈર્દક્ષિણો ગન્ધસંયુતઃ

તત્રૈવ ચ રતિં ચક્રઃ સર્વ એવ મહાસુરાઃ ।
કુર્વન્તો લોકસંપૂજ્યે વિદ્ધેષં દેવતાગણે

તાઞ્જ્ઞાત્વા શઙ્કરઃ શક્રં પ્રેષયન્મલયે ઽસુરાન્ ।
સ ચાપિ દદૃશે ગચ્છન્ પથિ ગોમાતરં હરિઃ

તસ્યાઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા દૃષ્ટ્વા શૈલં ચ સુપ્રભમ્ ।
દદૃશે દાનવાન્ સર્વાન્ સંહૃષ્ટાન્ ભોગસંયુતાન્

અથાજુહાવ બલહા સર્વાનેવ મહાસુરાન્ ।
તે ચાપ્યાયયુરવ્યગ્રા વિકિરન્તઃ શેરોત્કરાન્

તાનાગતાન્ બાણજાલૈઃ રથસ્થો ઽદ્ભુતદર્શના ।
છાદયામાસ વિપ્રર્ષે ગિરીન્ વૃષ્ટ્યા યથા ઘનઃ

તતો બાણૈરવચ્છાદ્ય મયાદીન્ દાનવાન્ હરિઃ ।
પાકં જઘાન તીક્ષ્ણાગ્રૈર્માર્ગણૈઃ કઙ્ગવાસસૈઃ

તત્ર નામ વિભુર્લોભે શાસનત્વાત્ શરૈર્દૃઢૈઃ ।
પાકશાસનતાં શક્રઃ સર્વામરપતિર્વિભુઃ

તથાન્યં પુરનામાનં બાણાસુરસુતં શરૈઃ ।
સુપુઙ્ખૈર્દારયામાસ તતો ઽભૂત્ સ પુરન્દરઃ

હત્વેત્થં સમરે ઽજૈષીદ્ ગોત્રભિદ્ દાનવં બલમ્ ।
તચ્ચાપિ વિજિતં બ્રહ્મન્ રસાતલમુપાગમત્

એતદર્થં સહસ્રાક્ષઃ પ્રેષિતો મલયાચલમ્ ।
ત્ર્યમ્બકેન મુનિશ્રેષ્ઠ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

નારદ ઉવાચ ।
કિમર્થં દૈવતપતિર્ગૌન્ત્રભિત્ કથ્યતે હરિઃ ।
એષ મે સંશયો બ્રહ્મન્ હૃદિ સંપરિવર્તતે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શ્રુયતાં ગોત્રભિચ્છક્રઃ કીર્તિતો હિ યથા મયા ।
હતે હિરણ્યકશિપૌ યચ્ચકારારિમર્દનઃ

દિતિર્વિનષ્ટપુત્રા તુ કશ્યપં પ્રાહ નારદ ।
વિભો નાથો ઽસિ મે દેહિ શક્રહન્તારમાત્મજમ્

કશ્યપસ્તામુવાચાથ યદિ ત્વમસિતેક્ષણે ।
શૌચાચારસમાયુક્તા સ્થાસ્યસે દશતીર્દશ

સંવત્સરાણાં દિવ્યાનાં તતસ્ત્રૈલોક્યનાયકમ્ ।
જનયિષ્યસિ પુત્રં ત્વં શત્રુઘ્નં નાન્યથા પ્રિયે

ઇત્યેવમુક્તા સા ભર્ત્રા દિતિર્નિયમમાસ્થિતા ।
ગર્ભાધાનં ઋષિઃ કૃત્વા જગામોદયપર્વતમ્

ગતે તસ્મિન્ મુનિશ્રેષ્ઠે સહસ્રાક્ષો ઽપિ સત્વરમ્ ।
તમાશ્રમમુપાગમ્ય દિતિં વચનમબ્રવીત્

કરિષ્યામ્યનુશુશ્રૂષાં ભવત્યા યદિ મન્યસે ।
બાઞમિત્યબ્રવીદ્ દેવી ભાવિકર્મપ્રચોદિતા

સમિદાહરણાદીનિ તસ્યાશ્ચક્રે પુરન્દરઃ ।
વિનીતાત્મા ચ કાર્યાર્થા છિદ્રાન્વેષી ભુજઙ્ગવત્

એકદા સા તપોયુક્તા શૌચે મહતિ સંસ્થિતા ।
દશવર્ષશતાન્તે તુ શિરઃસ્નાતા તપસ્વિની

જાનુભ્યામુપરિ સ્થાપ્ય મુક્તકેશા નિજં શિરઃ ।
સુષ્વાપ કેશપ્રાન્તૈસ્તુ સંશ્લિષ્ટચરણાભવત્

તમન્તરમશૌચસ્ય જ્ઞાત્વા દેવઃ સહસ્રદૃક્ ।
વિવેશ માતુરુદરં નાસારન્ધ્રેણ નારદ

પ્રવિશ્ય જઠરં ક્રુદ્ધો દૈત્યમાતુઃ પુરન્દરઃ ।
દદર્શોર્ધ્વમુકં બાલં કટિન્યસ્તકરં મહત્

તસ્યૈવાસ્યે ઽથ દદૃશે પેશીં માંસસ્ય વાસવઃ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશાં કરાભ્યાં જગૃહે ઽથ તામ્

તતઃ કોપસમાધ્માતો માંસપેશીં શતક્રતુઃ ।
કરાભ્યં મર્દયામાસ તતઃ સા કઠિનાભવત્

ઊર્ધ્વેનાર્ધં ચ વવૃધે ત્વધોર્ઽધં વવૃધે તથા ।
શતપર્વાથ કુલિશઃ સંજાતો માંસપેશિતઃ

તેનૈવ ગર્ભં દિતિજં વજ્રેણ શતપર્વણા ।
ચિચ્છેદ સપ્તધા બ્રહ્મન્ સ રુરોદ ચ વિસ્વરમ્

તતો ઽપયબુધ્યત દિતિરજાનાચ્છક્રચોષ્ટિતમ્ ।
શુશ્રાવ વાચં પુત્રસ્ય રુદમાનસ્ય નારદ

શક્રો ઽપિ પ્રાહ મા મૂઢ રુદસ્વેતિ સુઘર્ઘરમ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ચૈકૈકં ભૂયશ્ચિચ્છેદ સપ્તધા

તે જાતા મરુતો નામ દેવભૃત્યાઃ શતક્રતોઃ ।
માતુરેવાપચારેણ ચલન્તે તે પુરસ્કૃતાઃ ।
45.37 તતઃ સકુલિશઃ શક્રો નિર્ગમ્ય જઠરાત્ તદા ।
દિતિં કૃતાઞ્જલિપુટઃ પ્રાહ ભીતસ્તુ શાપતઃ

મમાસ્તિ નાપરાધો ઽયં યચ્છાસ્તસ્તનયસ્તવ ।
તવૈવાપનયાચ્છસ્તસ્તન્મે ન ક્રોદ્ધમર્હસિ

દિતિરુવાચ ।
ન તાવત્રાપરાધો ઽસ્તિ મન્યે દિષ્ટમિદં પુરા ।
સંપૂર્ણે ત્વપિ કાલે વૈ યા શૌચત્વમુપાગતા

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા તાન્ બાલાન્ પરિસાન્ત્વ્ય દિતિઃ સ્વયમ્ ।
દેવારાજ્ઞા સહૈતાંસ્તુ પ્રેષયામાસ ભામિનિ

એવં પુરા સ્વાનપિ સોદરાન્ સ ગર્ભસ્થિતાનુજ્જરિતું ભયાર્તઃ ।
બિભેદ વજ્રેણ તતઃ સ ગોત્રભિત્ ખ્યાતો મહર્ષે ભગવાન્ મહેન્દ્રઃ