વામન પુરાણ · અધ્યાય 43

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે દ્વિચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતઃ સ્વૈસૈન્યમાલક્ષ્ય નિહતં પ્રમથૈરથ ।
અન્ધકો ઽભ્યેત્ય શુક્રં તુ ઇદં વચનમબ્રવીત્

ભગવંસ્ત્વાં માશ્રિત્ય વયં બાધામ દેવતાઃ ।
અથાન્યાનપિ વિપ્રર્ષે ગન્ધર્વસુરકિન્નરાન્

તદિયં પશ્ય ભગવન્ મયા ગુપ્તા વરૂથિની ।
અનાથેન યથા નારી પ્રમથૈરપિ કાલ્યતે

કુજમ્ભાદ્યાશ્ચ નિહતા ભ્રાતરો મમ ભાર્ગવ ।
અક્ષયાઃ પ્રમથાશ્ચામી કુરુક્ષેત્રફલં યથા

તસ્માત્ કુરુષ્વ શ્રેયો નો ન જીયેમ યથા પરૈઃ ।
જયેમ ચ પરાન્ યુદ્ધે તથા ત્વં કુર્તુમર્હસિ

શુક્રો ઽન્ધકવચઃ શ્રુત્વા સાન્ત્વયન્ પરમાદ્ભુતમ્ ।
વચનં પ્રાહ દેવર્ષે બ્રહ્મર્ષિર્દાનવેશ્વરમ્ ।
ત્વદ્ધિતાર્થ યતિષ્યામિ કરિષ્યામિ તવ પ્રિયમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં વિદ્યાં સંજીવનીં કવિઃ ।
આર્વતયામાસ તદા વિધાનેન શુચિવ્રતઃ

તસ્યામાવર્ત્યમાનાયાં વિદ્યાયામસુરેશ્વરાઃ ।
યે હતાઃ પ્રથમં યુદ્ધે દાનવાસ્તે સમુત્થિતાઃ

કુજમ્ભાદિષુ દૈત્યેષુ નન્દી શઙ્કરમબ્રવીત્ ।
યુદ્ધાયાભ્યાગતેષ્વેવ નન્દી શઙ્કરમબ્રવીત્

મહાદેવ વચો મહ્યં શૃણુ ત્વં પરમાદ્ભુતમ્ ।
અવિચિન્ત્યમસહ્યં ચ મૃતાનાં જીવનં પુનઃ

યે હતાઃ પ્રમથૈર્દૈત્યા યથાશક્ત્યા રણાજિરે ।
તે સમુજ્જીવિતા ભૂયો ભાર્ગાવેણાથ વિદ્યાયા

તદિદં તૈર્મહાદેવ મહત્કર્મ કૃતં રણે ।
સંજાતં સ્વલ્પમેવેશ શુક્રવિદ્યાબલાક્ષયમ્

ઇત્યેવમુક્તે વચને નન્દિના કુલનન્દિના ।
પ્રત્યુવાચ પ્રભુઃ પ્રીત્ય સ્વાર્થસાધનમુત્તમમ્

ગચ્છ સુક્રં ગણપતે મમાન્તિકમુપાનય ।
અહં તં સંયમિષ્યામિ યથાયોગં સમેત્ય હિ

ઇત્યેવમુક્તો રુદ્રેણ નન્દી ગણપતિસ્તતઃ ।
સમાજગામ દૈત્યાનાં ચમું શુક્રજિઘૃક્ષયા

તં દદર્શાસુરશ્રેષ્ઠો બલવાન્ હયકન્ધરઃ ।
સંરુરોધ તદા માર્ગં સિહસ્યેવ પશુર્વને

સમુપેત્યાહનન્નન્દી વજ્રેણ શતપર્વણા ।
સ પપાતાથ નિઃસંજ્ઞો યયૌ નન્દી તતસ્ત્વરન્

તતઃ કુજમ્ભો જમ્ભશ્ચ બલો વૃત્રસ્ત્વયઃશિરાઃ ।
પઞ્ચ દાનવશાર્દુલા નન્દિનં સમુપાદ્રવન્

તથાન્યે દાનવશ્રેષ્ઠ મયહ્લાદપુરોગમાઃ ।
નાનાપ્રહરણા યુદ્ધે ગણનાથમભિદ્રવન્

તતો ગણાનામધિપં કુટ્યમાનં મહાબલૈઃ ।
સમપશ્યન્ત દેવાસ્તં પિતામહપુરોગમાઃ

તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ બ્રહ્મ પ્રાહ શક્રપુરોગમાન્ ।
સાહાય્યં ક્રિયતાં શંભોરેતદન્તરમુત્તમમ્

પિતામહોક્તં વચનં શ્રુત્વા દેવાઃ સવાસવાઃ ।
સમાપતન્ત વેગેન શિવસૈન્યમથામ્બરાત્

તેષામાપતતાં વેગઃ પ્રમથાનાં બલે બભૌ ।
આપગાનાં મહાવેગં પતન્તીનાં મહાર્ણવે

તતો હલહલાશબ્દઃ સમજાયત ચોભયોઃ ।
બલયોર્ઘોરસંકાશો સુરપ્રમથયોરથ

તમન્તરમુપાગમ્ય નન્દી સંગૃહ્ય વેગવાન્ ।
રથાદ્ ભાર્ગવમાક્રામત્ સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા

તમાદાય હરાભ્યાશમાગમદ્ ગણનાયકઃ ।
નિપાત્ય રક્ષિણઃ સર્વાનથ શુક્રં ન્યવેદયત્

તમાનીતં કવિં શર્વઃ પ્રાક્ષિપદ્ વદને પ્રભુઃ ।
ભાર્ગવં ત્વાવૃતતનું જઠરે સ ન્યવેશયત્

સ શંભુના કવિશ્ર્ષ્ઠો ગ્રસ્તો જઠરમાસ્થિતઃ ।
તુષ્ટાવ ભગવાન્તં તં મુનિર્વાગ્ભિરથાદરાત્

શુક્ર ઉવાચ ।
વરદાય નમસ્તુભ્યં હરાય ગુણશાલિને ।
શઙ્કરાય મહેશાય ત્ર્યમ્બકાય નમો નમઃ

જીવનાય નમસ્તુભ્યં લોકનાથ વૃષાકપે ।
મદનાગ્ને કાલશત્રો વામદેવાય તે નમઃ

સ્થાણવે વિશ્વરૂપાય વામનાય સદાગતે ।
મહાદેવાય શર્વાય ઈશ્વરાય નમો નમઃ

ત્રિનયન હર ભવ શઙ્કર ઉમાપતે જીમૂતકેતો શુહાગૃહ શ્મશાનનિરત ભૂતિવિલેપન સૂલપાણે પશુપતે ગોપતે તત્પુરુષસત્ત્મ નમો નમસ્તે ।
ઇત્થં સ્તુતઃ કવિવરેમ હરો ઽથ ભક્ત્યા પ્રીતો વરં વરય દદ્મિ તવેત્યુવાચ ।
સ પ્રાહ દેવવર દેહિ વરં મમાદ્ય યદ્વૈ તવૈવ જઠરાત્ પ્રતિનિર્ગમો ઽસ્તુ

તતો હરો ઽક્ષીણિ તદા નિરુધ્ય પ્રાહ દ્વિજેન્દ્રાદ્ય વિનિર્ગમસ્વ ।
ઇત્યુક્તમાત્રો વિભુના ચચાર દેવોદરે ભાર્ગવપુઙ્ગવસ્તુ

પરિભ્રમન્ દદર્શાથ શંભોરેવોદરે કવિઃ ।
ભુવનાર્ણવપાતાલાન્ વૃતાન્ સ્થાવરજઙ્મૈઃ

આદિત્યાન્ વસવો રુદ્રાન્ વિશ્વેદેવાન્ ગણાંસ્તથા ।
યક્ષાન્ કિંપુરુષાદ્યાદીન્ ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણાન્

મુનીન્ મનુજસાધ્યાંશ્ચ પશુકીટપિપીલિકાન્ ।
વૃક્ષગુલ્માન્ ગિરીન્ વલ્લ્યઃ ફલમૂલૌષધાનિ ચ

સ્થાલસ્થાંશ્ચ જલસ્થાંશ્ચાનિમિષાન્નિમિષાનપિ ।
ચતુષ્પદાન્ સદ્વિપદાન્ સ્થાવરાન્ જઙ્ગમાનપિ

અવ્યક્તાંશ્ચૈવ વ્યક્તાંશ્ચ સગુણાન્નિર્ગુણાનપિ ।
સ દૃષ્ટ્વા કૌતુકાવિષ્ટઃ પરિબભ્રામ ભાર્ગવઃ ।
તત્રાસતો ભાર્ગવસ્ય દિવ્યઃ સંવત્સરો ગતઃ

ન ચાનમલભદ્ બ્રહ્મંસ્તતઃ શ્રાન્તો ઽભવત્ કવિઃ ।
સ શ્રન્તં વીક્ષ્ય ચાત્માનં નાલભન્નિર્ગમં વશી ।
ભિક્તિનમ્રો મહાદેવં શરણં સમુપાગમ્

શુક્ર ઉવાચ। ।
વિશ્વરૂપ મહારૂપ વિશ્વરૂપાક્ષસૂત્રધૃક્ ।
સહસ્રાક્ષ મહાદેવ ત્વામહં શરણં ગતઃ

નમો ઽસ્તુ તે શઙ્કર શર્વ શંભો સહસ્રનેત્રાઙ્ઘ્રિભુજઙ્ગભૂષણ ।
દૃષ્ટ્વૈવ સર્વાન્ ભુવનાંસ્તવોદરે શ્રાન્તો ભવન્તં શરણં પ્રપન્નઃ

ઇત્યેવમુક્તે વચને મહાત્મા શંભુર્વચઃ પ્રાહ તતો વિહસ્ય ।
નિર્ગચ્છ પુત્રો ઽસિ મમાધુના ત્વં શિશ્નેન ભો ભાર્ગવવંશચન્દ્ર

નામ્ના તુ શુક્રેતિ ચરાચરાસ્ત્વાં સ્તોષ્યન્તિ નૈવાત્ર વિચારમન્યત્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ મુમોચ શિશ્નેન શુક્રં સ ચ નિર્જગામ

વિનિર્ગતો ભાર્ગાવવંશચન્દ્રઃ શુક્રત્વમાપદ્ય મહાનુભાવઃ ।
પ્રણમ્ય શંભું સ જગામ તૂર્ણ મહાસુરાણાં બલમુત્તમૌજાઃ

ભાર્ગવે પુનરાયાતે દાનવા મુદિતાભવન્ ।
પુનર્યુદ્ધાય વિદધુર્મતિં સહ ગણેશ્વરૈઃ

ગણેશ્વરાસ્તાનસુરાન્ સહામરાગણૈરથ ।
યુયુધુઃ સંકુલં યુદ્ધં સર્વ એવ જયેપ્સવઃ

તતો ઽસુરગણાનાં ચ દેવતાનાં ચ યુધ્યતામ્ ।
દ્વન્દ્વયુદ્ધૂં સમભવદ્ ઘોરરૂપં તપોધન

અન્ધકો નન્દિનં યુદ્ધં શઙ્કુકર્ણં ત્વયઃશિરાઃ ।
કુમ્ભધ્વજં બલિર્ધીમાન્ નન્દિષેણં વિરોચનઃ

અશ્વગ્રીવો વિશાખં ચ શાખો વૃત્રમયોધયત્ ।
વાણસ્તથા નૈગમેયં બલં રાક્ષસપુઙ્ગવઃ

વિનાયકો માહાવીર્ય પરશ્વધધરો રણે ।
સંક્રુદ્ધો રાક્ષસશ્રેષ્ઠં તુહુણ્ડં સમયોધયત્ ।
દુર્યોધનશ્ચ બલિનં ઘણ્ટાકર્ણમયોધયત્

હસ્તી ચ કુણ્ડજઠરં હ્લાદો વીરં ઘટોદરમ્ ।
એતે હિ બલિનાં શ્રેષ્ઠા દાનવાઃ પ્રમથાસ્તથા ।
સંયોધયન્તિ દેવર્ષે દિવ્યાબ્દાનાં શતનિ ષટ્

શતક્રતુમથાયાન્તં વજ્રપાણિમભિસ્થિતમ્ ।
વારયામાસ બલવાન્ જમ્ભો નામ મહાસુરઃ

સમ્ભુનામાસુરપતિઃ સ બ્રહ્મણમયોધયત્ ।
મહૌજસં કુજમ્ભશ્ચ વિષ્ણું દૈત્યાન્તકારિણમ્

વિવસ્વન્તં રણે શાલ્વો વરુણં ત્રિશિરાસ્તથા ।
દ્વિમૂર્ધા પવનં સોમં રાહુર્મિત્રં વિરૂપધૃક્

અષ્ટૌ યે વસવઃ ખ્યાતા ધરાદ્યાસ્તે મહાસુરાન્ ।
અષ્ટાવેવ મહેષ્વાસાન્ વારયામાસુરાહવે

સરભઃ શલક્ષઃ પાકઃ પુરો ઽથ વિપૃથુઃપૃથુઃ ।
વાતાપિ ચેલ્વલશ્ચૈવ નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રયોધિનઃ

વિશ્વેદેવગણાન્ સર્વાન્ વિષ્વક્સેનપુરોગમાન્ ।
એક એવ રણે રૌદ્રઃ કાલનેમિર્મહાસુરઃ

એકાદશૈવ યે રુદ્રાસ્તાનેકો ઽપિ રણોત્કટઃ ।
યોધયામાસ તેજસ્વી વિદ્યુન્માલી મહાસુરઃ

દ્વાવશ્વિનૌ ચ નરકો ભાસ્કરાનેવ શમ્બરઃ ।
સાધ્યાન્ મરુદ્ગણાંશ્ચૈવ નિવાતકવચાદયઃ

એવં દ્વન્દ્રવસહસ્રાણિ પ્રમથામરદાનવૈઃ ।
કૃતાનિ ચ સુરાબ્દાનાં દશતીઃ ષટ્ મહામુને

યદા ન શકિતા યોદ્ધું દૈવતૈરમરારયઃ ।
તદા માયં સમાશ્રિત્ય ગ્રસન્તઃ ક્રમશો ઽવ્યયાન્

તતો ઽભવચ્છૈલપૃષ્ઠં પ્રાવૃડભ્રસમપ્રભૈઃ ।
આવૃતં વર્જિતં સર્વૈઃ પ્રમથૈરમરૈરપિ

દૃષ્ટ્વા શૂન્યં ગિરિપ્રસ્થં ગ્રસ્તાંશ્ ચ પ્રમથામરાન્ ।
ક્રોધાદુત્પાદયામાસ રુદ્રો જૃમ્ભાયિકાં વશી

તયા સ્પૃષ્ટા દનુસુતા અલસા મન્દભાષિણઃ ।
વદનં વિકૃતં કૃત્વા મુક્તશસ્ત્રં વિજૃમ્ભિરે

જૃમ્ભમાણેષુ ચ તદાચ દાનવેષુ ગણેશ્વરાઃ ।
સુરાશ્ચ નિર્યયુસ્તૂર્ણં દૈત્યદેહેભ્ય આકુલા

મેઘપ્રભેભ્યો દૈત્યેભ્યો નિર્ગચ્છન્તો ઽમરોત્તમાઃ ।
શોભન્તે પદ્મપત્રાક્ષા મેઘેભ્ય ઇવ વિદ્યુતઃ

ગણામરેષુ ચ સમં નિર્ગતેષુ તપોધન ।
અયુધ્યન્ત મહાત્માનો ભૂય એવાતિકોપિતાઃ

તતસ્તુ દેવૈઃ સગણૈઃ દાનવાઃ શર્વપાલિતૈઃ ।
પરાજીયન્ત સંગ્રામે ભૂયો ભૂયસ્ત્વહર્નિશમ્

તતસ્ત્રિનેત્રઃ સ્વૈં સંધ્યાં સપ્તાબ્ધશતિકે ગતે ।
કાલે ઽભ્યુપાસત તદા સો ઽષ્ટાદશભુજો ઽવ્યયઃ

સંસ્પૃશ્યાપઃ સરસ્વત્યાં સ્નાત્વા ચ વિધિના હરઃ ।
કૃતાર્થો ભક્તિમાન્ મૂર્ધ્ના પુષ્પાઞ્જલિમુપાક્ષિપત્

તતો નનામ શિરસા તતશ્ચક્રે પ્રદક્ષિણમ્ ।
હિરણ્યગર્ભેત્યાદિત્યમુપતસ્થે જજાપ હ

ત્વષ્ટ્રે નમો નમસ્તે ઽસ્તુ સમ્યગુચ્ચાર્ય શૂલધૃક્ ।
નનર્ત ભાવગમ્ભીરં દોર્દણ્ડં ભ્રામયન્ બલાત્

પરિનૃત્યતિ દેવેશે ગણાશ્ચૈવામરાસ્તથા ।
નૃત્યન્તે ભાવસંયુક્તા હરસ્યાનુવિલાસિનઃ

સન્ધ્યામુપાસ્ય દેવેશઃ પરિનૃત્ય યથેચ્છયા ।
યુદ્ધાય દાનવૈઃ સર્વૈસ્ત્રિનેત્રભુજપાલિતૈઃ

તતો ઽમરગણાઃ સર્વૈસ્ત્રિનેત્રભુજપાલિતૈઃ ।
દાનવા નિર્જિતાઃ સર્વે બલિભિર્ભયવર્જિતૈઃ

સ્વબલં નિર્જિતં દૃષ્ટ્વા મત્વાજેયં ચ શઙ્કમ્ ।
અન્ધકઃ સુન્દમાહૂય ઇદં વચનમબ્રીત્

સુન્દ ભ્રાતાસિ મે વીર વિશ્વસ્યઃ સર્વવસ્તુષુ ।
તદ્વદામ્યદ્ય યદ્વાક્યં તચ્છ્રુત્વા યત્ક્ષમં કુરુ

દુર્જયો ઽસૌ રણપટુર્ધર્માત્મા કારણાન્તરૈઃ ।
સમાસતે હિ હૃદયે પદ્માક્ષી શૈલનન્દિની

તદુત્તિષ્ઠસ્વ ગચ્છામો યત્રાસ્તે ચારુહાસિની ।
તત્રૈનાં મોહયિષ્યામિ હરરૂપેણ દાનવ

ભવાન્ ભવસ્યાનુચરો ભવ નન્દી ગણેશ્વરઃ ।
તતો ગત્વાથ ભુક્ત્વા તાં જેષ્યામિ પ્રમથાન્ સુરાન્

ઇત્વેવમુક્તે વચને બાઢં સુન્દો ઽમ્ભયભાષત ।
સમજાયત શૈલાદિરન્ધકઃ શઙ્કરો ઽપ્યભૂત્

નન્દિરુદ્રૌ તતો ભૂત્વા મહાસુરચમૂપતી ।
સંપ્રાપ્તૌ મન્દરગિરિં પ્રહારૈઃ ક્ષતવિગ્રહૌ

હસ્તમાલમ્બ્ય સુન્દસ્ય અન્ધકો હરમન્દિરમ્ ।
વિવેશ નિર્વિશઙ્કેન ચિત્તેનાસુરસત્તમઃ

તતો ગિરિસુતા દૂરાદાયાન્તં વીક્ષ્ય ચાન્ધકમ્ ।
મહેશ્વરવપુશ્છ્ન્નં પ્રહારૈર્જર્જરચ્છવિમ્

સુન્દં શૈલાદિરૂપસ્થમવષ્ટમ્યાવિશત્ તતઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા માલિનીં પ્રાહ સુયશાં વિજયાં જયામ્

જયે પશ્યસ્વ દેવસ્ય મદર્થે વિગ્રહં કૃતમ્ ।
શત્રુભિર્દાનવવરૈસ્તદુત્તિષ્ઠસ્વ સત્વરમ્

ઘૃતમાનય પૌરાણં બીજિકાં લવણં દધિ ।
વ્રણભઙ્ગં કરિષ્યામિ સ્વયમેવ પિનાકિનઃ

કુરુષ્વ શીઘ્રં સુયશે સ્વભર્તુર્વ્રણનાશનમ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં સમત્થાય વરાસનાત્

અભ્યુદ્યયૌ તદા ભક્ત્વા મન્યમાના વૃષધ્વજમ્ ।
શૂલપાણેસ્તતઃ સ્થિત્વા રૂપં ચિહ્નાનિ યત્નતઃ

અન્વિયેષ તતો બ્રહ્મન્નોભૌ પાર્શ્વસ્થિતૌ વૃષૌ ।
સા જ્ઞાત્વા દાનવં રૌદ્રં માયાચ્છાદિતવિગ્રહ્મ્

અપયાનં તદા ચક્રે ગિરિરાજસુતા મુને ।
દેવ્યાશ્ચિન્તિતમાજ્ઞાય સુન્દં ત્યક્ત્વાન્ધકો ઽસુરઃ

સમાદ્રવત વેગેન હરકાન્તાં વિભાવરીમ્ ।
સમાદ્રવત દૈતેયો યેન માર્ગેણ સાગમત્

અપસ્કારાન્તરં ભઞ્જન્ પાદપ્લુતિભિરાકુલઃ ।
તમાપતન્તં દૃષ્ટ્વૈવ ગિરિજા પ્રાદ્રવદ્ ભયાત્

ગૃહં ત્યક્ત્વા હયુપવનં સખીભિઃ સહિતા તદા ।
તત્રાપ્યનુજગામાસૌ મદાન્ધો મુનિપુઙ્ગવ

તથાપિ ન શશષૈનં તપસો ગોપનાય તુ ।
તદ્ભયાદાવિશદ્ ગૌરી શ્વેતાર્કકુસુમં શુચિ

વિજડયાદ્યા મહાગુલ્મે સંપ્રયાતા લયં મુને ।
નષ્ટાયામાથ પાર્વત્યાં ભૂયો હૈરણ્યલોચનિઃ

સુન્દં હસ્તે સમાદાય સ્વસૈન્યં પુનરાગમત્ ।
અન્ધકે પુરાયાતે સ્વબલં મુનિસત્તમ

પ્રાવર્તત મહાયુદ્ધં પ્રમથાસુરયોરથ ।
તતો ઽમરગણશ્રેષ્ઠો વિષ્ણુશ્ચક્રગદાધરઃ

નિજઘાનાસુરબલં શઙ્કરપ્રિયકામ્યયા ।
શાર્ઙ્ગચાપચ્યુતૈર્બાણૈઃ સંસ્યૂતા દાનવર્ષભાઃ

પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ વા વ્રઘ્નપાદૈર્ઘના ઇવ ।
ગદયા કાંશ્ચિદવધીત્ ચક્રેણાન્યાન્ જનાર્દનઃ

ખઙ્ગેન ચ ચકર્તાન્યાન્ દૃષ્ટ્યાન્યાન્ ભસ્માસાદ્વ્યધાત્ ।
હલેનાકૃષ્ય ચૈવાન્યાન્ મુ સલેન વ્યચૂર્ણયત્

ગરુડઃ પક્ષપાતાભ્યાં તુણ્ડેનાપ્યુરસાહનત્ ।
સ ચાદિપુરુષો ધાતા પુરાણાઃ પ્રપિતામહઃ

ભ્રામયન્ વિપુલં પદ્મમભ્યષિઞ્ચત વારિણા ।
સંસ્પૃષ્ટા બ્રહ્મતોયેન સર્વતીર્થમયેન હિ

ગણામરગણાશ્ચાસન્ નવનાગશતાધિકાઃ ।
દાનવાસ્તેન તોયેન સંસ્પૃષ્ટાશ્ચાઘહારિણા

સવાહનાઃ ક્ષયં જગ્મુઃ કુલિશેનેવ પર્વતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મહરી યુદ્ધે ઘાતયન્તૌ મહાસુરાન્

શતક્રતુશ્ચ દુદ્રાવ પ્રગૃહ્ય કુલિશં બલી ।
તમાપતન્તં સંપ્રેક્ષ્ય બલો દાનવસત્તમઃ

મુક્ત્વા દેવં ગદાપાણિં વિમાનસ્થં ચ પદ્મજમ્ ।
શક્રમેવાદ્રવદ્ યોદ્ધું મુષ્ટિમુદ્યામ્ય નારદ ।
બલવાન્ દાનવપતિરજેયો દેવદાનવૈ

તમાપતન્તં ત્રિદશેશ્વરસ્તુ દોષ્ણાં સહસ્રેણ યતાબલેન ।
વજ્રં પરિભ્રામ્ય બલસ્ય મૂર્ધ્નિ ચિક્ષેપ હે મૂઢ હતો ઽસ્યુદીર્ય

સ તસ્ય મૂર્ધ્નિ પ્રવરો ઽપિ વજ્રો જગામ તૂર્ણં હિ સહસ્રધા મુને ।
બલો ઽદ્રવદ્ દેવપતિશ્ચ ભીતઃ પરાઙ્મુખો ઽભૃત્ સમરાન્મહર્ષે

તં ચાપિ જમ્ભો વિમુખં નિરીક્ષ્ય ભૂત્વાગ્રતઃ પ્રાહ ન યુક્તમેતત્ ।
તિષ્ઠસ્વ રાજાસિ ચરાચરસ્ય ન રાજધર્મે ગદિતં પલાયનમ્

સહસ્રાક્ષો જમ્ભવાક્યં નિખમ્ય ભીતસ્તૂર્ણં વિષ્ણુમાગાન્મહર્ષે ।
ઉપેત્યાહ શ્રૂયતાં વાક્યમીશ ત્વં મે નાથો ભૂતભવ્યેશ વિષ્ણો

જમ્ભસ્તર્જયતે ઽત્યર્થં માં નિરાયુધમીક્ષ્ય હિ ।
આયુધં દેહિ ભગવાન્ ત્વામહં શરણં ગતઃ

તમુવાચ હરિઃ શક્રં ત્યક્ત્વા દર્પ વ્રજાધુના ।
પ્રાર્થયસ્વાયુધં વહ્નિં સ તે દાસ્યત્યસંશયમ્

જનાર્દનવચઃ શ્રુત્વા શક્રસ્ત્વરિતવિક્રમઃ ।
શરણં પાવકમગાદિદં ચોવાચ નારદ

શક્ર ઉવાચ ।
નિઘ્નનો મેબલં વજ્રં કૃશાનો શતધા ગતમ્ ।
એષ ચાહૂયતે જમ્ભસ્તસ્માદ્દેહ્યાયુધં મમ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તમાહ ભગવાન્ વહ્નિઃ પ્રીતો ઽસિ તવ વાસવ ।
યત્ત્વં દર્પ પરિત્યજ્ય મામેવ શરણં ગતઃ

ઇત્યુચ્ચાર્ય સ્વશક્ત્યાસ્તુ શક્તિં નિષ્ક્રામ્ય ભાવતઃ ।
પ્રાદાદિન્દ્રાય ભગવાન્ રોચમાનો દિવં ગતઃ

તામાદાય તદા શક્તિં શતઘણ્ટાં સુદારુણામ્ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ તદા જમ્ભં હન્તુકામો ઽરિમર્દનઃ

તેનાતિયશસા દૈત્યઃ સહસૈવાભિસંદ્રુતઃ ।
ક્રોધં ચક્રે તદા જમ્ભ નિજઘાન ગજાધિપમ્

જમ્ભમુષ્ટિનિપાતેન ભગ્નકુમ્ભકટો ગજઃ ।
નિપપાત યથા શૈલઃ શક્રવજ્રહતઃ પુરા

પતમાનાદ્ દ્વિપેન્દ્રાત્ તુ શક્રશ્ચાપ્લુત્ય વેગવાન્ ।
ત્યક્ત્વૈવ મન્દરગિરિં પપાત વસુધાતલે

પતમાન હરિં શિદ્ધાશ્ચારણાશ્ચ તદાબ્રુવન્ ।
મા મા શક્ર પતસ્વાદ્ય ભૂતલે તિષ્ઠ વાસવ

સ તેષાં વચનં શ્રુત્વા યોગી તસ્થૌ ક્ષણં તદા ।
પ્રાહ ચૈતાન્ કથં યોત્સ્યે અપત્રઃ શત્રુભિઃ સહઃ

તમૂચુર્દેવગન્ધર્વા મા વિષાદં વ્રજેશ્વર ।
યુધ્યસ્વ ત્વં સમારુહ્યપ્રેષયિષ્યામ યદા રથમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા વિપુલં રથં સ્વસ્તિકલક્ષણમ્ ।
વાનરધ્વજસંયુક્તં હરિભિર્હરિભિર્યુતમ્

શુદ્ધજામ્ભૂનદમયં કિઙ્કિણીજાલમણ્ડિતમ્ ।
શક્રાય પ્રેષયામાસુર્વિશ્વાવસુપુરોગમાઃ

તમાગતમુદીક્ષ્યાથ હીનં સારથિના હરિઃ ।
પ્રાહ યોત્સ્યે કથં યુદ્ધે સંયમિષ્યે કથં હયાન્

યદિ કશ્ચિદ્ધિ સારથ્યં કરિષ્યતિ મમાધુના ।
તતો ઽહં ઘાતયે શત્રૂન્ નાન્યથેતિ કથઞ્ચન

તતો ઽબ્રુવંસ્તે ગન્ધર્વા નાસ્માકં સારથિર્વિભો ।
વિદ્યતે સ્વયમેવાશ્વાંસ્ત્વં સંયન્તુમિહાર્હસિ

ઇત્યેવમુક્તે ગવાંસ્ત્યક્ત્વા સ્યન્દનમુત્તમમ્ ।
ક્ષમાતલં નિપપાતૈવ પરિભ્રષ્ટસ્રગમ્બરઃ

ચલન્મૌલિર્મુક્તકચઃ પરિભ્રષ્ટાયુધાઙ્ગદઃ ।
પતમાનં સહસ્રાક્ષં દૃષ્ટ્વા ભૂઃ સમકમ્પત

પૃથિવ્યાં કમ્પમાનાયાં શમીકર્ષેસ્તપસ્વિની ।
ભાર્યાબ્રવીત્ પ્રભો બાલં બહિઃ કુરુ યથાસુખમ્

સ તુ શીલાવચઃ શ્રુત્વા કિમર્થમિતિ ચાવ્રવીત્ ।
સા ચાહ શ્રૂયતાં નાથ દૈવજ્ઞપરિભાષિતમ્

યદેયં કમ્પતે ભૂમિસ્તદા પ્રક્ષિપ્યતે બહિઃ ।
યદ્બાહ્યતો મુનિશ્રેષ્ઠ તદ્ ભવેદ્ દ્વિગુણં મુને

એતદ્વાક્યં તદા શ્રુત્વા બાલમાદાય પુત્રકમ્ ।
નિરાશઙ્કો બહિઃ શીઘ્રં પ્રાક્ષિપત્ ક્ષ્માતલે દ્વિજઃ

ભૂયો ગોયુગલાર્થાય પ્રવિષ્ટો ભાર્યયા દ્વિજઃ ।
નિવારિતો ગતા વેલા અર્દ્ધૂહાનિર્ભવિષ્યતિ

ઇત્યેવમુક્તે દેવર્ષે બહિર્નિર્ગમ્ય વેગવાન્ ।
દદર્શ બાલદ્વિતયં સમરૂપમવસ્થિતમ્

તં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ પૂજ્ય ભાર્યાં ચાદ્ભુતદર્શનામ્ ।
પ્રાહ તત્ત્વં ન વિન્દામિ યત્ પૃચ્છામિ વદસ્વ તત્

બાલસ્યાસ્ય દ્વિતીયસ્ય કે ભવિષ્યદ્ગુણા વદ ।
ભાગ્યાનિ ચાસ્ય યચ્ચોક્તં કર્મતત્ કથયાધુના

સાબ્રવીન્નાદ્ય તે વક્ષ્યે વદિષ્યામિ પુનઃ પ્રભો ।
સો ઽબ્રવીદ્ વદ મે ઽદ્યૈવ નોચેન્નાશ્નામિ ભોજનમ્

સા પ્રાહ શ્રૂયતાં બ્રહ્મન્ વદિષ્યે વચનં હિતમ્ ।
કાતરેણાદ્ય યત્પૃષ્ટં ભાવ્યઃ કારુરયં કિ

ઇત્યુક્તાવતિ વાક્યે તુ બાલ એવ ત્વેચેતનઃ ।
જગામ સાહ્યં શક્રસ્ય કર્તું સૌત્યવિશારદઃ

તં વ્રજન્તં હિ ગન્ધર્વા વિશ્વાવસુપુરોગમાઃ ।
જ્ઞાત્વેન્દ્રસ્યૈવ સાહાય્યે તેજસા સમવર્ધયન્

ગન્ધર્વતેજસા યુક્તઃ શિશુઃ શક્રં સમેત્ય હિ ।
પ્રોવાચૈહ્યેહિ દેવેશ પ્રિયો યન્તા ભવામિ તે

તચ્છ્રત્વાસ્ય હરિઃ પ્રાહ કસ્ય પુત્રો ઽસિ બાલક ।
સંયન્તાસિ કથં ચાશ્વાન્ સંશયઃ પ્રતિભાતિ મે

સો ઽબ્રવીદૃષિતેજોત્થં ક્ષ્માભવનં વિદ્ધિ વાસવ ।
ગન્ધર્વતેજસા યુક્તં વાજિયાનવનિશારદમ્

તત્છ્રવા ભગવાઞ્છક્રઃ ખં ભેજે યોગિનાં વરઃ ।
સ ચાપિ વિપ્રતનયો માતલિર્નામવિશ્રુતઃ

તતો ઽધિરૂઢસ્તુ રથં શક્રસ્ત્રિદશપુઙ્ગવઃ ।
રશ્મીન્ શમીકતનયો માતલિઃ પ્રગૃહીતવાન્

તતો મન્દરમાગમ્ય વિવેશ રિપુવાહિનીમ્ ।
પ્રવિશન્ દદૃશે શ્રીમાન્ પતિતં કાર્સુકં મહત્

સશરં પઞ્ચવર્ણાભં સિતરક્તાસિતારુણમ્ ।
પાણ્ડુચ્છાયં સુરશ્રેષ્ઠસ્તં જગ્રાહ સમાર્ગણમ્

તતસ્ મનસા દેવાન્ રજઃસત્ત્વતમોમયાન્ ।
નમસ્કૃત્ય શરં ચાપે સાધિજ્યે વિનિયોજયત્

તતો નિશ્ચેરુરત્યુગ્રાઃ શરા બર્હિણવાસસઃ ।
બ્રહ્મેશથવિષ્ણુનામાઙ્કાઃ સૂદયન્તો ઽસુરાન્ રણે

આકાશં વિદિશઃ પૃથ્વીં દિશશ્ચ સ શરોત્કરૈઃ ।
સહસ્રાક્ષો ઽતિપટુભિશ્છાદયામાસ નારદ

ગજો વિદ્ધો હયો ભિન્નઃ પૃથિવ્યાં પતિતો રથઃ ।
મહામાત્રો ધરાં પ્રાપ્તઃ સદ્યઃ સીદઞ્છરાતુરઃ

પદાતિ પતિતો ભૂમ્યાં શક્રમાર્ગણતાડિતઃ ।
હતપ્રધાનભૂયિષ્ઠં બલં તદભવદ્ રિપોઃ

તં શક્રબાણભિહતં દુરાસદં સૈન્યં સમાલક્ષ્ય તદા કુજમ્ભઃ ।
જમ્ભાસુરશ્ચાપિ સુરેશમવ્યયં પ્રજગમતુર્ગૃહ્ય ગદે સુઘોરે

તાવાપતન્તૌ ભગવાન્ નિરીક્ષ્ય સુદર્શનેનારિવિનાશનેન ।
વિષ્ણુઃ કુજમ્ભં નિજઘાન વેગાત્ સ સ્યન્દનાદ્ ગામગમદ્ ગતાસુઃ

તસ્મિન્ હતે ભ્રાતરિ માધવેન જમ્ભસ્તતઃ ક્રોધવશં જગામ ।
ક્રોધાન્વિતઃ શક્રમુપાદ્રવદ્ રણે સિંહં યતૈણો ઽતિવિપન્નબુદ્ધિઃ

તમાપતન્તં પ્રસમીક્ષ્ય શક્રસ્ત્યક્ત્વૈવ ચાપં સશરં મહાત્મા ।
જગ્રાહ શક્તિં યમદણ્ડકલ્પાં તામગ્નિદત્તાં રિપવે સસર્જ

શક્તિં સઘણ્ટાં કૃતનિઃસ્વનાં વૈ દૃષ્ટ્વા પતન્તીં ગદયા જઘાન ।
ગદાં ચ કૃત્વા સહસૈવ ભસ્મસાદ્ બિભેદ જમ્ભં હૃદયે ચ તૂર્ણમ્

શક્ત્યા સ ભિન્નો હૃદયે સુરારિઃ પપાત ભૂમ્યાં વિગતાસુરેવ ।
તં વીક્ષ્ય ભૂમૌ પતિતં વિસંજ્ઞં દૈત્યાસ્તુ ભીતા વિમુખા બભૂવુઃ

જમ્ભે હતે દૈત્યબલે ચ ભગ્ને ગણાસ્તુ હૃષ્ટા હરિમર્ચયન્તઃ ।
વીર્યં પ્રશંસન્તિ શતક્રતોશ્ચ સ ગોત્રભિચ્છર્વમુપેત્ય તસ્થૌ