વામન પુરાણ · અધ્યાય 40

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે એકોનચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
અરજા ઉવાચ ।
નાત્માનં તવ દાસ્યામિ બુહનોક્તેન કિં તવ ।
રક્ષન્તી ભવતઃ શાપાદાત્માનં ચ મહી પતે

પ્રહ્લાદ ઉવાચ। ।
ઇત્થં વિવદમાનાં તાં ભાર્ગવેન્દ્રસુતાં બલાત્ ।
કામોપહતચિત્તાત્મા વ્યધ્વંસયત મન્દધીઃ

તાં કૃત્વા ચ્યુતચાપિત્રાં મદાન્ધઃ પૃથિવીપતિઃ ।
નિશ્ચક્રામાશ્રમાત્ તસ્માદ્ ગતશ્ચ નગરં નિજમ્

સાપિ શુક્રસુતા તન્વી અરજા રજસાપ્લુતા ।
આશ્રમાદથ નિરગત્ય બહિસ્તસ્થાવધોસુખી

ચિન્તયન્તી સ્વપિતરં રુદતી ચ મુહુર્મુહુઃ ।
મહાગ્રહોપતપ્તેવ રોહિણી શશિનઃ પ્રિયા

તતો બહુતિથે કાલે સમાપ્તે યજ્ઞકર્મણિ ।
પાતાલાદાગમચ્છુક્રઃ ખમાશ્રમપદં મુનિઃ

આશ્રમાન્તે ચ દદૃશે સુતાં દૈત્ય રજખલામ્ ।
મેઘલેખામિવાકાશે સંધ્યારાગેણ રઞ્જિતામ્

તાં દૃષ્ટ્વા પરિપપ્રચ્છ પુત્રિ કેનાસિ ધર્ષિતા ।
કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ સમમાશીવિષેણ હિ

કો ઽદ્યૈવ યામ્યાં નગરીં ગમિષ્યતિ સુદુર્મતિઃ ।
યસ્ત્વાં સુદ્ધસમાચારાં વિધ્વંસયતિ પાપકૃત્

તતઃ સ્વપિતરં દૃષ્ટ્વા કમ્પમાના પુનઃ પુનાઃ ।
રુદન્તી વ્રીડયોપેતા મન્દં મન્દમુવાચ હ

તવ શિષ્યેણ દણ્ડેન વાર્યમાણેન ચાસકૃત્ ।
બલાદનાથા રુદતી નીતાહં વચનીયતામ્

એતત્ પુત્ર્યા વચઃ શ્રુત્વા ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભૂત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્

યસ્માત્ તેનાવિનિતેન મત્તો હ્યભયમુત્તમમ્ ।
ગૌરવં ચ તિરસ્કૃત્ય ચ્યુતધર્મારજા કૃતા

તસ્માત્ સરાષ્ટ્રઃ સબલઃ સભૃત્યો વાહનૈઃ સહ ।
સપ્તરાત્રાન્તરાદ્ ભસ્મ ગ્રાવવૃષ્ટ્યા ભવિષ્યતિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા મુનિપુઙ્ગવો ઽસૌ શપ્ત્વા સ દણ્ડં સ્વસુતામુવાચ ।
ત્વં પાપમોક્ષાર્થમિહૈવ પુત્રિ તિષ્ઠસ્વ કલ્યાણિ તપશ્ચરન્તી

શ્પત્વેત્થં ભગવાન્ શુક્રો દણ્ડમિક્ષ્વાકુનન્દનમ્ ।
જગામ શિષ્યસહિતઃ પાતાલં દાનવાલયમ્

દણ્ડો ઽપિ ભસ્મસાદ્ ભૂતઃ સરાષ્ટ્રબલવાહનઃ ।
મહતા ગ્રાવવરષેણ સપ્તરાત્રાન્તરે તદા

એવં તદૃણ્ડકારણ્યં પરિત્યજ્યનતિ દેવતા ।
આલયં રાક્ષસાનાં તુ કૃતં દેવેન શંભુના

એવં પરકલત્રાણિ નયન્તિ સુકૃતીનપિ ।
ભસ્મભૂતાન્ પ્રાકૃતાંસ્તુ મહાન્તં ચ પરાભવમ્

તસ્માદન્ધક દુર્બુદ્ધિર્ન કાર્યા ભવતા ત્વિયમ્ ।
પ્રાકૃતાપિ દહેન્નારી કિમુતાહોદ્રિનન્દિની

શઙ્કરો ઽપિ ન દૈત્યેશ શક્યો જેતું સુરાસુરૈઃ ।
દ્રષ્ટુમપ્યમિતૌજસ્કઃ કિમુ યોધયિતું રણે

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્તે વચને ક્રુદ્ધસ્તામ્રેક્ષણઃ શ્વસન્ ।
વાક્યમાહ મહાતેજાઃ પ્રહ્લાદં ચાન્ધકાસુરઃ

કિં મમાસૌ રણે યોદ્ધું શક્તસ્ત્રિમયનો ઽસુર ।
એકાકી ધર્મરહિતો ભસ્મારુણિતવિગ્રહઃ

નાન્ધકો બિભિયાદિન્દ્રાન્નામરેભ્યઃ કથઞ્ચન ।
સ કથં વૃષપત્રાક્ષાદ્ બિભેતિ સ્ત્રીમુખેક્ષકાત્

તચ્છ્રુત્વાસ્ય વચો ઘોરં પ્રહ્લાદઃ પ્રાહ નારદ ।
ન સમ્યગુક્તં ભવતા વિરુદ્ધં ધર્મતોર્ઽથતઃ

હુતાશનપતઙ્ગાભ્યાં સિંહક્રોષ્ટુકયોરિવ ।
ગજેન્દ્રમશકાભ્યાં ચ રુક્મપાષાણયોરિવ

એતેષામેભિરુદિતં યાવદન્તરમન્ધક ।
તાવદેવાન્તરં ચાસ્તિ ભવતો વા હરસ્ય ચ

વારિતો ઽસિ મયા વીર ભૂયો ભૂયશ્ચ વાર્યસે ।
શૃણુષ્વ વાક્યં દેવર્ષેરસિતસ્ય મહાત્મનઃ

યો ધર્મશીલો જિતમાનરોષો વિદ્યાવિનીતો ન પરોપતાપી ।
સ્વદારતુષ્ટઃ પરદારવર્જો નતસ્ય લોકે ભયમસ્તિ કિઞ્ચિત્

યો ધર્મહીનઃ કલહપ્રિયઃ સદા પરોપતાપી શ્રુતિશાસ્ત્રવર્જિતઃ ।
પરાર્થદારેષ્સુરવર્ણસંગમી સુખં ન વિન્દેત પરત્ર ચેહ

ધર્માન્વિતો ઽભૂન્મનુરર્કપુત્રઃ સ્વદારસંતુષ્ટમનાસ્ત્વગસ્ત્યઃ

એતાનિ પુણ્યાનિ કૃતાન્યમીભિર્મયા નિબદ્ધાનિ કુલક્રમોક્ત્યા ।
તેજોન્વિતાઃ શાપવરક્ષમાશ્ચ જાતાશ્ચ સર્વે સુરસિદ્ધપૂજ્યાઃ

અધર્મઽયુક્તો ઽઙ્ગસુતો બભૂવ વિભુશ્ચ નિત્યં કલહપ્રિયો ઽભૂત્ ।
પરોપતાપી નમુચિર્દુરાત્મા પરાબલેપ્સુર્નહુષશ્ચ રાજા

પરાર્થલિપ્સુર્દિજિતો હિરણ્યદૃક્ મૂર્ખસ્તુ તસ્યાપ્યનુજઃ સુદુર્મતિઃ ।
અવર્ણસંગી યદુસ્ત્તમૌજા એતે વિનષ્ટાસ્ત્વનયાત્ પુરા હિ

તસ્માદ્ ધર્મો ન સંત્યાજ્યો ધર્મો હિ પરમા ગતિઃ ।
ધર્મહીના નરા યાન્તિ રૌરવં નરકં મહત્

ધર્મસ્તુ ગદિતઃ પુંભિસ્તારણે દિવિ ચેહ ચ ।
પતનાય તથાધર્મ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

ત્યાજ્યં ધર્માન્વિતૈર્ન્નિત્યં પરદારોપસેવનમ્ ।
નયન્તિ પરદારા હિ નરકાનેકવિંશતિમ્ ।
સર્વેષામપિ વર્ણાનામેષ ધર્મો ધ્રુવો ઽન્ધક

પરાર્થપરદારેષુ યદા વાઞ્છાં કરિષ્યતિ ।
સ યાતિ નરકં ઘોરં રૌરવં બહુલાઃ સમાઃ

એવં પુરાસુરપતે દેવર્ષિરસિતો ઽવ્યાયઃ ।
પ્રાહ ધર્મવ્યવસ્થાનં ખગેન્દ્રાયારુણાય હિ

તસ્માત્ સુદૂરતો વર્જેત્ પરદારાન્ વિચક્ષણાઃ ।
નયન્તિ નિકૃતિપ્રજ્ઞં પરદારાઃ પરાભવમ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્તે વચને પ્રહ્લાદં પ્રાહ ચાન્ધકઃ ।
ભવાન્ ધર્મપરસ્ત્વેકો નાહં ધર્મ સમાચરે

ઇત્યેવમુક્ત્વા પ્રહ્લાદમન્ધકઃ પ્રાહ શમ્બરમ્ ।
ગચ્છ શમ્બર શૈલેન્દ્રં મન્દરં વદ શઙ્કરમ્

ભિક્ષો કિમર્થં શૌલેન્દ્રં સ્વર્ગોપમ્યં સકન્દરમ્ ।
પરિભુઞ્જસિ કેનાદ્ય તવ દત્તો વદસ્વ મામ

તિષ્ઠન્તિ શાસને મહ્યં દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ।
તત્ કિમર્થં નિવસસે મામનાદૃત્ય મન્દરે

યદીષ્ટસ્તવ શૈલેન્દ્રઃ ક્રિયતાં વચનં મમ ।
યેયં હિ ભવતઃ પત્ની સા મે શીઘ્રં પ્રદીયતામ્

ઇત્યુક્તઃ સ તદા તેન શમ્બરો મન્દરં દ્રુતમ્ ।
જગામ તત્ર યત્રાસ્તે સહ દેવ્યા પિનાકધૃક્

ગત્વોવાચાન્ધકવચો યાથાતથ્યં દનોઃ સુતઃ ।
તમુત્તરં હરઃ પ્રાહ શૃણ્વત્યા ગિરિકન્યયા

મમાયં મન્દરો દત્તઃ સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા ।
તન્ન શક્નોમ્યહં ત્યક્તું વિનાજ્ઞાં વૃક્ષવૈરિણઃ

યચ્ચાબ્રવીદ્ દીયતાં મે ગિરિપુત્રીતિ દાનવઃ ।
તદેષા યાતુ સ્વં કામં નાહં વારયિતું ક્ષમઃ

તતો ઽબ્રવીત્ ગિરિસુતા શમ્બરં મુનિસત્તમ ।
બ્રૂહિ ગત્વાન્ધકં વીર મમ વાક્યં વિપશ્ચિતમ્

અહં પતાકા સંગ્રામે ભવાનીશશ્ચ દેવિનૌ ।
પ્રામદ્યૂતં પરિસ્તીર્ય યો જેષ્યતિ સ લપ્સ્યતે

ઇત્યેવમુક્તો મતિમાન્ શમ્બરો ઽન્દકમાગમત્ ।
સમાગમ્યાબ્રવીદ્ વાક્યં શર્વગૌર્યોશ્ચ ભાષિતમ્

તચ્છ્રત્વા દાનવપતિઃ ક્રોધદીપ્તેક્ષણઃ શ્વસન્ ।
સમાહૂયાબ્રવીદ્ વાક્યં દુર્યોધનમિદં વચઃ

ગચ્છ શીઘ્રં મહાબાહો ભેરીં સાન્નાહિકીં દૃઢામ્ ।
તાડયસ્વ સુવિશ્રબ્ધં દુઃશીલામિવ યોષિતમ્

સમાદિષ્ટો ઽન્ધકેનાથ ભેરીં દુર્યોધનો બલાત્ ।
તાડયામાસ વેગેન યથાપ્રાણેન ભૂયસા

સા તાડિતા બલવતા ભેરી દુર્યોધનેન હિ ।
સત્વરં ભૈરવં રાવં રુરાવ સુરભી યથા

તસ્યાસ્તં સ્વરમાકર્ણ્ય સર્વ એવ મહાસુરાઃ ।
સમાયાતાઃ સભાં તૂર્ણં કિમેતદિતિ વાદિનઃ

યાથાતથ્યં ચ તાન્ સર્વાનાહ સેનાપતિર્બલી ।
તે ચાપિ બલિનાં શ્રેષ્ઠાઃ સન્નદ્ધા યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ

સહાન્ધકા નિર્યયુસ્તે ગજૈરુષ્ટ્રૈર્હયૈ રથૈઃ ।
અન્ધકો રથમાસ્થાય પઞ્ચનલ્વપ્રણમાણતઃ

ત્ર્યમ્બકં સ પરાજેતું કૃતબુદ્ધિર્વિનિર્યયૌ ।
જમ્ભઃ કુજમ્ભો હુણ્ડશ્ચ તુહુણ્ડઃ શમ્બરો બલિઃ

બાણાઃ કાર્તસ્વરો હસ્તી સૂર્યશત્રુર્મહોદરઃ ।
અયઃશુઙ્કુઃ શિબિઃ શાલ્વો વૃષપર્વા વિરોચનઃ

હયગ્રીવઃ કાલનેમિઃ સંહ્લાદઃ કાલનાશનઃ ।
શરભઃ શલભશ્ચૈવ વિપ્રચિત્તિશ્ચ વીર્યવાન્

દુર્યોધનશ્ચ પાકશ્ચ વિપાકઃ કાલશમ્બરૌ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો મહાવીર્યા મહાબલાઃ ।
પ્રજગમુરુત્સુકા યોદ્ધું નાનાયુધધરા રણે

ઇત્થં દુરાત્મા દનુસૈન્યપાલસ્તદાન્ધકો યોદ્ધુમના હરેણ ।
મહાચલં મન્દરમભ્યુપેયિવાન્ સ કાલપાશાવસિતો હિ મન્દધીઃ